Tempel der Toonkunst

Over jonge kinderen die volwassen musiceren

2012-01-26T02:24:00.000-08:00

Slechts zelden neem ik de tijd om naar het programma Pauw en Witteman te kijken, en daarvoor bestaat een hele reeks redenen, die er in het kader van deze site over Toonkunst niet toe doet. Soms wil ik, als ik tijdig van tevoren weet dat het thema muziek aan bod komt, wel een uitzondering maken op die inmiddels tot regel verheven afstandelijkheid.

Valentina Lisitsa in 2010.

Gisteren lieten de heren een sublieme pianiste ─ Valentina Lisitsa (geb. 1973) ─ aan het eind van de uitzending een compositie van Frédéric Chopin (1810-1849) spelen, op een K.Kawai-vleugel, welk merk sedert 1986 in ons land beschikbaar is. Zij deed dat met een grandeur, die op alle fronten respect afdwong. Van dat ooit wonderkind is waarlijk iets terechtgekomen. Dat is echter bij lange na niet altijd het geval. De verwachting aan deze kant ─ althans bij de kennis van dit moment ─ is dan ook dat van de in korte bijdragen getoonde piepjonge pianoreusjes, er één ─ een meisje van vijf jaar ─ zal doorstoten naar de wereldpodia.
Eén van de andere gasten in de aflevering van PenW van woensdag 25 januari ─ een comedy-personage met de naam Tijl Beckand ─ was, terecht en in positieve zin, verbijsterd dat kinderen van die leeftijd zulke prestaties konden leveren. Vervolgens trok hij een vergelijking naar iemand die zo jong een volwassen rol in een film zou spelen. Weliswaar gaat elke vergelijking min of meer mank, maar in deze context diene men één onwrikbaar gegeven niet uit het oog te verliezen: wonderkinderen bestaan alleen op het gebied van schaken, wiskunde en muziek, en dat komt doordat deze drie één factor gemeen hebben: de abstractie. Je hoeft geen ─ eveneens door Tijl Beckand (geb. 1974) genoemde ─ intense levenservaring te hebben om op één van de drie hierboven genoemde terreinen, al heel jong, hoogwaardige prestaties te kunnen leveren. Wil je een indringende roman van enig literair niveau schrijven, dan gaat dat niet zonder zeer persoonlijke levens-pijn en dito vreugde in ruime mate te hebben ondergaan.

Tijl Beckand in mei 2010.

Een ander element in dit geheel is de vraag of iemand die nu als vijfjarige een pianowerk ten beste geeft, en dit op zijn dertigste op dezelfde manier doet, nog een aanvaardbaar uitvoerend kunstenaar is. Dat vijfjarige meisje op een video in PenW speelde een stuk van Papa Bach (1685-1750), en dat vergt technisch zo het één en ander, maar gevoelsmatig weer veel minder doordat de techniek hierin domineert.
Ooit was ik bij het optreden van een veertienjarige, die ook als wonderkind werd gepresenteerd: zij speelde het Vioolconcert van Felix Mendelssohn Bartholdy (1809-1847) ─ nee, zij trachtte een interpretatie van dat opus, en daaruit bleek dat haar optreden, op z'n zachtst gezegd, zeer prematuur was. Wat er van het meiske is geworden? Geen idee: ik ben haar naam sedertdien niet meer tegengekomen. Dat betekent niet dat ze nu niet een verdienstelijke violiste is geworden, maar bij de beteren hoort ze nog steeds niet. De omgeving van zulke wonderkinderen is echter maatgevend voor hun verdere ontwikkeling. Muziek spelen alleen is fnuikend. Die kinderen moeten ook en vooral kind zijn, anders worden het wonder(baar)lijke wezentjes die geheel en al wereldvreemd zijn en dat meestentijds ook blijven.

Thomas Mann als jongeman.

Men leze derhalve nog eens het verhaal Das Wunderkind uit 1914 [1] van Thomas Mann (1875-1955). De protagonist in die novelle kan weliswaar heel goed spelen, met speelgoed daarentegen kan hij niets beginnen.
__________
[1] Zo'n halve eeuw geleden is dit verhaal ─ samen met Das Eisenbahnunglück van dezelfde schrijver ─ op een langspeelplaat uitgegeven door Deutsche Grammophon, beide gelezen door Thomas Mann zelf.

Sjostakovitsj' Zevende Symfonie via BBC Radio 3

2012-01-18T06:31:00.000-08:00

In het programma 'Radio 3 live in concert' van de Britse cultuurzender BBC Radio 3, waarvan op donderdag 19 januari een nieuwe aflevering zal worden uitgezonden tussen 20:30 uur en 23:00 uur onze tijd, kunt u niet alleen luisteren naar, onder meer, de Zevende Symfonie ─ Leningrad (1942) ─ van Dmitri Sjostakovits (1906-1975), maar ook naar een pauze-programma ─ Twenty minutes, tussen 21:00 uur en 21:20 uur onze tijd ─ vooraf gaande aan genoemde symfonie die onderwerp van gesprek zal zijn gedurende die twintig minuten.

Dmitri Sjostakovitsj. Schilderij van Michael Buter, Groningen, 2010. Tevens ©.

Het Royal Liverpool Philharmonic Orchestra speelt deze symfonie en voor de pauze eerst nog twee andere moderne werken, onder leiding van Vasily Petrenko. Het concert wordt rechtstreeks uitgezonden vanuit de Philharmonic Hall in Liverpool.
Meer over deze symfonie valt te lezen in een artikel van zaterdag 8 mei 2010 op onze zustersite Cultuur in Groningen en omgeving.

Berlioz' Symphonie fantastique op Arte-tv

2012-01-15T11:08:00.000-08:00

In de nacht van zondag 15 op maandag 16 januari presenteert Arte-televisie een concert met de Symphonie fastastique van Hector Berlioz onder leiding van Jos van Immerseel. Het concert begint om 00:50 uur en eindigt om 02:00 uur. Het orkest Anima Eterna voert het werk uit. Het is in 2010 opgenomen in het Cité des Congres de Nantes.
Voor een uitgebreide toelichting op dit opus kunt u terecht in een artikel dat op deze zelfde site is opgenomen op 19 juli 2008. Het gaat dan weliswaar niet om die uitvoering, maar wel een opname met hetzelfde ensemble en dezelfde Jos van Immerseel.
Dit concert zal door Arte-tv worden herhaald op in de nacht van donderdag 19 op vrijdag 20 januari, tussen 03:45 uur en 04:45 uur.

Fagotconcert van André Jolivet op BBC Radio 3

2012-01-08T09:43:00.000-08:00

BBC National Orchestra of Wales
In het programma Afternoon on 3 van de Britse cultuurzender BBC Radio 3 kunt u ─ als tweede onderdeel van het uit vier onderdelen bestaande concert ─ door het BBC National Orchestra of Wales onder leiding van Pascal Rophe ─ luisteren naar het Concert voor fagot en orkest van de Franse componist André Jolivet (1905-1974), die zich op allerlei fronten nadrukkelijk heeft ingezet voor de Franse cultuur. Hij is er onder meer in geslaagd de meer tradtionele muzikale vormen van symfonie en concerto te combineren met de nieuwere vormen van georganiseerd geluid van Edgard Varèse (1883-1965).
Solistische medewerking wordt verleend door de eerste fagottist van het orkest in kwestie: Jaroslaw Agustiniak.

Meer fagotconcerten dan we vermoeden
Fagotconcerten bestaan niet, zoals vooral concerten voor piano met begeleiding, in een schier oneindige hoeveelheid, maar het blijken er toch veel meer te zijn dan men ─ als niet-fagottist ─ kan ophoesten. Het beroemdste concert in die categorie is ongetwijfeld dat van Mozart, uit 1774, gevolgd door dat van Johann Christian Bach.
In een Frans standaardwerkje over blaasinstrumenten is een bekorte lijst van composities in de betreffende categorie opgenomen. Tussen de bekendere namen ─ zoals de twee bovengenoemde en die van Boismortier, de Belg Meulemans, Vivaldi en Weber ─ komen we ook nog die van Bourgault-Ducoudray, Growlez, Kazacsay, Mazellier, Pauer en Schoemaker tegen, evenals een hele reeks andere.
____________
Afbeelding: Gedenkplaat aan het huis nummer 59 in de rue de Varenne, 75007 te Parijs.

NDR Kultur: Radioportret van dirigent Günter Wand

2012-01-05T16:29:00.000-08:00

In het programma Das musikalische Selbstporträt van de Duitse regionale radiozender NDR Kultur wordt op vrijdag 6 januari, tussen 20:05 uur en 22:00 uur, een muzikaal zelfportret uitgezonden van de Duitse dirigent Günter Wand (1912-2002).
Deze musicus die tot op zeer hoge leeftijd is blijven werken, heeft vooral naam gemaakt als Bruckner-specialist, al zijn er, verspreid over diverse delen van de wereld, critici te vinden die het daarmee in het geheel niet eens zijn. Maar dat geldt evenzeer met betrekking tot de opvattingen die Günter Wand koesterde aangaande de interpretatie van Beethoven- en Schubert-symfonieën.

Vaughan Williams' A Sea Symphony op Radio 4

2012-01-02T02:25:00.000-08:00

In het Nachtconcert dat de Avro direct na middernacht ─ tussen 00:02 uur en 01:30 uur zal uitzenden in de nacht op dinsdag 3 januari 2012 ─ zal uitzenden, speelt het Deens Nationaal Symfonieorkest onder leiding van Michael Schönwandt, de Symfonie nr. 1, A Sea Symphony voor sopraan, bariton, koor en orkest uit de jaren 1903-1909, op teksten van de Amerikaanse dichter Walt Whitman (1819-1892), van de Engelse componist Ralph Vaughan Williams (1872-1958), één van die Britse muziekmeesters die enerzijds hoog werd geëerd ─ mede vanwege de nationalistische elementen in zijn muziek, maar tegelijkertijd, vanzelfsprekend door anderen ─ enorm werd verguisd.

Vocale medewerkenden zijn:
Anna Prohasak, sopraan
David Wilson-Johnson, bariton
Vocaal Ensemble en Concertkoor van de Deense Radio

Maartje Stokkers zorgt voor de prensentatie.
_________
Afbeelding: Kop van het standbeeld van de componist in het centrum van Dorking.

Men wenst ons een muzikaal goed jaar 2012

2011-12-31T18:00:00.000-08:00

Hoewel ik zelf geen enkel gevoel voor dergelijke tradities heb en me nooit door de kalender laat dwingen tot uitspraken en/of gezegden, besef ik wel dat sommige wenskaarten (maar dan ook echt sommige, aangezien het gros van een pijnlijke kitschigheid getuigt) eruit springen.
Fotograaf/filmer Feiko van der Veen in Groningen stuurde mij/ons deze, die heel goed op een muzieksite past:

Nu de huidige Nederlandse regering, bestaande uit cultuurbeulen, die menen er langs alle wegen voor te moeten zorgen onze (muziek)cultuur om zeep te helpen, zal menigeen een goede wens kunnen gebruiken. De diepst denkbare verachting voor diverse der verantwoordelijke beulen wordt er bij ons echter in het geheel niet minder op; integendeel: deze heeft er nog een extra dimensie bij gekregen als gevolg van de extremistische hoovaardij waaronder al die wereldvreemden en machtsbezetenen gebukt gaan.

Jongedame met gitaar uit satirisch blad Punch

2011-12-24T14:19:00.000-08:00

Aangezien heden de sterfdag wordt gememoreerd van de Britse auteur William Makepeace Thackeray (1811-1868), heb ik uit zijn vele bijdragen aan het Engelse satirische tijdschrift Punch een voorbeeld gekozen waarin hij een ets van een musicerende jongedame in genoemd blad heeft laten opgenomen, met enkele regels ter verklaring.

"Hanglina's pictur was kindly presented to me by Countess B., her mamma, though of coarse I paid for it. It was engraved for the Book of Bewty this year : and there is a proof of the etching :─

Bijdrage aan het satirische tijdschrift Punch, door

William Makepeace Thackeray (1811-1868).

With such a perfusion of ringlits I should scarcely have known her─but the ands, feat, and i's, is very like. She was painted in a gitar supposed to be singing one of my little melladies ; and her brother Southdown, who is one of the New England poits, wrote the follering stanzys about her :

LINES UPON MY SISTER'S POTRAIT

BY THE LORD SOUTHDOWN

. . . . . . . . . ."

Benjamin Britten: A ceremony of carols op BBC R3

2011-12-17T06:33:00.000-08:00

De Britse componist, die kennelijk voor meer van zijn landslieden tegelijkertijd werd aangezien, en hetgeen in zijn familienaam terug te vinden is: Benjamin Britten (1913-1976) ─ vooropgesteld dat de uitdrukking nomen est omen juist is ─, componeerde in 1942 A ceremony of carols, opus 28. Die compositie zal op maandag 19 december worden uitgevoerd door het Choir of Trinity College, Cambridge, met medewerking van harpiste Sally Price en tenor Alan Clayton.

Gebrandschilderd raam in de Church of St Peter and
St Paul in Aldeburgh, gerealiseerd door John Pope,
ter nagedachtenis van Benjamin Britten.

Deze muziek zal live te beluisteren zijn in het programma van de Britse cultuurzender BBC Radio 3, in het programma Radio 3 live in concert, vanuit St. John's Smith Square in Londen.
In de pauze, van 21:10 uur tot 21:30 uur, wordt een aflevering van het programma Discovering music gepresenteerd, waarin het thema deze keer de Saint Nicolas Cantata uit 1948 van dezelfde componist zal zijn. De tekst daarvoor stamt Eric Crozier (1914-1994), theaterdirecteur en librettist.

Borodins Tweede Symfonie in 'Afternoon on 3'

2011-12-13T22:31:00.000-08:00

In het programma Afternoon on 3 van de Britse cultuurzender BBC Radio 3 kunnen we op donderdag 15 december, tussen 15:00 uur en 17:30 uur, luisteren naar onder meer één van de meest grandioze werken uit het symfonische repertoire binnen de muziekgeschiedenis: de Symfonie nr. 2 in b bleine terts, gecomponeerd in de periode 1869-1876 [1], van de Russische meester Aleksandr Borodin (1833-1887).

Aleksandr Borodin, Tekening van Elzo Smid,
Groningen, 1987. Collectie Heinz Wallisch.

Uitvoerenden zijn de leden van het BBC Scotttish Symphony Orchestra, onder leiding van Martin Brabbins. De opname van het concert vond plaats in de City Hall van Glasgow.
Voordat de Borodin-symfonie te horen zal zijn, wordt werk van twee andere componisten gespeeld: Drie stukken van Claude Debussy (1862-1918) ─ Ce qu'a vu le Vent d'Ouest; La fille aux cheveux de lin; Les sons et les parfums ─ in een orkestratie van de Engelse componist Colin Matthews (geboren 1946), gevolgd door de Suite voor altviool en orkest uit 1934 van Ralph Vaughan Williams (1872-1958). Solist is de altist Lawrence Power.
__________
[1] Nikolaj Rimski-Korsakov (1844-1908) en Aleksandr Glazoenov (1865-1936) hebben deze symfonie later bewerkt.

Berlioz' L'enface du Christ heden op BBC Radio 3

2011-12-09T04:33:00.000-08:00

De Britse cultuurzender BBC Radio 3 presenteert hedenavond, in het programma Radio 3 live in concert, live vanuit de St. David's Hall in Cardiff ─ tussen 20:30 uur en 23:00 uur onze tijd ─ , het oratorium L'enfance du Christ, opus 25, uit de jaren 1853-1854 van Hector Berlioz (1803-1869). De componist heeft de tekst van het oratorium zelf geschreven.
Uitvoerenden zijn het BBC National Chorus and Orchestra of Wales onder leiding van Thierry Fischer. Vocaal-solistische medewerking zal worden verleend door Anna Stephany, mezzosopraan; Barry Banks, tenor; en Vincent le Texler, bas.
__________
Afbeelding: Componist Hector Berlioz in 1845. Lithografie van August Prinzhofer. Berlioz vond dat hier sprake was van een goede gelijkenis.

Charles Hazlewood: met kerkklokken musiceren

2011-12-06T04:25:00.000-08:00

De Britse televisiezender BBC Four presenteert op woensdag 7 december een documentaire met de prikkelende titel; Come bell ringing with Charles Hazlewood. Daarin probeert hij, samen met 'opgeroepen' mensen, om muziek te maken met behulp van kerkklokken. Het zij gezegd dat dat iets anders is dan muziek maken door middel van een carillon, dat veelvuldig op enigerlei wijze aan een kerk is verbonden.

Charles Hazlewood, veelzijdig musicus. (Foto BBC Four)

Al twaalf eeuwen worden gelovigen via het luiden van kerkklokken opgeroepen om ter kerke te gaan, tevens worden deze klokken geluid om erop te wijzen dat iemand is gestorven.
Daarnaast mogen we niet uit het oog en oor verliezen dat deze klokken tot een heel oude categorie muziekinstrumenten behoren.
Al eerder heeft deze dirigent de aandacht op zich weten te vestigen door een oproep, samen met hem klompendansen uit te voeren. Flasmob clog dancing werd dat genoemd; op onze zustersite Muziek en mensen hebben we daar toen aandacht aan besteed.
De documentaire zal op genoemde zender de ether ingezonden worden vanaf 22:00 uur onze tijd; de film duurt een uur. Een herhaling zal worden uitgezonden in de nacht van woensdag 7 op donderdag 8 december, vanaf 02:00 uur onze tijd.
__________
NASCHRIFT 31 december: In de nacht van 31 december 2011 op zondag 1 januari 2012 presenteert BBC Four deze film nogmaals: tussen 00:20 uur en 01:20 uur onze tijd.

Mezzo-tv vannacht: Eerbetoon aan Nino Rota

2011-12-05T08:33:00.000-08:00

Componist Nino Rota.
Foto: filmsite IMDb.

Op het moment dat maandag 5 december overgaat in dinsdag 6 december, begint op de Europese muziekzender Mezzo-tv een Eerbetoon aan de Italiaanse componist Nino Rota (1911-1979). Dat programma, voorgesteld door Richard Galliano, duurt tot 01:35 uur.
Nino Rota werd in 1911 te Milaan geboren. Hij kreeg compositielessen van diverse vooraanstaande Italiaanse meesters. In 1929 voltooide hij zijn studie Compositie bij Alfredo Cassella (1883-1947), de voor ons bekendste van die meesters. Vanaf 1939 doceerde Rota aan het Conservatorium in het Zuid-Italiaanse Bari, waarvan hij elf jaar later directeur werd. Nino Rota componeerde opera's, symfonieën, orkestwerken, kamermuziek, pianostukken en veel filmmuziek. Zijn werk in die laatste context heeft vele oren bereikt van de liefhebbers van het omvangrijke cinematografische oeuvre met als hoofdtitel The Godfather.

NDR-Soirée: Een feest voor Sofija Goebaidoelina

2011-12-03T06:54:00.000-08:00

Sofija Goebaidoelina op een foto uit 1981.

Van Soirée, dat onderdeel vormt van de vaste programmering van de Duitse regionale radiozender NDR Kultur, wordt op zondag 4 december een nieuwe aflevering de ether ingestuurd. Protagonist deze keer is de Russische componiste Sofija Goebaidoelina (geb. 1931), die op 24 oktober jongstleden tachtig jaar is geworden.
Ter gelegenheid daarvan speelde de NDR Radiophilharmonie ─ onder leiding van Eivind Gullberg Jensen ─ werken van Arvo Pärt (*1935), Johann Sebastian Bach (1685-1750) en van Sofija Goebaidoelina.
Medewerking wordt verleend door het Knabenchor Hannover en hert Ensemble Resonanz onder leiding van Reinbert de Leeuw.

Gods componist: Tomás Luis de Victoria

2011-12-01T21:30:00.001-08:00

BBC Four-television vertoont op vrijdag 2 december, tussen 21:00 uur en 22:00 uur onze tijd, de documentaire Gods composer, over de Spaanse muziekmeester Tomás Luis de Victoria. Hij werd in 1549 te Sanchidrián (Ávila) geboren. Al heel jong vertrok Tomás naar Rome om aldaar te studeren. Daarna werd hij priester en trad hij toe tot de monniksorde der Oratorianen. Als we goed naar dat begrip kijken, is de weg naar muziek niet ver.
In 1586 keerde de man terug naar zijn geboorteland, waar hij in dienst trad van Maria van Spanje. Hoewel we niet weten of hij bij Giovanni Battista da Palestrina heeft gestudeerd, vertonen zijn polyfone werken sterke verwantschap met diens muziek. Mede vanwege het feit dat hij gedurende de contrareformatie leefde, is zijn werk voornamelijk vocaal, en religieus getint: we vinden flink wat missen en motetten. Zijn Requiem uit 1605 wordt heden ten dage nog uitgevoerd.
De man Gods en dienaar van Santa Cäcilia overleed op 20 augustus 1611 in Madrid. We komen zijn naam eveneens tegen in de Italiaanse versie: Tommaso Luigi da Vittoria.

The Sixteen zingen Victoria

The Sixteen o.l.v. Harry Christophers. Foto: BBC Four-tv.

Deze documentaire maakt deel uit van een hele reeks waarin Simon Russell Beale zijn speurtocht naar religieuze muziek voortzet. We krijgen muziek van de componist in kwestie te horen, gezongen door The Sixteen onder leiding van Harry Christophers.
De uitzending wordt herhaald in de nacht van vrijdag 2 op zaterdag 3 december, vanaf 03:30 uur.

Charles de Wolff overleden: slordige berichtgeving

2011-11-29T13:23:00.000-08:00

In de berichtgeving over het overlijden van dirigent/organist Charles de Wolff (1932-2011) hebben we heel wat slordigheden en regelrechte omissies aangetroffen. Zo meldde een televisiezender dat De Wolff in 1980 (met het in die dagen eigen orkest: NFO) de Krönungsmesse van Mozart had uitgevoerd, ter gelegenheid van de inhuldiging van Beatrix von Lippe Biesterfeld tot Koningin der Nederlanden. Daarbij ging het echter om een uitvoering met het Concertgebouw Kamerorkest.

Charles de Wolff met zijn toen nog onafscheidelijke sigaret.
Foto genomen door Jarko Aikens, NFO Groningen, 1984.

In de necrologie die maandag 28 november in NRC/Handelsblad is verschenen, werd geen gewag gemaakt van het feit dat De Wolff meer dan een kwart eeuw het Noordelijk Filharmonisch Orkest als dirigent had geleid: eerst ─ tijdens de periode Roelof Krol ─ als één der gastdirigenten, vanaf 1966 als vaste dirigent, benoemd "voor het leven". Daar kwam echter een einde aan toen zijn ensemble in 1989 ─ door de Haagse overheid gedwongen ─ ging fuseren met het Frysk Orkest en er daarna voor de drie noordelijke provincies nog één ensemble bestond: het grootste regionale orkest van ons land ─ toen met 102 musici ─ dat Noord Nederlands Orkest ging heten.
Vooral delen van de Friese musici hadden al eerder te kennen gegeven niet onder De Wolff te willen spelen. Dat was heel duidelijk geworden toen de beide ensembles vanaf 1986 grote projecten samen gingen uitvoeren. Zelfs vervangen als plotseling een collega ziek werd en De Wolff het concert gemakkelijk had kunnen overnemen, wilden 'de Friezen' hem niet. Opvallend was dat in diezelfde periode bij ziekte van orkestleden in Groningen, tal van musici uit het Frysk Orkest zonder enig probleem kwamen remplaceren, ook als De Wolff wel op de bok stond.
Ik heb het meer dan eens meegemaakt dat in de pauze zo'n musicus in de dirigentenkamer met Charles de Wolff kwam overleggen over bepaalde moeilijke passages in hetgeen na de pauze nog moest worden gespeeld.
Tevens was De Wolff vanaf 1961 dirigent van het Toonkunstkoor Bekker te Groningen, en dat bleef hij nadat zijn gastdirigentschap met het orkest in Groningen werd omgezet in een vaste verbintenis.

Gustav Mahlers Negende Symfonie op BBC Four

2011-11-24T12:59:00.000-08:00

Op vrijdag 25 november wordt door de Britse televisiezender BBC Four de registratie uitgezonden van de uitvoering van de Negende Symfonie in D grote terts, gecomponeerd in de jaren 1908-1909, van Gustav Mahler (1860-1911), gespeeld door het Radio Sinfonieorchester Stuttgart onder leiding van Roger Norrington, tijdens een van de BBC Proms in de zomer van 2011 in de Albert Hall te Londen.

Dat concert was het laatste optreden van Roger Norrington met het orkest van Stuttgart. Hij vervolgt zijn carrière, na vijf jaar met dat ensemble, in Zwitserland bij het wereldvermaarde Zürcher Kammerorchester.
Hoewel het ongebruikelijk is om na de laatste noten van Mahlers Negende een toegift te spelen, sprak de dirigent na afloop even tegen het publiek en zei hij, voor deze gelegenheid met die traditie te willen breken, en een elegie te willen laten spelen van een grote Engelse meester, die dat stuk heeft gecomponeerd in hetzelfde jaar als die Negende van Gustav Mahler gereedgekomen is: Elegy van Edward Elgar (1857-1934).
Het Prom-concert via BBC Four zal worden herhaald in de nacht op zaterdag 26 november, vanaf ongeveer 02:00 uur.
Voor nadere info en een toelichting op deze symfonie kan men terecht in een artikel dat is gepubliceerd op 10 januari 2007 op de fin de siècle cultuurwebsite All art is quite useless van Rond1900.nl, onder de titel Vaarwel aan een leven en aan een cultuurtijdperk.

BBC Four-documentaire: Op zoek naar Summertime

2011-11-22T23:24:00.000-08:00

Billie Holiday.

BBC Four-tv presenteert op woensdag 23 november een documentaire over het nummer Summertime uit de opera Porgy and Bess uit 1935 van de Amerikaanse componist George Gershwin (1898-1937). Onder meer komen daarin aan de orde de twee verschillende versies, zoals die werden voorgesteld door Billie Holiday (1915-1959) en door Janis Joplin (1943-1970).
Het is wijd en zijd bekend dat dit nummer ─ dat zo gemakkelijk in het gehoor ligt en dat eveneens heel gemakkelijk voor adaptatie in aanmerking komt.

Janis Joplin.

Dat is in de loop der decennia dan ook veelvuldig gebeurd in allerlei stijlen en voor tal van bezettingen, van klassiek, via jazz tot en met pop-versies.
De uitzending zal worden gerealiseerd via bovengenoemde Britse televisiezender, tussen 22:00 uur en 23:00 uur. Meestentijds worden dergelijke documentaires binnen niet al te lange tijd door een andere, dan wel dezelfde BBC-televisiezender herhaald.

Modest Moessorgski: Nacht op de kale berg

2011-11-20T07:09:00.000-08:00

Vladimir Stas(s)ov in 1900,
geschilderd door Ilja Rjèpin.

In de aflevering van het programma NTR Podium, welke op maandag 21 november, 's avonds om 23:55 uur begint en eindigt omstreeks 00:15 uur in de nacht op dinsdag 22 november, wordt de registratie uitgezonden van de oorspronkelijke versie van het orkestwerk Nacht op de kale berg uit 1867 van Modest Moessorgski (1839-1881). Het stelt een heksendans voor tijdens de zonnewende op de berg Triglav. Het stuk is opgedragen aan cultuurcriticus en muziekessayist Vladimir Stas(s)ov (1824-1906).
Deze versie werd gespeeld tijdens de ZaterdagMatinee van 12 maart dit jaar, door het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van James Gaffigan.
Een documentaire over Nacht op de kale berg wordt in ieder geval uitgezonden door de digitale televisiezender Cultura 24, op donderdag 24 november tussen 23:00 uur en 23:21 uur. Daarin bezoekt Hans Haffmans enige mensen die van deze compositie op geheel eigen wijze een versie presenteren.
Eventuele herhalingen daarvan op het digitale kanaal zullen, in voorkomend geval, te vinden zijn in de Programmagegevens op de website van de zender in kwestie.

Duo Severijn treedt op met Geniaal of gestoord?

2011-11-18T00:30:00.000-08:00

Een veelzijdig duo
Musica Antiqua Nova presenteert op zaterdag 19 november het laatste concert van 2011 in het seizoen 2011/2012, zoals gebruikelijk in de Lutherse Kerk te Groningen. Daarin treedt het duo Severijn op met het programma Geniaal of gestoord?

Severijn werd opgericht in 1998 door de tweeling Judith en Tineke Steenbrink. Laatstgenoemde speelt orgel en klavecimbel, de andere helft van het eeneiige stel heeft de viool als instrument.

Muzikale achtergronden
Sedert het bovengenoemde jaartal vormen de beide vrouwen een officieel duo, maar hun muzikale achtergrond bestaat sinds hun vroegste jeugd: doordat ze in een muzikaal gezin zijn opgegroeid met een groot huis waarin diverse instrumenten verspreid waren opgesteld ─ harp, accordeon, cello en een Gaveau-piano ─ en de menselijke stem eveneens als instrument werd ingezet, was het scala aan mogelijkheden zeer gevarieerd.Het seizoensprogramma van MAN vermeldt dat de muziek "direct bij je binnen" dringt en je "niet meer loslaat". Muzikale ideeën volgen elkaar zodanig op dat de indruk zou kunnen ontstaan geen van de onderdelen met de andere te maken heeft. Een spannend avontuur!

Bloemsierkunst
De vaste bezoekers van de concerten van Musica Antiqua Nova in de Lutherse Kerk in Stad zullen hebben vastgesteld dat er op de linker hoek van het podium steeds een staaltje bloemsierkunst is geplaatst. Beeldend kunstenares Joukje Pees verzorgt dit element.
Hoewel het in eerste instantie de bedoeling is dat mensen naar muziek komen luisteren, is zo'n opfleurend element altijd welkom.
In de Lutherse kerk van Groningen zijn de gebrandschilderde ramen eveneens een lust voor het oog, al komen die slechts tijdens gebeurtenissen overdag tot hun recht, vooral als de zon schijnt.

In 1900, op deze dag, werd Aaron Copland geboren

2011-11-14T04:38:00.001-08:00

Op de foto hierboven zit de componist Aaron Copland thuis aan een tamelijk kleine vleugel; dat spelen heeft hij tot op hoge leeftijd volgehouden. Hij werd negentig jaar en een paar weken.
Aaron Copland werd op 14 november 1900, vandaag dus exact 111 jaar geleden, in Brooklyn, New York, geboren. Hij was een zeer vruchtbare componist, al was de kritiek, begrijpelijkerwijs, niet altijd even gelukkig met zijn werken voor orkest. Kamermuziek uit zijn pen daarentegen werd doorgaans wel ervaren als van hoge kwaliteit. Hij was daarnaast een gewaardeerde muziekpedagoog, dirigent en pianist.
Hij studeerde onder meer bij de vermaarde Franse meesteres Nadia Boulanger (1887-1979), aan wie Copland de bewerking, zonder orgel (1928), van zijn Eerste Symfonie (1924) heeft opgedragen.
Van zijn internationaal bekende werken noemen we hier nog even de afgrijselijke Fanfare for the common man, ook te vinden in het laatste deel van zijn Derde Symfonie (1944-1946). Dirigent Leonard Bernstein dweepte nogal met die symfonische muziek, die hier en daar zo door en door Amerikaans is, dat velen in Europa deze als Yanken-klanken ondergingen.
In 1945 werd Copland onderscheiden met de Pulitzer-Prijs voor Muziek, toegekend voor zijn compositie Appalachian Spring. Deze muziekmeester zou meer, en zelfs felbegeerde, prijzen in ontvangst mogen nemen, onder meer voor een zogenoemde filmscore.
Aaron Copland leefde samen met een jongere collega, Samuel Barber (1910-1981).

Mens en melodie maakt toch weer een doorstart

2011-11-10T07:38:00.001-08:00

Mensen die muziek maken
Het Nederlandse muziektijdschrift Mens en melodie, dat zichzelf met een aardige woordspeling kwalificeert als toonaangevend, heeft weer een doorstart gemaakt, en de redactie hoopt dat die nu definitief zal zijn, zonder daarbij onmiddellijk te denken aan de oneindigheid.
Na enige tijd stilstand is dezer dagen het eerste nummer van de vijfenzestigste jaargang (november 2011) van de persen gerold. Het blad is gerealiseerd op het formaat A4 en heeft een omvang van 48 pagina's. Hoewel het voorplat driezijdig is voorzien van een rode rand, vormen de betoverend-blauwe ogen van blokfluitist Erik Bosgraaf toch de blikvanger bij uitstek. Ach natuurlijk, zo speelt hij ook: betoverend-blauw; die houden we er vooralsnog in. Die fluitspeler van Neerlands bodem met Friese oorsprong is de protagonist in een van de drie op de voorzijde aangekondigde onderwerpen van dit nummer.

Kritisch volgen
Aandacht wordt tevens besteed aan de Raad voor Cultuur: Kunst met gebakken peren. Ach, het kan geen kwaad om de destructieve handelingen van al hetgeen de Haagse cultuurbarbaren en een super-cultuurbeul, aanrichten en welke vonnissen zij voltrokken willen zien, kritisch te volgen, maar helpen zal het niet. Ook niet als we daaraan de wens tot herinvoering van een ostracisme, of een heel snel te realiseren bijltjesdag, toevoegen. Politici zijn nu eenmaal niet echt in mensen en cultuur geïnteresseerd.
Naast hoofdredacteur Hilbrand Adema, die al eens interim-chef van een vorige editie van het blad is geweest, treffen we nog acht andere scribenten aan, waarvan Etty Mulder en Marijke Ferguson tot de oudgedienden onder de muziekessayisten mogen worden gerekend, en duikt de naam Emanuel Overbeeke steevast vaker op in combinatie met het fenomeen muziek in Nederland.

Nog natte inkt
In tegenstelling tot wat men zou mogen verwachten, vermeldt het voorplat geen prijs en geen ISSN-nummer. Het blad doet echter zo vers aan dat men zou kunnen denken dat de inkt nog nat is, en daarmee is de vicieuze cirkel naar de muziek ook weer rond, want dat heeft tevens betrekking op een uitspraak van eerder genoemde houtblazer met de blauwe ogen: "Muziek moet klinken alsof de inkt nog nat is"; geciteerd op die voorpagina.
Helaas klinkt sommige, net nieuwe, muziek niet zodanig, maar een Bruckner-symfonie wel. Zoals altijd is dat afhankelijk van (al) degenen die zich inzetten voor de uitvoering, die dan toch soms een executie is; dan is het bloed nog nat. En daarmee zijn we weer bij het andere onderwerp uit dit novembernummer van Mens en melodie: cultuurpolitiek en derhalve de destructieve kant ervan.

Voortbestaan
De redactie citeert mensen, die het de moeite waard zouden vinden als Mens en melodie kan blijven bestaan, en dat is uiteraard heel mooi en goed, maar soms zeggen mensen dat ook over een nest kleine hondjes, doch zodra ze er één mogen uitzoeken, wil men er eerst toch nog even over denken.
Laat nu dus al die lieden, welke zich zo positief hebben geuit in de contacten met de mensen van Mens en melodie, nu maar eens daden bij hun woorden voegen en in de praktijk gaan testen of het blad moet blijven. Het oudste publiekstijdschrift over (klassieke) muziek van Nederlandse bodem verdient meer dan alleen het voordeel van de twijfel. Het valt echter nog te bezien of er uiteindelijk wel zoveel muziek zit in de oprechte, hardnekkige pogingen om het blad te laten voortbestaan. Het ware te wensen.
__________
Op deze bijdrage kwam een reactie naar mijn privé-mailadres met het geuite vermoeden dat ik niet helemaal nuchter zou zijn geweest toen ik deze aan borrelpraat grenzende tekst publiceerde, en de daaraan gekoppelde verwachting dat ik daar de komende dagen iets aan zou doen. Hilarisch is zoiets.
Kijk, dan besef je tenminste weer waarvoor je zoiets schrijft.

BBC Radio 3: Geschiedenis van het genre Symfonie

2011-11-09T08:43:00.000-08:00

Radioreeks
De Britse cultuurzender BBC Radio 3 begint op woensdag 9 november met de uitzending van de eerste aflevering van een zesdelige serie getiteld Symphony Question Time van Sue Perkins en Tom Service, over de geschiedenis van het klassieke muziekgenre symfonie. Deze eerste aflevering ─ uit te zenden tussen 21:15 uur en 21:35 uur onze tijd ─ behandelt de allereerste werken die terecht de benaming symfonie met zich dragen, alsmede de vader van het genre: Joseph Haydn (1732-1809).
Zoals het nu lijkt, zullen de afleveringen 2 tot en met 6 op de eerstvolgende vijf woensdagavonden worden uitgezonden, op dezelfde zender en, in principe, op hetzelfde tijdstip.

Serie tv-documentaires
Wie na het luisteren naar die twintig minuten over het fenomeen symfonie, direct in de ban is geraakt, doet er wellicht goed aan om op donderdag 10 november, 's avonds tussen 22:00 uur en 23:00 uur ─ alweer onze tijd ─ naar een aflevering van een reeks documentaires getiteld Symphony, die dan door BBC Four Television zal worden uitgezonden. De aflevering in kwestie heet Beethoven and beyond.
In verband met de vader van de symfonie, zij hier gewezen op twee Duitse boeken, die veel kunnen bijdragen tot begrip van de soort muziek en de eerste maker: Papa Haydn.

Händels Jephta zondag in 'Soirée' van NDR Kultur

2011-11-05T21:30:00.000-07:00

In het programma Soirée van de Duitse regionale radiozender NDR Kultur wordt op zondag 6 november ─ in een verslag dat van de Händel Festspiele 2011 te Göttingen wordt gedaan ─ een uitvoering gerealiseerd van het oratorium Jephta uit 1751 van Georg Frederic Händel (1685-1759). De tekst is afkomstig van Thomas Morell (1703-1784) [1], die zich heeft gebaseerd op het hoofdstuk Jephta uit het Bijbelboek Richteren.
Begin januari 1751 is de componist met zijn werk aan dit opus begonnen, maar op 13 februari, toen hij het tweede gedeelte had afgerond, werd hij zich meer en meer bewust van de verergering van de problemen met zijn gezichtsvermogen; op 30 augustus was het oratorium dan toch gereed.
De première van Jephta werd gegeven op 26 februari 1752 in Covent Garden, snel gevolgd door twee herhalingen: de eerste twee dagen later, op 28 februari, en daarna nog eens op 4 maart.
De uitvoering die door de radiozender NDR Kultur de ether ingezonden wordt, op genoemde datum tussen 22:02 uur en middernacht, zal worden gerealiseerd door het Salzburger Barockchor, ondersteund door het Händel Festspielorchester onder leiding van Bernhard Forck. Vocale solisten verlenen, zoals dat gebruikelijk is in een oratorium, ook aan deze uitvoering hun medewerking.
__________
[1] De klassiek geschoolde geleerde Thomas Morell stond bekend als librettist, maar hij oefende tevens het beroep van drukker (en dus, veelal tegelijkertijd, tevens dat van uitgever)

Weinberg Festival met twee Russische collega's

2011-11-03T20:29:00.000-07:00

Prokofjev en Sjostakovitsj begeleiden
Het Avondconcert dat de Tros-radio op vrijdag 4 november via Radio 4 zal uitzenden, wordt gegeven in het kader van het Weinberg Festival in Utrecht, tussen 20:02 uur en 23:00 uur.

Drie composities van Russische meesters zullen worden uitgevoerd, met daarin centraal het Concert voor viool en orkest van Mieczyslav (ook wel: Mojsje) Weinberg (1916-1996), wiens naam op tal van manieren zou kunnen worden geschreven: een Nederlandse transliteratie uit het Russisch zou Vainberg moeten zijn, maar het is direct duidelijk dat de oorsprong van deze familienaam in een andere dan Russische richting wijst.
De man wordt door een uitnemende kenner van de Russische muziek, Boris Schwarz (1906-1984) als een gematigd-conservatieve modernist beschouwd. De invloeden van zijn voorgangers en tijdgenoten in de Russische muziek zijn evident: Sjostakovitsj is in zijn Kamersymfonieën goed te herkennen.
Het concert wordt geopend met de Ouverture op Hebreeuwse thema's, opus 34, uit 1919 [1] van Sergej Prokofjev (1891-1953). Afgesloten wordt het met de Symfonie nr. 10 in e kleine terts uit 1953 van Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975).
Het geheel zal worden uitgevoerd door het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van Pablo Heras-Casado, met medewerking van Eugene Ugorsky (Jevgeni Oegorski), viool.
__________
[1] Oorspronkelijk gecomponeerd voor klarinet, strijkkwintet en piano.

Muziek in Estland: enige keren op Cultura 24

2011-10-31T14:07:00.000-07:00

Componist Arvo Pärt.

De naam van de Estlandse componist Arvo Pärt (geboren 1935) is allang geen onbekende meer in onze contreien, maar enkele andere componisten die in het NTR-programma Klassiek: Muziek uit Estland voorkomen, zullen vooralsnog buiten hun geboortegrond minder bekendheid genieten, zoals Erki-Sven Tüur (geboren 1959) en voor Cyrillus Kreek (1889-1962).
Het Filharmonisch Kamerkoor van Estland stelt in genoemde uitzending enkele werken van die drie meesters der muziek voor onder leiding van Daniel Reuss.
Op maandag 31 oktober is de eerste uitzending, te zien op het digitale televisiekanaal Cultura 24, tussen 22:15 uur en 22:50 uur. Een herhaling is te zien op dinsdag 1 november, tussen 18:24 uur en 19:00 uur.
Voor eventueel meer herhalingen kan men de website van de zender in kwestie en het aldaar toegankelijke onderdeel Programmagegevens raadplegen.

KamerFilharmonie der Aa exploreert met twee concerten de recentere Nieuwe Wereld

2011-10-29T23:00:00.001-07:00

Motto: Uit de Nieuwe Wereld
Geconditioneerd als wij mensen in de muziek allen zijn, denken wij bij de uitdrukking Uit de nieuwe wereld als eerste aan de Tsjechische meester Antonín Dvořák (1841-1904) die niet alleen zijn Negende Symfonie (ook wel voorzien van het nummer Zeven) die uitdrukking als ondertitel heeft meegegeven, maar tevens een van zijn strijkkwartetten en een strijkkwintet.
De Kamerfilharmonie Der Aa heeft deze uitdrukking gekozen als motto voor de beide herfstconcerten in de laatste oktoberdagen van dit jaar, in Groningen, jongstleden vrijdag (28 oktober) en in Assen, op zondag 30 oktober.

Leonard Bernstein.

Leonard Bernstein
Van de drie componistennamen die aan deze twee concerten zijn verbonden, is die van Leonard Bernstein (1918-1990) zonder meer de bekendste, Stephen Melillo (geboren 1957), ondanks een oeuvre van 1030 composities, de minst bekende; daartussenin bevindt zich Samuel Barber (1910-1981), die zijn leven deelde met een andere befaamde Amerikaan uit de wereld der muziek: Aaron Copland (1900-1990).
Het concert van de KamerFilharmonie Der Aa onder leiding van Joost Smeets werd geopend met Three dance episodes uit On the town uit 1944 van Leonard Bernstein, met daarin een sfeer die tevens in andere stukken van (Uncle) Lenny te vinden is, en waarin één van de grondvesten van diens scheppend werk is verankerd: het oeuvre van de door hem zo bewonderde (en veelvuldig uitgevoerde) George Gershwin (1898-1937). Voor wie zich dat nog niet zo bewust was, heeft de voortreffelijke saxofoniste van het ensemble de toehoorders dat wel duidelijk gemaakt.

West Side Story
Met de Symfonische dansen uit West Side Story (zonder lidwoord) werd de avond besloten.
Dit werk is een musical die Bernstein in de jaren vijftig heeft gecomponeerd voor Braodway. De later verfilmde versie begin jaren zestig vormt jeugdsentiment voor velen uit mijn generatie, al kan die film bij een groot deel van die mensen van anno toen niet meer op hetzelfde enthousiasme rekenen als zo'n halve eeuw geleden. In die tijd werd er ook wel eens over getwist over de vraag of West Side Story niet toch een opera was. Zonder die discussie hier opnieuw te willen oprakelen, houd ik het bij een musical ─ een fenomeen dat ik intens verafschuw ─, al heeft de componist zich in een terugblik ongeveer een decennium na het ontstaan, geuit toen de film eenmaal zulke hoge ogen gooide. Zijn eigen opus heeft hij bij die gelegenheid bedacht met de woorden "Too much Puccini." Diens meer dan abjecte muziekdrama's vormen niets anders dan clichématige gruwelkitsch, die kan blijven voortbestaan bij de gratie van voortreffelijke zangers, waardoor het geheel nog net aan te horen valt.
In dat opzicht heeft Leonard Bernstein heel wat meer gepresteerd, aangezien die Symfonische dansen ─ zonder aria's of duetten, ensembles en al wat dies meer zij ─ het tot op de huidige dag op concertpodia hebben volgehouden. Terecht, mede doordat dit gedeelte het enige uit dat opus is met beklijvende kwaliteit. Voor de uitvoering daarvan is niet alleen een goed ingespeeld ensemble benodigd, maar tevens groot enthousiasme waarbij men de nek durft uit te steken. Een swingende dirigent op de bok vormt daarbij zeker een pre. Een altijd stralende Joost Smeets voldeed samen met zijn, nog steeds groeiende, ensemble vol souplesse aan die vereisten.

Samuel Barber, in
1944 gefotografeerd
door Carl Van Vechten.

Samuel Barber en Stephen Melillo
Van Samuel Barber (1910-1981) kennen de meeste doorsnee-muziekliefhebbers alleen diens Adagio for strings, dat net als diens First essay for orchestra op 5 november 1938 in première is gegaan onder leiding van Arturo Toscanini, die het eerder dat jaar aan de toen nog jonge componist in opdracht had gegeven. Ook dat stuk kreeg een prima vertolking. Over het pièce de résistance van de avond, het Vioolconcert van Stephen Melillo ─ waarmee violiste Carla Leurs en de KamerFilharmonie der Aa een mijlpaal hebben gezet in het eigen bestaan en tegelijkertijd in dat van de componist, die het werk nu in zijn oorspronkelijke versie uitgevoerd heeft gekregen ─ hebben we, eveneens heden, een separaat artikel opgenomen op onze zustersite Cultuur in Groningen en omgeving.

Expositie, pianomuziek, gedichten en liederen

2011-10-26T10:53:00.000-07:00

Šviesé Čepliauskaité
Foto: Jogaile Butrimaite.

Expositie en concert Soestduinen
Het Litouws Cultureel Centrum organiseert in het Hilton Royal Parc te Soestduinen een expositie Kunstenaars uit Litouwen. Tijdens deze tentoonstelling wordt op zondag 30 oktober ook nog een concert ingelast, in samenwerking met de Vlaamse Vertegenwoordiging in Den Haag.
Nadat de bezoekers zondagmiddag tussen 15:00 uur en 16:00 uur, eerst de gelegenheid geboden krijgen de expositie te bezichtigen, begint het concert met pianomuziek, poëzie en liederen, te realiseren door drie dames ─ twee zangeressen en een vorodrachtskunstenaar ─ die een uiteenlopend programma zullen presenteren. Daarbij gaat het in de eerste afdeling om vier componisten, waarvan twee heel grote name uit de muziekgeschiedenis: Franz Liszt (1811-1886) ─ wiens tweehonderdste geboortedag dit gehele jaar wordt herdacht ─, alsmede Fryderyk Chopin (1810-1849).

Beatrijs Van Craenendonck.

Drie Litouwse namen
De pianiste Šviesé Čepliauskaité uit Litouwen heeft een internationale reputatie, die zij komende zondag opnieuw kan bewijzen, met niet alleen de bovengenoemden, maar tevens met stukken van twee Litouwse muziekmeesters: Zita Bružaité (geboren 1966), en voorts van Jurgis Gaižauskas (1922-2009. Laatstgenoemde komt voor in het boek Baltische zielen van Jan Brokken.
Deze Litouwse musicienne is door de Frederic Chopin Society onderscheiden met het predicaat piano virtuoso.

Cristel De Meulder.

Vlaamse kunstenaars Beatrijs Van Craenendonck ─ zelf dichteres en tevens initiatiefneemster van de Internationale Vriendenkring Anton van Wilderode (1918-1998) ─ draagt gedichten voor uit het oeuvre van die Vlaamse classicus en poëet.
In aansluiting zullen liederen worden gezongen van een andere Vlaamse meester: Lodewijk Mortelmans (1868-1952). Cristel De Meulder, die een uitstekende reputatie geniet, mede vanwege haar rijk geschakeerde repertoire, zal de liederen ten gehore brengen.

Op deze dag leidde Mahler tweemaal zijn Vierde

2011-10-23T10:59:00.001-07:00

Gustav Mahler, tekening
van Tonny Groenhuysen,
Buitenpost; oostindische inkt
met cocktailprikker.

Concertgebouw Amsterdam
Op deze dag in 1904 is componist Gustav Mahler (1860-1911) naar Amsterdam gekomen om aldaar in het Concertgebouw zijn Vierde Symfonie in G zelf te dirigeren. Tijdens het avondconcert heeft hij dat zelfs tweemaal gedaan: eerst vóór de pauze en na de onderbreking nogmaals.

Nog altijd geliefd
Honderdenzeven jaar later is dit opus, gecomponeerd in de jaren 1899-1901, waarin de concertmeester twee verschillend gestemde violen bespeelt, en met een sopraan-solo in het laatste deel Das himmlische Leben, nog altijd zeer populair, overal ter wereld waar concertzalen zijn.

Een halve eeuw Les Percussions de Strasbourg

2011-10-17T04:25:00.000-07:00

De slagwerkgroep Les Percussions de Strasbourg bestaat sedert 1961 en kan derhalve terugblikken op een halve eeuw muziek maken. Al moet worden toegevoegd dat de jongste telg die tot dit ensemble is toegetreden, pas in 1970 werd geboren.
Arte-tv presenteert op maandag 17 oktober, tussen 22:55 uur en 23:50 uur, een documentaire over deze musici, met de grappig-realistische titel Handwerker des Klangs ─ Les Percussions de Strasbourg.
Hierbij gaat het om een Franse documentaire uit 2011 van Eric Darmon, uit te zenden in HD-kwaliteit, op het beeldformaat 16:9, met stereofonisch geluid. Het is een bijdrage van Arte France aan deze Duits-Franse cultuurzender, die de film op zondag 23 oktober nogmaals zal uitzenden voor degenen, die bij het krieken van de dag, als de haan kraait (hoewel), vanaf 06:00 uur.

Van Swieten Society blijft aan de weg timmeren

2011-10-12T10:45:00.000-07:00

Tegen de verdrukking in
Hoewel diverse, prachtig aan de weg timmerende, individuele musici en ensembles alsmede, niet te vergeten, ad hoc groepen, er veel aan doen om de deels nog begaanbare wegen naar een niet te versmaden, ja zelfs onmisbare, muziekcultuur open te houden, ondanks de door machtswellust bezeten cultuurbeulen die de huidige Nederlandse maatschappij rijk is en er dan ook werkelijk alles aan doen om talrijke uitvoerende kunstenaars om zeep te helpen [1] ─ van euthanasie (een zachte dood) is daarbij geen sprake ─ en dergelijke liederlijke lieden dan ook waarlijk niets anders verdienen dan de diepst denkbare verachting, zien we elke poging, om deze weerzinwekkende uitholling overdwars enigszins het hoofd te bieden, met veel genoegen tegemoet.

George Onslow.

De Van Swieten Society gaat in het seizoen 2011-2012 vooralsnog gewoon verder op de ingeslagen weg met programma's die de toehoorders in de gelegengheid stellen om kennis te maken met het niet-alledaagse in de wereld der klassieke muziek. Daarvan getuigt ook hun eerste programma in een serie van vier verschillende programma's welke alle onder het motto Romantische Reuzen worden gevangen.
Het eerste in die reeks is Violoncello all'Inglese en start aanstaande zaterdag, 15 oktober 2011, in de Lutherse Kerk te Groningen. Eén van de componisten op het programma is de Engelsman George Onslow (1784-1853), die geen onbekende meer is voor luisteraars naar de Britse cultuurzender BBC Radio 3.
__________
Nadere gegevens over deze reeks concerten is te vinden in twee, onderling verschillende bijdragen van heden: een artikel op onze zustersite Muziek en mensen, en daarnaast een stuk met voornamelijk andere inhoud op een andere zustersite, Cultuur in Groningen en omgeving, omdat in die Stad het eerste concert in de genoemde reeks zal worden gegeven.
__________
[1] Het Devich Trio is het eerste slachtoffer van deze destructieve praktijken van de cultuurbarbaren op het Binnenhof.
__________
NASCHRIFT zaterdag 15 oktober: Als gevolg van fysiek malheur van pianist Bart van Oort is het concert in de Lutherse Kerk van deze dag afgelast. Zodra we meer info hebben over de resterende concerten in deze reeks, zullen we daarop terugkomen in een separate bijdrage.

Michel van der Aa met Boulez in één programma

2011-10-06T11:07:00.001-07:00

Pierre Boulez dirigeerde, tijdens de ZaterdagMatinee van 24 septemberin het Amsterdamse Concertgebouw, zijn compositie Pli selon pli uit 1962, waarvan hij de première in dat jaar eveneens zelf had geleid in diezelfde muziektempel. Uit het gebruikte tekstmateriaal van de Franse dichter Stéphane Mallarmé (1842-1898) blijkt de voorkeur die Boulez voor symbolistisch-modernistische letteren heeft en dat is terug te vinden, soms na zoeken en overdenkingen, composities.

Michel van der Aa.
Foto Marco Borggreve.

Voor zijn orkestwerk Le marteau sans maître, geschreven in de jaren 1953-1957, heeft de meester eveneens teruggegrepen op Franse poëzie, deze keer eigentijds, van René Char (1907-1988).
Dit opus voor vrouwenstem en orkest besluit het programma Hear and now van BBC Radio 3, dat op zaterdag 8 oktober, vanaf 23:30 uur, tot 01:00 uur in de nacht op zondag 9 oktober ─ onze tijd ─ wordt uitgezonden.
Dat programma wordt geopend met de compositie Spaces of blank ─ een liedcyclus voor mezzosopraan, orkest en tape uit 2007 van de jongere Nederlander, wiens naam we steeds vaker tegenkomen, Michel van de Aa (geboren 1970), die werd onderscheiden met enkele prestigieuze muziekprijzen, en die tot de meest gevraagde muziekmeesters uit ons lage land blijkt te behoren.

Vier uur achtereen Gustav Mahler op NDR Kultur

2011-10-01T03:50:00.000-07:00

De Duitse regionale radiozender NDR Kultur biedt, op zaterdag 1 oktober, twee programma's met betrekking tot de componist Gustav Mahler (1860-1911). Beide programma's duren twee uur, en dat vult de avond tussen 20:00 uur en middernacht. Het eerste programma wordt aangekondigd als "ter gelegenheid van de honderdste geboortedag van Mahler". Bedoeld is echter de sterfdag, aangezien de componist in kwestie dit jaar wereldwijd wordt gevierd ter gelegenheid van de honderdste sterfdag; in 2010 was dat Mahler-Jaar vanwege het feit dat de man anderhalve eeuw geleden werd geboren.
In de aflevering van het wekelijkse programma Prisma Musik, van genoemde Duitse radiozender, wordt aandacht besteed aan de Amerikaanse jaren van Gustav Mahler.

Leonard Bernstein.

In aansluiting daarop volgt om 22:00 uur een aflevering van Variationen zum Thema, dat keurig aansluit op het voorafgaande: een uitvoering door een latere versie van het orkest waarvan Mahler enige tijd dirigent was: het New York Philharmonic Orchestra. Onder leiding van Leonard Bernstein (1918-1990) speelt dat ensemble eerst de Negende Symfonie in D grote terts uit 1908-1909, gevolgd door het Fragment van de onvoltooide Tiende Symfonie in fis kleine terts uit 1909-1910.
Die Bernstein-versie heeft wel meer dan eens dat neurotische uit leven en werken van Mahler, maar van een technisch en muzikaal hoogstaande uitvoering van die symfonieën komt het onder Bernstein nooit.

Nederlands Blazers Ensemble met De ontvoering

2011-09-19T20:04:00.000-07:00

Blazers en een ud-virtuoos
Met ingang van woensdag 21 september speelt het Nederlands Ensemble op historische instrumenten zevenmaal het programma De ontvoering, waarvan drie voorstellingen in Amsterdam, onder meer de voorpremière.
De ontvoering is een presentatie vol fraaie, kleurrijke fata morgana, bestaande uit teksten die Stijn Aerden heeft geproduceerd, samen met fragmenten uit de Koran en de hier en daar bezwerende muziek van de oriëntaalse luit, de ud (ook wel oed). Voor deze reeks concerten wordt het Nederlands Blazers Ensemble aangevuld met de virtuoos op dat instrument, de in 1970 te Marokko geboren Driss El Maloumi.

Mozart-adaptatie
De ontvoering is een adaptatie voor in principe (de) acht blazers (in kwestie), maar in de realisatie wordt het muziekdrama van Mozart ─ Die Entführung aus dem Serail uit 1782 zonder zangers gepresenteerd, maar met nog vier spelers naast de acht blazers en de ud: een trompet, een trombone, een contrabas en pauken.

Zeven uitvoeringen:
woensdag 21 september, 20:30 uur; Amsterdam: Podium Mozaiek
donderdag 22 september, 20:30 uur; Den Bosch: De Toonzaal
zaterdag 24 september, 20:15 uur; Groningen: De Oosterpoort
donderdag 10 november, 20:15 uur; Haarlem: De Philharmonie
vrijdag 11 november, 20:15 uur; Amsterdam: Concertgebouw
zaterdag 12 november, 20:15 uur; Den Haag: Nieuwe Kerk
zondag 13 november, 20:15 uur; Amsterdam: Concertgebouw

In alle gevallen wordt ongeveer een uur voor het begin van het concert een gratis bij te wonen inleiding gegeven door Saskia Törnquist en eventueel anderen. Na afloop van de voorstelling is er steeds een zogenoemd after-concert.

Franz Schubert doorstaat aanslag door een familie

2011-09-19T01:19:00.000-07:00

Ernstige belediging
Onlangs werd in een uitermate abject, commercieel, Nederlands televisieprogramma ─ waarvan alleen al de Engelse titel niet deugt, omdat de makers pretenderen ons land te representeren, doch dit direct reduceren tot de randstad; een mentaliteit die zó veelbetekenend is dat de makers zich er niet eens van bewust (b)lijken te zijn. Een doorgewinterde brulboei, die ook nog eens in ernstige mate op voet van oorlog verkeert met onze taal, fungeert als 'presentator'. Een jury ─ bestaande uit een opdringerige schreeuwlelijk, een oudbakken kerstboom en een Yank ─ die je niet bepaald professioneel kunt noemen, mag commentaar geven, en alles wat van die zijde over de kandidaten wordt uitgestort, wordt met instemmend knikken en applaudisseren door de optredende personen, duo's of grotere groepen, geriposteerd: een show binnen een show. Dat alles toont nogmaals dat de intrinsieke waarde van het fenomeen applaus ─ waartoe de man met de microfoon de meute steeds aanzet ─ tot bijna nihil is gekrompen.
In dat kader trad al enige keren een gezin ─ vader, moeder en dochter ─ op dat de pretentieuze, en in deze context tegelijkertijd ridicule, naam Opera Familia draagt, een vlag die de lading geenszins dekt. Met opera heeft het volstrekt niets van doen en dat mag men ook helemaal niet verwachten in zo'n gruwelijk, extreem lawaaierig decor. Genoemde groepering kreeg onlangs de kans om een aanslag te plegen op de geniale Oostenrijkse componist Franz Schubert (1797-1828), door "een eigentijdse versie" van diens Ave Maria te 'zingen'. Meer dan die titel had het gepresenteerde, vanzelfsprekend, niet met Schubert te maken. Van a tot z een totaal fout en foutief optreden.
Zoiets vormt een extremistische verkitsching, ondersteund door vals licht, podium-rook en een gepretendeerde diepgang, welke een stoeptegel tot satirisch niveau had kunnen verheffen, doch die vanaf een podium niet meer voorstelde dan een vermoeiende, want tot diep binnenin het merg gelikte en afgelikte voorstelling. Daarbij viel de vernietiging van een andere Oostenrijkse componist ─ Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791), die in de jaren tachtig ter stem werd genomen ─, door een Engelse Miss Brown, die een adaptatie van de melodie van diens Klarinetkwintet de wereld inschoot, vrijwel in het niet, al zat ook daarin beslist geen muziek.

Componist van de week
Vijf dagen achtereen, steeds tussen 19:30 uur en 20:00 uur, vervult Franz Schubert de rol van Componist van de week via Radio 4 in een programma van de Vara. Laten we er, in deze regels, nog eens aan herinneren dat de man de onovertroffen meester ─ kwantitatief en kwalitatief ─ van het kunstlied werd en is gebleven, ondanks zijn al te voortijdige verscheiden als éénendertigjarige. Net als dat het geval is geweest met, de toen reeds voormalige, collega Mozart (goed vijfendertig jaar), en enkele anderen, die nog jonger zijn heengegaan en tevens veel minder in de aandacht van pers en publiek zijn komen te staan, zoals de Belgische meester Guillaume Lekeu, die vierentwintig jaar en één dag werd (1870-1894) en de als 'Spaanse Mozart' betitelde Juan Chrisostomo de Arriaga (1806-1826), die de twee decennia niet eens heeft kunnen volmaken: hij stierf tien dagen voordat hij twintig jaar zou worden.
En er zijn nog wel meer voorbeelden uit de muziekgeschiedenis aan te halen van vakbekwame componerende musici, die een lagere graad van bekendheid ─ of, zo men wil, grotere mate van onbekendheid ─ genieten.
Meer van Franz Schubert in verband met een radio-presentatie kunt u lezen op onze zustersite Muziek en mensen in een artikel, eveneens van vandaag.

Nieuw muziekcentrum in Helsinki geopend

2011-09-17T14:14:00.000-07:00

Van het concert ter gelegenheid van de officiële opening van het Muziekcentrum, met een 36.000 vierkante meter tellend vloeroppervlak, in de Finse hoofdstad Helsinki is een televisieregistratie gerealiseerd ─ wie zal dat in ons huidige tijdsgewricht nog verbazen? ─ en deze zal op 18 september, tussen 19:15 uur en 20:00 uur door Arte-televisie worden uitgezonden.
Dat Muziekcentrum biedt niet alleen plaats aan de twee grote orkesten, het Filharmonisch Orkest van Helsinki en het Radio Symfonie Orkest van Finland, maar tevens aan de Sibelius Muziekacademie, het enige conservatorium van Finland.
Beide ensembles speelden voor die gelegenheid werken van onder anderen Jean Sibelius (1865-1957). Dat de internationaal meest vermaarde muziekmeester van Finse bodem hier een vooraanstaande rol heeft gespeeld, zal niemand verbazen.
Gedurende de drie kwartier die het programma in beslag neemt, horen en zien we Liederen in het Zweeds en Fins, vertolkt door Soile Isokosi. Eerstgenoemd orkest onder leiding van John Storgards speelde Sibelius' Tapiola, symfonisch gedicht, opus 112 uit 1926, en het andere orkest speelde, onder leiding van Jukka- Pekka Saraste, Finlandia uit 1899 [1], het onofficiële Finse volkslied.
De uitzending zal door Arte-tv worden herhaald op vrijdag 23 september om 06:00 uur in de ochtend, een tweede herhaling zal te zien zijn op donderdag 29 september, eveneens vanaf 06:00 uur bij het krieken van de dag, en de derde herhaling zal worden gerealiseerd op woensdag 5 oktober, alweer om dezelfde tijd.
__________
[1] In 1900 reviseerde Sibelius dit orkestwerk, waarvan in beide gevallen ook nog een koor kan worden toegevoegd.

Radio 4: Percussion Concerto van Joey Roukens

2011-09-09T19:26:00.000-07:00

In het muziekprogramma de bedding dat, zoals gebruikelijk, het laatste uur van de dagprogrammering op zaterdag van Radio 4 vult, kunnen we ons op zaterdag 10 september laten informeren omtrent een compositie door Joey Roukens (*1982): een Concert voor slagwerk en orkest (Percussion Concerto).

De Nederlandse componist Joey Roukens.

Programmasamenstellers van het Concertgebouw De Doelen te Rotterdam hebben de Engelse percussionist Colin Currie gevraagd welke Nederlandse componist vooe hem een stuk mocht schrijven. Lang nadenken hoefde de slagwerker niet en het antwoord kwam dan ook prompt: het zou Joey Roukens moeten worden, omdat deze behoort tot de generatie jonge componisten welke zich heeft kunnen bevrijden uit de dogmatische sfeer welke aan delen van het modernisme binnen de muziek kleeft.
Voordat het stuk door Sinfonietta Rotterdam in première is gegaan, hebben Colin Currie en radiomaker Bente Hamel de componist gevolgd tijdens het schrijven van diens Percussion Concerto.

Nederlandse composities tijdens Avondconcert

2011-09-05T22:33:00.001-07:00

Radio 4 biedt op dinsdag 6 septmber in het Avondconcert ─ nu van de KRO ─ een optreden van het Nederlands Philharmonisch Orkest onder leiding van Etienne Siebens. Solistische medewerking wordt verleend door de pianist Ralph van Raat.
Er worden werken uitgevoerd van in ieder geval vier Nederlandse componisten, te beginnen met de Symfonie nr. 3, Facetten, opus 57, uit 1955, van Lex van Delden (1919-1988), die tevens muziekcriticus van Het Parool is geweest. Als tweede onderdeel van het programma wordt No reason to panic uitgevoerd van Mayke Nas (geboren 1972); het is gecomponeerd in 2006, voor blaasorkest, slagwerk en contrabas.

Componist Jan van Gilse.

Het derde stuk is opnieuw van een vrouwelijke componist van eigen bodem: de internationaal, flink wat meer dan zo menig landgeno(o)t(e), vermaarde Henriette Bosmans (1895-1952), één der weinige Joodse musici die de meer dan beestachtige krankzinnigheid van het moffentuig heeft overleefd; als enige onder de musici van het toenmalige Amsterdam genoot ze protectie van Willem Mengelberg, in tegenstelling tot de andere Joodse medewerkers van het Concertgebouworkest. Van Henriette Bosmans wordt het Concertino voor piano en orkest uit 1928 gespeeld, met Ralph van Raat als solist
De Symfonie nr.1, gecomponeerd in de jaren 1900-1901, van Jan van Gilse (1881-1944) is de vierde compositie van eigen bodem die in dit optreden zal klinken. Het betreft een uitzending van een concert dat live voor de radio werd gespeeld in het Concertgebouw te Amsterdam op zaterdag 3 september.

Musikfest Berlin 2011: Openingsconcert op radio

2011-09-04T21:31:00.000-07:00

Ook in de tweede week van de maand september wordt, door de diverse regionale Duitse radiuozenders van ARD/Das Erste, elke avond, tussen 20:05 uur en middernacht, het programma ARD Radiofestival 2011 uitgezonden. Op maandag 5 september presenteren genoemde zenders, als eerste onderdeel van die tijdsspanne, het Openingsconcert van het Musikfest Berlin 2011, door het Philadelphia Orchestra onder leiding van Charles Dutoit.

Wolfgang Rihm. Foto
genomen in Keulen, 2007.

Op het programma staan drie werken: als eerste een compositie van de succesvolle en kwalitatief hoogstaande Duitser Wolfgang Rihm (geboren 1952): Verwandlung III voor orkest, bestaande uit 8 houtblazers, 10 koperblazers, harp, pauken, slagwerk, 50 strijkers), gerealiseerd in de jaren 2007-2008.
Daarna krijgen we het Pianoconcert nr, 2, in A groot, uit 1839 (revisie 1849) te horen, dat Franz Liszt (1811-1886) de Componist van het Jaar (2011; naast Gustav Mahler) heeft geschreven. Solist is pianist Jean-Yves Thibaudet.
Het concert zal worden besloten met de Symphonie fantastique uit 1830, van Hector Berlioz (1803-1869). Daarover hebben we op deze site een uitgebreide toelichting opgenomen in een artikel dat op 19 juli 2008 is gepubliceerd.

Gevarieerde BBC Prom op zaterdag 3 september

2011-09-02T21:34:00.000-07:00

Componist Lennox Berkeley.
Deze foto is overgenomen van
de website van The Lennox
Berkeley Society.

De van oorsprong Nederlandse dirigent Jac van Steen leidt zijn BBC National Orchestra of Wales in vier composities van evenzovele meesters der muziek tijdens het concert dat op zaterdag 3 december, 's avonds tussen 20:00 uur en 22:30 uur onze tijd, in de Albert Hall te Londen zal worden gegeven. Het concert is te volgen via de Britse cultuurzender BBC Radio 3.
Het optreden wordt geopend met de Cockaigne Overture (ook wel genoemd In London Town), gecomponeerd in de jaren 1900-1901, van Edward Elgar (1857-1934). Direct aarna zal het Orgelconcert van Lennox Berkeley (1903-1989) worden uitgevoerd.
Na de pauze ─ die tussen 20:40 uur en 21:00 uur onze tijd wordt gehouden ─ volgt eerst een stuk uitermate inferieure muziek ─ de Rapsodie op een thema van Paganini in a-kleine terts, opus 43, uit 1934 van Sergej Rachmaninov (1873-1943). Solistische medewerking wordt verleend door de Franse pianist Marc-André Hamelin.
Tot slot van het concert kan men luisteren naar de Háry János-Suite van Zoltán Kodály (1882-1967).
Een herhaling van het geheel; valt te beluisteren op dezelfde zender op maandag 5 september, in de middag tussen 15:00 uur en 17:30 uur in het programma Afternoon on 3.

Johannes Brahms-versie van een Bach-cantate

2011-08-30T20:50:00.000-07:00

Johannes Brahms tegen
het einde van zijn leven.

Als laatste programmaonderdeel van het uitzendschema dat op woensdag 31 augustus door de digitale zender Cultura 24 wordt voorgesteld, staat een herhaling gepland van een NPS Matinee: Bach door de ogen van Brahms.
Bij dat programma gaat het om een documentaire over de belangstelling van de zijde van de Duitse componist Johannes Brahms (1833-1897) ─ die in de tweede helft van de negentiende eeuw zijn werk deed ─ voor het oeuvre van Johann Sebastian Bach (1685-1750).
Leidraad in deze documentaire is de cantate O Ewigkeit, du Donnerwort BWV 60 uit 1723. De interpretatie, die Brahms hiervan heeft gemaakt, werd uitgevoerd door het Monteverdi Choir en het Orchestre Révolutionnaire et Romantique, onder leiding van John Elliot Gardiner.
Te zien tussen 23:09 uur en 23:47 uur.

Tweemaal Charles Ives in Nachtconcert op Radio 4

2011-08-28T10:51:00.000-07:00

Het San Francisco Symphony Orchestra onder leiding van Michael Tilson Thomas verzorgt het Nachtconcert dat de Avro via Radio 4 zal uitzenden, tussen 01:02 uur en 02:30 uur in de nacht op maandag 29 augustus.

De Amerikaanse meester
Charles Ives in 1889.

Drie werken staan op het programma, onder meer het Vioolconcert van Felix Mendelssohn Bartholdy, met als solist de Armeense violist Sergey Khachatryan. Dit meesterstuk wordt geflankeerd door twee werken van de Amerikaanse componist van heel bijzonder allure, Charles Ives (1874-1954), een muziekmeester die bij de dirigent van het concert hoog staat aangeschreven en die symfonieën en andere orkestwerken voor het toenmalige label CBS heeft opgenomen.
Het Nachtconcert zal worden geopend met diens Psalm 90, gecomponeerd in 1894, en tot besluit speelt het bovengenoemde ensemble Five Hymns en de Holidays Symphony uit de jaren 1911-1913. Deze is weliswaar ongenummerd, maar is in wezen Ives' Vijfde Symfonie.
Voor een uitgebreid artikel met veel meer informatie over deze componist zij hier verwezen naar onze zustersite Muziek en mensen.

Friedrich Nietzsche: Sentimentalität in der Musik

2011-08-25T10:48:00.000-07:00

Man sei der ernsten und reichen Musik noch so gewogen, um so mehr vielleicht wird man in einzelnen Stunden von dem Gegenstück derselben überwunden, bezaubert und fast hinweggeschmolzen; ich meine: von jenen allereinfachsten italienischen Opern-Melismen, welche, trotz aller rythmischen Einförmigkeit und harmonischen Kinderei, uns mitunter wie die Seele der Musik selber anzusingen scheinen. Gebt es zu oder nicht, ihr Pharisër des guten Geschmacks: es ist so.

Uit: Menschliches, Allzumenschliches II (1879)
Friedrich Nietzsche, gestorven heden 111 jaar geleden
(15 oktober 1844 - 25 augustus 1900)
__________
Afbeelding: voorplat van Reclam UB-uitgave 9752:
Günter Figal: Nietzsche ─ Eine philosophische Einführung.
Philipp Reclam jun. Verlag, Stuttgart, 1999.
Op het voorplat het olieverfschilderij met portret van Nietzsche door Edvard Munch, uit 1906/1907. Het bevindt zich in het Munch Museum in Oslo.

BBC Proms: Vier composities van Johannes Brahms

2011-08-19T02:03:00.001-07:00

Twee avonden achtereen speelt ─ tijdens de BBC Proms 2011 in de Albert Hall te Londen ─ het Chamber Orchestra of Europe onder leiding van Bernard Haitink, met medewerking van de pianist Emanuel Ax, tezamen vier werken van Johannes Brahms (1833-1897).

Johannes Brahms tegen
het einde van zijn leven.

Op vrijdag 19 augustus begint het concert om 20:00 uur en is het te volgen via, in ieder geval twee, in ons land te ontvangen, Europese radiozenders, te beginnen bij BBC Radio 3 en Neerlands Radio 4.
Uitgevoerd worden de Symfonie nr. 3 in F-groot, opus 90, uit 1883; na de pauze voegt Emanuel Ax zich bij het ensemble voor het Pianoconcert nr. 1 in d-klein, opus 15, uit 1859.
Het concert is vanaf 20:30 uur onze tijd ook te volgen op BBC Four-tv.
Gedurende de pauze, tussen 20:40 uur en 21:00 uur onze tijd, spreken musicoloog Kenneth Hamilton en criticus Stephen Johnson over de componist Brahms; op BBC Four wordt een gesprek gevoerd met dirigent Bernard Haitink.
Zaterdag 20 augustus spelen dezelfde musici, onder leiding van dezelfde dirigent, twee andere composities van dezelfde meester, ook in dezelfde beide categorieën. Het concert wordt dan geopend met het Pianoconcert nr. 2 in Bes-groot, opus 83, uit 1881, gevolgd door de Symfonie nr. 4 in e-klein, opus 98, uit 1885.
Het optreden begint op zaterdag om 20:30 uur onze tijd. In de pauze, tussen 21:20 uur en 21:40 uur, wordt gesproken over de literaire passies van musici. Andrew Litton is daarbij van de partij.
Dit concert zal tevens worden uitgezonden door BBC Two-tv, doch pas tussen 22:00 uur en middernacht onze tijd.

David Garrett: portret en optreden achtereen

2011-08-16T04:18:00.000-07:00

Violist David Garrett tijdens een optreden in Ludwigshafen in 2009.

In de aflevering van de reeks portretten welke in het ARD/Das Erste-programma Deutschland, deine Künstler op woensdag 17 augustus op het eerste tv-net van onze oosterburen zal worden uitgezonden, worden alle kijkers, die dat maar wensen, in de gelegenheid gesteld kennis te maken met de in 1980 te Aken geboren Amerikaans-Duitse violist David Garrett, die vanaf zijn zevende jaar wekelijks voor publiek optrad. Hij haalde zelfs het Guinness Book of Records als snelste violist ter wereld. Voor publiciteits-doeleinden is zoiets natuurlijk leuk en aardig en doorgaans zeer functioneel, maar zegt het iets over de intensiteit waarmee zo'n musicus zich in de interpretatie van het Grote Werk presenteert? Natuurlijk niet: daarvoor moet men de gelegenheid krijgen om hem in een concert uit het, al dan niet bekende, repertoire te horen.
Die mogelijkheid komt direct achter het portret aan. Dat portret wordt uitgezonden tussen 22:45 uur en 23:30 uur; dan volgt een uitvoering van het Vioolconcert in D-groot, opus 61, uit 1808, van Ludwig van Beethoven (1770-1827) door deze superster aan het huidige strijkers-firmament. Hij zal worden begeleid door het Russisch Nationaal Philharmonisch Orkest onder leiding van Lorenzo Colladonato.

Compositie Joseph Joachim in ARD Radiofestival

2011-08-13T11:57:00.000-07:00

Violist/componist Joseph Joachim.

Ondanks verbijsterende bezuinigingen op cultuur in zo ongeveer geheel Europa, barst het ook deze zomer weer van festivals welke hun weerslag vinden in beeld en geluid via tal van ethermedia, die voor een deel zelf deze gebeurtenissen mede organiseren. Daar zijn, zoals altijd de befaamde Bayreuther Festspiele en de Salzburger Festspiele, eveneens wereldwijs vermaard. Dat laatste geldt in mindere mate voor de Festspiele Mecklenburg-Vorpommern, die ook in 2011 weer worden gehouden.
Het concert dat op zondag 14 augustus in het kader van laatstgenoemd festival zal worden gegeven binnen het overkoepelende ARD Radiofestival had ook nog de benaming Rondom Johannes Brahms kunnen krijgen. Van die bovenmeester van de Duitse romantische muziek zal niet alleen het Vioolconcert in D-groot, opus 77 uit 1878 klinken, met Julia Fischer als soliste, maar daarna ook nog diens Vierde Symfonie in e-klein uit 1885.
Het optreden van de NDR Radiophilharmonie onder leiding van Michael Sanderling (geboren 1967) zal worden geopend met de Elegische ouverture ─ "In memoriam Heinrich von Kleist" ─ uit 1861 voor orkest van de violist/componist Joseph Joachim (1831-1907), die niet alleen contact onderhield met voornoemde Brahms, maar ook het die avond voorgestelde vioolconcert in première heeft gegeven.

Edita Gruberova ─ Die Kunst des Belcanto

2011-08-08T07:08:00.000-07:00

Hoewel de Slovaakse sopraan Edita Gruberova, die befaamd is voor haar coloraturen, reeds vier decennia op podia, verspreid over de aardbol, optreedt, is er volgens collega's, critici en dirigenten geen zweem van routine te bespeuren. Negenenvijftig jaar oud was ze toen ze voor het eerst de rol van Norma zong in het gelijknamige muziekdrama uit 1831 van Vincenzo Bellini (1801-1835).

De wereldwijde bewondering die Edita Gruberova heeft weten te verwerven, heeft wel enige vragen opgeworpen, zoals Hoe is het mogelijk dat ze na zovee jaren nog altijd zo goed kan zingen? En Hoe slaagt ze erin dat belcanto in haar instrument te integreren? Stefan Pannen en Claus Wischmann wilden er het fijne van weten en hebben mede daarom deze zangeres gedurende anderhalf jaar begeleid. Een klein gedeelte van al hetgeen ze hebben kunnen verzamelen, valt te zien in de ZDF-documentaire uit 2008 Edita Gruberova ─ Die Kunst des Belcanto. Daarin dragen dirigent Nikolaus Harnoncourt en criticus Joachim Kaiser, alsmede enige zangeressen hun mening bij, hetgeen de afronding van zo'n portret zeer ten goede komt.
Deze documentaire wordt, in HD-kwaliteit, op het beeldformaat 16:9, uitgezonden op maandag 8 augustus, tussen 22:30 uur en 23:25 uur via Arte-televisie. Twee herhalingen volgen: de eerste op zondag 14 augustus, om 06:00 uur in de ochtend; de tweede op zondag 18 augustus, dan reeds om 05:00 uur in de ochtend.

Tan Dun is Vara's Componist van de Week

2011-08-06T00:06:00.000-07:00

Nieuwe visie
De in 1957 geboren Japanse meester der muziek Tan Dun beleeft wereldwijd het ene succes na het andere. Niet alleen spelen zeer oude Chinese rituelen en Oosterse filosofie, in combinatie met westerse avant-garde, een belangrijke rol in zijn compositietechniek, water is eveneens dominant aanwezig in zijn werk, en dat geldt zowel letterlijk alsook figuurlijk. Dat alles zorgt voor een geheel nieuwe visie op één en ander dat al langer bestaat.
Al die gegevens in overweging nemend, zal het niet verbazen dat het een grote wens van Tan Dun is om zijn composities te laten fungeren als bindmiddel.
Tan Dun is van maandag 8 tot en met vrijdag 12 augustus, al die dagen tussen 19:30 uur en 20:00 uur Componist van de week in het gelijknamige radioprogramma van de Vara via Radio 4.
__________
Afbeelding: De foto van deze componist is overgenomen van diens uitgever Schirmer. Het auteursrecht van de afbeelding berust bij Nan Watanabe.

Filmmuziek uit Human Planet op BBC Four-tv

2011-08-05T01:09:00.003-07:00

Dirigent Charles Hazlewood.

De relatie tussen mens en natuur staat centraal in de serie documentaires die door legio televisiestations ter wereld wordt uitgezonden onder de titel Human Planet. Voor die films is speciaal muziek gecomponeerd, die thans zonder de films zal worden voorgesteld in het televisieprogramma met dezelfde titel, waarin het BBC Concert Orchestra zal optreden, in een uitzending van BBC Four-television, op vrijdag 5 augustus, 's avonds tussen 20:30 uur en 22:00 uur. Dirigent is Charles Hazlewood, die we al jaren kunnen meemaken tijdens uitzendingen van de BBC Proms in de Albert Hall te Londen, waar hij vanaf de zijlijn commentaar en toelichtingen geeft, alsmede in gesprek gaat met musici en deskundigen.

De luitspeler van Michelangelo Merisi da Caravaggio

2011-07-31T20:44:00.000-07:00

Hier ziet u een detail uit het schilderij De luitspeler, in een donkere, relatief onopvallende lijst. Zo is een reproductie via internet te bestellen. De meester is de in 1571 te Caravaggio geboren Michelangelo Merisi uit die plaats. En hoewel die toevoeging niet een onderdeel is van zijn familienaam is tot de huidige dag die schilder als Caravaggio bekend gebleven. Hij overleed in 1610.
Dezer dagen staat de schilder in het centrum van de belangstelling op de Britse cultuurzender BBC Radio 3. Meer daarover kunt u vinden in een bijdrage van heden op onze zustersite Tempel der beeldende kunsten.

Cultura 24 presenteert Charles Koechlins Offrande

2011-07-27T03:23:00.001-07:00

Charles Koechlin.

Op woensdag 27 juli, 's avonds tussen 23:00 uur en middernacht, kan iedere muziekliefhebber, en vooral degenen die zich nadrukkelijk interesseren voor Franse klassieken ─ en al helemaal als de helaas minder bekende Fransman Charles Koechlin (1867-1950) tot die interessesfeer behoort ─, kijken en luisteren naar de registratie van een uitvoering van Offrande musicale sur le nom de BACH, opus 187, uit 1942. De uitvoering werd gerealiseerd door het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van Ed Spanjaard. Het programmaonderdeel van Cultura 24 wordt gepresenteert onder dezelfde naam als de eerdere uitvoering(en) op de 'normale' televisiezenders: Klassiek, gevolgd door de bij het gebeuren passende titel, in dit geval de naam van de componist.
Op donderdag 28 juli wordt, tussen 19:00 uur en 20:00 uur een herhaling geboden op dezelfde zender. Voor eventuele herhalingen overdag en in de nachtelijke uren raadplege men de Programmagegevens op de website van de zender in kwestie.

Hongaarse muziekmeesters tijdens BBC Proms

2011-07-25T21:09:00.000-07:00

Vladimir Jurowski in 2011.

Drie grootmeesters der toonkunst, allen van Hongaarsen huize, staan op het programma van het BBC-Promconcert dat op dinsdag 26 juli in de Albert Hall te Londen wordt gegeven door het London Philharmonic Orchestra onder leiding van Vladimir Jurowski. Het concert begint om 20:30 uur onze tijd.
Het optreden wordt geopend met de schitterende Dansen uit Galanta uit 1933 van Zoltán Kodály (1882-1967). Over die compositie kunt u meer lezen in een op deze site eerder gepubliceerde bijdrage van 18 mei 2009.
Daarna soleert Jean-Efflam Bavouzet in het Concert voor piano en orkest nr. 1 uit 1926 van Béla Bartók (1883-1945), waarna het optreden wordt besloten met Eine Faust Symphonie, naar Goethe's beroemdste opus, gecomponeerd in de jaren 1854/1857 door Franz Liszt (1811-1886).

Pianist Jean-Efflam Bavouzet.

Deze uitvoering zal in dezelfde week nog tweemaal te volgen zijn: de eerste keer in het programma Afternoon on 3 van BBC Radio 3, dat door die zender op donderdag 28 juli, tussen 15:00 uur en 17:30 uur onze tijd, wordt uitgezonden.
Een dag later is het geheel nog eens te horen ─ en dan tevens te zien ─ op de televisiezender BBC Four, tussen 20:30 uur en 22:50 uur onze tijd.

Franz Liszt is BBC Radio 3's Composer of the week

2011-07-24T13:43:00.001-07:00

De Britse week van een Hongaarse muziekmeester

Franz Liszt in 1856. Portret
doorWilhelm von Kaulbach
(1805-1874).

Nu we bijna totaal zijn overrompeld door al meer dan achttien maanden Mahler-Jaar ─ zowel 2010 alsook 2011 ─ zouden we bijna vergeten dat 2011 ook nog eens te boek staat als Liszt-Jaar en als zodanig veel minder prominent dan zijn latere collega door de concertzalen en delen van de ethermedia van, in ieder geval, Europa, 'spookt'.
We kunnen dan ook in principe alleen maar positief gestemd zijn over de ons geboden mogelijkheid om Franz Liszt (1811-1886) in uw aandacht aan te bevelen, nu BBC Radio 3 gedurende vijf dagen, van maandag 25 juli tot en met vrijdag 29 juli, tweemaal per dag een uur voor leven en werk van deze Hongaarse muziekmeester vrij te maken, al moet daar direct aan worden toegevoegd dat het tweede uur tijdens die vijf dagen 'slechts' een herhaling biedt van wat eerder diezelfde dag reeds is uitgezonden. Toch biedt het, intussen klassiek geworden programma Composer of the week in principe altijd in totaal vijf uur in zo'n week met muziek en wetenswaardigheden van de schepper van de toonkunst in kwestie.
Donald Macleod vertelt in die vijf uur over Liszt, Ferenc vooral in de periode welke als diens hoogtijdagen worden omschreven.
Op de genoemde vijf dagen is het programma te beluisteren tussen 13:00 uur en 14:00 uur, en nogmaals 's avonds tussen 19:30 uur en 20:30 uur onze tijd.

Spaanse nacht met BBC Philharmonic Orchestra

2011-07-21T04:41:00.001-07:00

Het concert op vrijdag 22 juli in de reeks BBC Proms 2011 op het podium van de Albert Hall in Londen zal worden gegeven door het BBC Philharmonic Orchestra onder leiding van Juanjo Mena, bestaat uit zes onderdelen, welke alle betrekking op Spanje hebben. Slechts één van die stukken is gecomponeerd door een Spanjaard: Manuel de Falla (1876-1946): Nachten in Spaanse tuinen, voor piano en orkest, gecomponeerd in de jaren 1911-1915.

Claude Debussy in 1908.

Twee andere componisten zijn van de partij met in totaal vijf stukken, en daarmee wordt de rest van het programma opgevuld: drie stukken zijn van Claude Debussy (1862-1918), een meester die weliswaar nooit in Spanje is geweest maar door zijn intense gevoeligheid de sfeer van dat l;and grandioos gestalte heeft weten te geven.
Van Debussy klinken Gigues (1) geschreven in de jaren 1909-1912, Rondes de printemps (3), uit de periode 1905-1908 en Iberia (5), gecomponeerd in de jaren 1905-1909, alle uit Images.
Van Maurice Ravel (1875-1937) worden gespeeld de Rhapsodie espagnole (2) uit 1907, en als voorlaatste werk (4) Alborada del gracioso, oorspronkelijk geschreven voor piano in de jaren 1904/05.

Hallé Orchestra op Proms 2011 in Albert Hall

2011-07-19T21:12:00.001-07:00

Hallé Orchestra
Het concert van donderdag 21 juli in het kader van de BBC Proms 2011, in de Londense Albert Hall, zal worden gegeven door het Hallé Orchestra uit Manchester, dat jarenlang onder leiding van Sir John Barbirolli (1899-1970) heeft gestaan, en thans Mark Elder als dirigent heeft.
Het concert gaat van start om 20:30 uur onze tijd, en zal worden uitgezonden door de televisiezender BBC Four en tegelijkertijd door de cultuurzender BBC Radio 3. Neerlands Radio 4 neemt het concert over in het programma Zomeravondconcert, dat om 20:00 uur begint.

Tweemaal Sibelius
Zowel vóór de pauze, alsook daarna, bestaat het concert uit twee onderdelen: in de eerste helft gaat het in beide gevallen om composities van de Finse meester Jean Sibelius (1865-1957): allereerst de tweede suite met de titel Scènes historiques, opus 66, uit 1912, gevolgd door diens laatste symfonie, de Zevende in C grote terts, opus 105, uit 1924.

Bartóks Derde Pianoconcert en Janáceks Sinfonietta

Bastrompet, gestemd in C.

Voor meer informatie en een toelichting op het eerste werk na de pauze, het Derde concert voor piano en orkest van Béla Bartók (1881-1945) zij hier verwezen naar een artikel dat op deze site is gepubliceerd op woensdag 2 juli 2008.
Tot slot wordt de Sinfonietta uit 1928 van Léos Janácek (1854-1928) uitgevoerd; een veeleisende compositie met vijfentwintig koperblazers, met veertien trompetten: twaalf normale en twee bastrompetten; daarnaast vijf trombones, vier hoorns en twee tuba's; slagwerk, drie harpen en veel strijkers. Tegenover die massaliteit verwacht je er wel zestig (op basis van acht contrabassen). [1]
Nu is er altijd weer een mogelijkheid gevonden om dergelijke producties voor de BBC Proms te realiseren, maar voor het geval dat met die veertien trompetten niet zou zijn gelukt, is er een troost: er bestaat een versie waarin negen trompetten zijn voorgeschreven, en dat scheelt dan toch weer een slok op een borrel.
Die laatste versie heb ik in de jaren zestig van de vorige eeuw in de akoestisch meest ideale omstandigheden meegemaakt in de Harmonie van Groningen. De toenmaals vaste dirigent van het orkest aldaar heeft het binnen enkele jaren tweemaal op het programma gezet.
__________
[1] Tijdens de eerste uitvoering is gebleken dat Mark Elder eveneens de versie met negen trompetten heeft gespeeld, en daar vijftig strijkers tegenover heeft gezet: op basis van zes contrtabassen.
Het concert zal worden herhaald in de reeks Sunday concert op BBC Radio 3, zondag 24 juli, 's middags tussen 15:00 uur en 17:00 uur.

Igor Stravinski en het paard van de koning

2011-07-18T15:52:00.000-07:00

Decorontwerp van Nikolaj Rjoerich (1874-1947) voor het eerste
bedrijf van het ballet Le sacre du printemps van Igor Stravinski.

Tijdens de pauze van het concert dat dinsdag 19 juli in het kader van de BBC Proms 2011 zal worden uitgezonden door BBC Radio 3 ─ tussen 20:00 uur en 22:15 uur onze tijd ─ kunnen we luisteren naar het programma Twenty minutes (tussen 20:50 uur en 21:10 uur) wordt ─ onder de titel Stravinsky and the king's horse ─ aandacht besteed aan de Londense première van Le sacre du printemps van Igor Stravinski (1882-1971).
Na afloop van dat pauze-programma wordt het Proms-concert in de Albert Hall van Londen besloten met een uitvoering van bovengenoemde compositie, door het Orchestre Philharmonique de Radio France onder leiding van Myung-Whun Chung.

Frederick Delius is thans Componist van de week

2011-07-18T01:10:00.000-07:00

De Engelse muziekmeester Frederick Delius (1862-1934) vervult dezer dagen ─ dat wil zedggen van maandag 18 juli tot en met vrijdag 22 juli ─ de functie van Componist van de week. Hij is een bij het grote publiek nog altijd onderschatte componist.
Ter gelegenheid van zijn gelijke functie in de reeks van BBC Radio 3 hebben we op zondag 25 mei 2008 op deze site een uitgebreid artikel over de man gepubliceerd, waarnaar we dan ook graag verwijzen voor het geval u nader mocht worden geïnformeerd over het wel en, niet te vergeten het vele, wee dat de mens Frederick Delius is wedervaren.
Vijf keer bijna een half uur muziek van de man kunt u beluisteren op Radio 4, tijdens de genoemde avonden, steeds tussen 19:30 uur en 20:00 uur.
Het zal daarbij ongetwijfeld gaan om de integrale herhaling van het programma dat in deze reeks reeds werd uitgezonden in oktober 2007.

Arte-tv: Franz Liszt ─ orgel, cello en sopraan

2011-07-16T10:09:00.000-07:00

Franz Liszt in de periode
1860-1870. Foto van
Pierre Petit (1832-1909).
Deze geretocheerde versie
bevindt zich in het Musée
d'Orsay te Parijs.

Hoewel men af en toe, min of meer terecht, de indruk kan krijgen dat 2011 in het kader van het klassieke muziek-gebeuren uitsluitend een Mahler-Jaar is, mag men niet zomaar voorbijgaan aan het feit dat het tweehonderd jaar geleden is dat Franz Liszt op 22 oktober werd geboren. We kunnen derhalve verwachten dat muziek van die meester eveneens hier en daar, af en toe, wellicht niet in de geheel eigen, vertrouwde omgeving, zal worden voorgesteld. Maar gelukkig zijn daar nog de ethermedia, die het hunne kunnen bijdragen.
Dat gebeurt, onder meer, op zondag 18 juli, tussen 19:15 uur en 20:00 uur, als Arte-tv een registratie voorstelt van een concert dat in de Ludwigskirche te Saarbrücken werd gegeven. Daarbij zong de sopraan Juliane Banse, en speelden de celliste Wen-Sinn Yang en de orgelist Christian Schmitt.
Het betreft een opname uit 2010 gerealiseerd door Karina Fibich.
De uitzending zal tweemaal worden herhaald: eerst op vrijdag 29 juli, 's ochtends om 06:00 uur en dan op donderdag 4 augustus, eveneens 's ochtends om 06:00 uur

Strijkkwartetten: bekend en onbekend

2011-07-14T04:50:00.000-07:00

Dat zowel Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) alsook diens collega en stadgenoot Ludwig van Beethoven (1770-1827) een respectabel aantal strijkkwartetten hebben gecomponeerd ─ drieëntwintig, respectievelijk zestien ─ is in vrijwel alle kringen van liefhebbers van het genre in kwestie wel bekend. Dat betekent echter niet per definitie dat men dan eveneens bekend is met kwartetten van de Australische componist Carl Vine (geboren 1954), die er inmiddels vijf heeft geschreven.
Om 14:00 uur Nederlandse tijd begint op de Britse cultuurzender BBC Radio 3 de vierde aflevering ─ van in totaal twaalf ─ van het City of London Festival 2011. De aflevering van vrijdag 15 juli duurt, net als de voorafgaande afleveringen, een uur, en in die tijd speelt het Elias String Quartet twee strijkkwartetten: eerst het Vierde uit 2004 van Carl Vine, gevolgd door het Kwartet in Es, opus 74, uit 1809 van Beethoven, met als titel Die Harfe.

Postzegel ter herdenking van
Mozart; uitgifte 2 januari 2006.

Vrijwel gelijktijdig met dat laatstgenoemde werk wordt op de Duitse, culturele regionale radiozender WDR3 het Strijkkwartet in G, KV 156, uit 1773 van Mozart voorgesteld, in het programma Passagen, dat door die zender tussen 12:05 uur en 15:05 uur wordt voorgesteld. Elf onderdelen telt het programma van die middag; het Mozart-Kwartet wordt als laatste stuk gespeeld.

Relatief onbekende meesters in Classical collection

2011-07-12T14:19:00.000-07:00

Hans Christian Lumbye,
afbeelding naar een litho-
grafie van A. Toller

In het programma Classical collection dat op vrijdag 14 juli 's ochtends vanaf 11:00 uur tot 13:00 uur in de middag, onze tijd, door de Britse zender BBC Radio3 zal worden uitgezonden, worden vijf composities voorgesteld; drie daarvan zijn van internationaal befaamde grootmeesters: Fryderyk Chopin (1810-1849), Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) en Hector Berlioz (1803-1869).
Dan komen er nog twee stukken in voor van componisten, van wie de namen nu niet bepaald voor op onze tong liggen; anders gezegd: het gaat daarbij om onbekende grootheden, waarvan in onze contreien de Deen Hans Christian Lumbye (1810-1874) ons niet bewust eerder onder de ogen of oren is gekomen, althans niet bewust. Van die Scandinaviër wordt de compositie Drømmebilleder (Droombeelden) gespeeld. [1]
Als laatste werk van het concert tijdens die uitzending komt de Symfonie in D uit 1793, getiteld Mirza, van de Franse meester François-Joseph Gossec (1734-1829) uitgevoerd.
__________
[1] Lumbye had tevens als dirigent van zijn eigen orkest naam gemaakt, en hij ging ermee op tournee. Later nam eerst zijn zoon Karl (1841-1910), en in 1891 nam diens jongere broer Georg (1843-1922) dat werk over. Beide jongere Lumbye's werden in de Deense hoofdstad geboren en zijn er tevens overleden.

Portret van de pianist Piotr Anderszewski

2011-07-10T15:10:00.000-07:00

De Pools-Hongaarse pianist
Piotr Anderszewski.
Foto: K. Miura 2007

Arte-tv verblijdt de liefhebbers van klassieke pianomuziek op maandag 11 juli met een bijna anderhalf uur durend gefilmd portret van de Pools-Hongaarse pianist Piotr Anderszewski, die met de camera werd gevolgd tijdens een tournee door Hongarije en Polen.
De uitzending, die is voorzien op het beeldformaat 16:9, wordt op bovengenoemde maandagavond gerealiseerd tussen 22:00 uur en 23:25 uur. Het is een film van Bruno Monsaingeon, uit 2009, gemaakt voor Arte France, wordt, vooralsnog, door Arte-tv slechts eenmaal vertoond. De Duitse titel die we door Arte-info krijgen voorgeschoteld, luidt Piotr Anderszewski ─ Wanderer ohne Ruhe.

Een paar regels over het blaasinstrument Xaphoon

2011-07-09T04:27:00.000-07:00

Schuilend tegen de regen ─ hetgeen meer tijd in beslag namen dan ik aanvankelijk had verwacht ─ besloot ik de straat over te steken en een kijkje te nemen in de etalage van een onlangs in de bewuste straat gevestigde muziekwinkel. Al enige malen had ik kunnen vaststellen dat men de etalage met zorg inricht en het uitgestalde niet beperkt tot de klassieke instrumenten die iedereen toch al kent.
Naast een blauw geschilderde viool, een kleine ukelele, gitaar, mondharmonica en wat bladmuziek, zag ik een voor mij geheel nieuw instrument: de xaphoon ─ uit te spreken als za-foon, een blaasinstrument dat het midden houdt tussen een saxofoon en een klarinet.

Brian Williams houdt tijdens
het schrijven een xaphoon in
zijn linkerhand.

Twee decennia
De xaphoon is een vinding van Brian Williams gemaakt van bamboe dat in het regenwoud groeit. De maker is zelf bewoner van East Maui, en daarom wordt het laatste woord dikwijls tevens gebruikt in combinatie met het instrument.

Al twintig jaar bouwt Brian Williams deze stukken, waarover meer te lezen valt in een kort artikel op de Wikipedia Encyclopedia, en voorts in een heel wat gedetailleerdere, meer geïllustreerde, bijdrage op de website van het instrument zelf. Beide stukken zijn overigens in het Engels.

Radio 4 zaterdagavond: Schumann in Scheveningen

2011-07-08T13:42:00.001-07:00

In het NTR-programma De bedding dat op zaterdag 9 juli, 's avonds tussen 23:00 uur en middernacht wordt uitgezonden, kan men luisteren naar het hoorspel Schumann in Scheveningen dat is geschreven door Annette den Heijer en Wouter Pleijsier, met daarin de stemmen van Carol Linssen (Robert Schumann) en Christine Ewert (Clara Schumann).

Robert Schumann, getekend
door Joseph Kriehuber
(1800-1876)

Al enige tijd voordat Robert Schumann (1810-1856) vanwege zijn extreem nerveuze conditie moest worden geïnstitutionaliseerd, hadden zich al inzinkingen voorgedaan: voor het eerst in 1844. Doktoren hebben toen de diagnose gesteld dat de man leed aan een conglomeraat van fobie:en: bezetenheid door angst voor de Dood, voor medicamenten en voor gif. Daarnaast werd hij geteisterd door akrofobie (hoogtevrees). De conclusie luidde dat demonen bezit hadden genomen van de geest van de componist.
Acht jaar daarna, in 1852, werd Schumann door een verbijsterende krampaanval gegrepen. Zeebaden zouden daar heilzaam (kunnen) zijn, was de overtuiging van de behandelende arts, en daarom besloot het echtpaar Schumann een maand in Scheveningen door te brengen.
Uitzending van het hoorspel is tussen 23:00 uur en middernacht.

Gian Carlo Menotti als Composer of the week

2011-07-04T03:43:00.000-07:00

Amerikaans componist
Ooit vond ik ─ het zal inmiddels bijna een halve eeuw geleden zijn ─ het boekje Amahl en de drie koningen, een Zwarte Beer-pocket (nr. 553), uitgegeven door A.W. Bruna te Utrecht, 'over' de opera Amahl and the night visitors uit 1951 van de inmiddels tot Amerikaans componist verheven Gian Carlo Menotti. Anderhalf decennium daarna heb ik de première, door Opera Forum, bijgewoond van Maria Golovin uit 1958, een ondraaglijk stuk, zoals dat met wel meer werken van dezelfde componist in die discipline het geval is. Renske Koning sprak toen in het Nieuwsblad van het Noorden van "een draak met zeven koppen".

Italiaanse oorsprong
Het is deze week, op donderdag 7 juli, exact een eeuw geleden dat Menotti in Cadegliano (in het Italiaanse Lombardije) werd geboren. Van zijn twaalfde tot zijn zestiende jaar studeerde hij aan het Giuseppe Verdi Conservatorium te Milaan, waarna hij naar de VS vertrok om daar nog vijf jaar verder te studeren aan het het toen net nieuwe Curtis Institute of Music in Philadelphia. In 1933 wijzigde hij aldaar zijn positie van student in die van docent Compositie, en dat zou hij tot 1955 blijven.
Relatief snel leerde hij een andere componist kennen, Samuel Barber (1910-1981), met wie hij een relatie begon. Menotti ging andere terreinen dan doceren en componeren verkennen en daardoor kwam hij in de positie van regisseur onder meer in het Italiaanse Spoleto waar hij in 1958 het Festival van Twee Werelden (dei Due Mondi) had gesticht. Niet alleen eigen stukken, maar ook muziekdrama's van anderen, regisseerde hij aldaar.

Gian Carlo Menotti in 1944;
foto van Carl van Vechten

Nieuwe wegen
Toen de relatie met Barber was geëindigd, vertrok Menotti naar Schotland, waar hij een zo kapitaal pand betrok dat alleen al daaruit duidelijk werd dat de man goed had 'geboerd'. Menotti wordt onder meer omschreven als een duizendpoot, aangezien hij niet alleen de drie hierboven omschreven functies uitoefende, maar tevens libretti schreef en directeur van operahuizen is geweest. Vijfennegentig jaar oud is Gian Carlo Menotti op 1 februari 2007 in Monte Carlo overleden.
Zoals gebruikelijk wordt het programma Composer of the week twee keer per dag, gedurende alle vijf werkdagen van de week, uitgezonden: eerst tussen 13:00 uur en 14:00 uur onze tijd, en dan, in de herhaling, tussen 19:30 uur en 20:30 uur.

Bijna een uur werken van Franco Donatoni (WDR3)

2011-07-03T08:49:00.000-07:00

Franco Donatoni in 1993.
Foto van Egon Schrøder

De eerste keer dat ik met de Italiaanse componist Franco Donatoni (1927-2000) werd geconfronteerd, was in de tweede helft van de jaren zestig van de vorige eeuw, in de periode dat het (toenmalige) Noordelijk Filharmonisch Orkest in Groningen onder leiding van Charles de Wolff diens opus Per orchestra uit 1962 voorstelde, in zowel de Doelen te Rotterdam, alsook een jaar later ─ in 1969 ─ tijdens de Biënnale te Zagreb, samen met andere zeer eigentijdse stukken van John Cage (1912-1992), Ingvar Lidholm (geboren 1921) en Hanns Ulrich Engelmann (1921-2011).
Daarna verloor ik de man uit het gehoor, maar nu krijg ik zomaar de gelegenheid ─ en dat geldt eveneens voor u en alle (niet) uwen ─ drie tot nu toe onbekende composities van dezelfde muziekmeester te beluisteren in het programma Open: Studio Neue Musik van de Duitse regionale radiozender WDR 3. De titel luidt Donatoni sur l'escalier (1), hetgeen inhoudt dat er nog een vervolg zal komen.
Het eerste nummer wordt Le ruisseau sur l'escalier voor cello en kamerorkest (19 musici) uit 1980, gespeeld door het WDR Sinfonieorchester onder leiding van Peter Runde. Daarna volgt Lame, due pezzi voor cello uit 1982. In beide gevallen vertolkt Oren Shevlin de cellopartij.
Het concert, dat tussen 23:05 uur en middernacht wordt gepresenteerd, wordt besloten met Ala, due pezzi voor cello en contrabas, uit 1983. Stanislau Anischanka speelt de baspartij; eerder genoemde cellist zal zich over de noten voor zijn instrument ontfermen.

Ferruccio Busoni's Vioolconcert op NDR Kultur

2011-07-01T21:14:00.001-07:00

Zaterdag 2 juli kunt u, in het programma Musica van de Duitse radiozendewr NDR Kultur, luisteren naar het Concert voor viool en orkest in D, opus 35a, geschreven in de jaren 1895-1896 door de Italiaanse componist Ferruccio Busoni (1866-1924), uitgevoerd door Johannes Bruning, viool, ondersteund door het NDR Sinfonieorchester onder directie van Daniel Nazareth.
Het concert wordt uitgezonden tussen 18:30 uur en 19:00 uur.
Busoni was één van de ware fin de siècle musici, die de grote omslag in de cultuur niet alleen hebben meegemaakt, maar die actief hebben meegewerkt aan het tot stand komen daarvan.
Busoni schreef een standaardwerk over de Ästhetik der Tonkunst, verschenen in 1907, waar andere componisten, vooral Arnold Schönberg (1874-1951) richtlijnen in hebben gevonden.

Mahlers Negende onder Haitink op Nederland 2

2011-06-29T01:35:00.001-07:00

Het vierde onderdeel in de vijfdelige reeks Mahler-symfonieën die op evenzovele dagen achtereen door de Avro worden voorgesteld via de televisiezender Nederland 2, is de beurt op woensdag 29 juni aan de Negende Symfonie in D, die werd gecomponeerd in de jaren 1904-1906. Net als de drie voorafgaande en de nog volgende symfonie (op donderdag 30 juni) wordt ook deze gespeeld door het Concertgebouworkest. Dirigent voor deze gelegenheid is een bekend gezicht op de bok van het ensemble: Bernard Haitink. Internationaal geldt hij als Mahler-specialist, maar er bestaat ook een groepering collega's, orkestmusici, critici en toehoorders die er op dat punt een zeer afwijkende mening op na houden.
Hans van den Boom houdt ook deze keer weer een inleiding.
Een zeer uitgebreid artikel over deze symfonie, achtergronden en een toelichting op het opus, is te vinden op de fin de siècle-site All art is quite useless. Het stuk werd opgenomen op 10 januari 2007.

Boulez speelt Mahlers Zevende: Das Lied der Nacht

2011-06-27T06:30:00.001-07:00

Dirigent Pierre Boulez

In de serie Mahler-symfonieën die de Avro vijf avonden achtereen via de televisiezender Nederland 2, laat op de avond uitzendt, is op maandag 27 juni de beurt aan de Zevende Symfonie in e-klein, gecomponeerd in de jaren 1904-1906. Het Concertgebouworkest staat in deze reeks van vijf symfonieën, zonder Das Lied von der Erde, elke avond onder andere leiding. Die Zevende, Das Lied der Nacht, wordt geleid door Pierre Boulez (geboren 1925).
De man is een groot dirigent en componist, en in tal van gevallen heeft hij interpretaties gerealiseerd van werken zoals je ze nooit eerder had gehoord. En of het om tempi of fraseringen ging, altijd opnieuw bleek dat Pierre Boulez verrassend was. Of dat nu om het oeuvre de drie grootheden van de (Neue) Wiener Schule gaat ─ Arnold Schönberg (1874-1951), Anton von Webern (1883-1945) en Alban Berg (1885-1935) ─ of om stukken van Claude Debussy (1862-1918) en Maurice Ravel (1875-1937), Boulez wist de aandacht van de eerste tot de laatste noot gespannen te houden.
Helaas was dat in symfonieën van Mahler, die ik in de loop van bijna een halve eeuw heb kunnen beluisteren, in het geheel niet het geval. Als laatste hoorde ik onlangs een herhaling van Mahlers Tweede ─ die was opgenomen ter gelegenheid van Pierre Boulez' tachtigste verjaardag en door Mezzo-tv werd uitgezonden ─ waarin Mahler weliswaar te herkennen viel, maar Boulez' interpretatie was niet bepaald inspirerend. Als eerste had ik dat, vierenhalf decennium geleden, met de Negende, die echt vreselijk was, en wat me daarna ter ore gekomen is, kwam bij mij niet anders ─ lees: niet positiever ─ over. Ik ken diens versie van de Zevende Mahler niet, dus daarover wordt hier (nog) geen oordeel gegeven, maar op basis van wat ik aan Mahler-interpretaties door Boulez wel ken, sta, zit of lig ik niet te popelen. Mijns inziens heeft de man een gebrek aan de juiste neurotische persoonlijkheidselementen om Mahler te 'pakken'.
Evenals de andere Mahler-symfonieën in deze reeks wordt ook die Zevende ingeleid door Hans van den Boom.

Edouard Lalo is Componist van de week

2011-06-26T19:07:00.001-07:00

Edouard Lalo

Het Vara-programma Componist van de week, dat in principe elke week vijf dagen wordt uitgezonden, heeft de werkdagen maandag 27 juni tot en met vrijdag 1 juli de Franse muziekmeester Edouard Lalo als protagonist. De man is op het concertpodium eigenlijk alleen bekend gebleven door zijn Symphonie espagnole voor viool en orkest uit 1874. Dezelfde noten-meester had een jaar eerder een concert voor viool en orkest in F-groot gepubliceerd dat bij lange na niet zo wijdverbreid is geraakt en derhalve ook niet met enige regelmaat op concertprogramma's van de symfonieorkesten prijkt. Diens Concert voor cello en orkest in d-klein uit 1877 wordt weliswaar iets minder vaak gespeeld, maar geniet toch ook nog redelijke bekendheid.
De Opéra van Parijs had bij Lalo een ballet besteld dat in 1882 als Namouna werd opgeleverd. Claude Debussy was van mening dat er heel veel saai-domme balletten bestonden, maar dat hem in ieder geval ook een meesterwerk bekend was: Namouna. Hoewel we dat stuk nooit op het programma van een operahuis hebben gezien, betekent dat op zich uiteraard niets. Een versie op geluidsdragers is wel enigszins bekend geraakt.
Zoals gebruikelijk wordt het programma ook deze week van maandag tot en met vrijdag, steeds tussen 19:30 uur en 20:00 uur door die zender de ether ingestuurd.

Traverso en klavecimbel zondag in kerk Midwolde

2011-06-25T03:24:00.000-07:00

Laatste concert in seizoen van Musica Antiqua Nova

traverso uit 1740

Het is inmiddels een traditie geworden dat de in Groningen gevestigde instelling voor oude muziek, Musica Antiqua Nova, het laatste concert van elk seizoen vult met composities van Johann Sebastian Bach (1685-1750).De uitvoerenden zijn Kate Clark, traverso; en Menno van Delft, klavecimbel.
Deze keer wordt het concert niet in de Lutherse Kerk in het centrum van Groningen gegeven, maar in de Nederlands Hervormde Kerk van Midwolde, gevestigd in de Hoofdstraat (nummer 134). Het programma bestaat uit vijf onderdelen, waarvan drie sonates voor fluit en klavecimbel, één partita voor fluitsolo en een stuk voor klavecimbel (dat we vroeger hebben moeten spellen als clavecymbel, hetgeen meer past bij de sfeer van MAN). Dit concert wordt gerealiseerd in samenwerking met de Stichting Oude Groninger Kerken.

Kate Clark, traverso

De uitvoerenden zijn Kate Clark, traverso; en Menno van Delft, klavecimbel.

─ Sonate in e-klein, BWV 1034

─ Chromatische Fantasie en Fuga in d-klein, BWV 903

─ Sonate in E-groot, BWV 1035

─ Partita in a klein voor fluit, BWV 1013

─ Sonate in b-klein, BWV 1030

Radioconcerten: strijkkwartetten uit vier perioden

2011-06-21T08:28:00.000-07:00

Het lijkt warempel wel of de diverse West-Europese radiozenders onderling hebben afgesproken dat er dezer dagen meer strijkkwartetten moesten worden geprogrameerd, want het is deze week wel raak. Nog een geluk dat het fenomeen strijkkwartet tot de topstukken van het klassieke repertoire behoort. Voor het Nachtconcert op Radio 4, vroeg in de nacht op woensdag komen we drie kwartetten tegen van twee componisten die tot de absolute top behoren. Nog diezelfde avond is het ook raak met vier kwartetten, dan van vier verschrillende componisten uit evenzovele perioden van de muziekgeschiedenis. Dat gebeurt met het Derde Kwartet uit 2008 van Krysztof Penderecki (geboren 1933) in een muziekprogramma van de Duitse regionale radiozender WDR3, als onderdeel van een concert dat tussen 20:00 en 22:00 uur zal worden uitgezonden. De drie overige kwartetten worden voorgesteld in het programma Radio 3 live in concert van de Britse zender BBC Radio 3.

Dmitri Sjostakovitsj, geschilderd door Michael Buter, Groningen

Ter opening van het optreden door het Skampa Quartet, vanaf 20:30 uur onze tijd op woensdag 22 juni, live vanuit de Londense Wigmore Hall, klinkt de Quartettsatz in e-klein (D 703 uit 1820) van Franz Schubert (1797-1828); direct daarna spelen dezelfde musici het Derde Kwartet in F-groot, opus 73, uit 1946 van Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975).
Heel direct na de Tweede Wereldoorlog heerft Sjostakovitsj veel gewerkt voor Radio Moskou, onder meer als pianist met het Staats-Beethovenkwartet. Zijn Derde Strijkkwartet heeft hij aan die musici opgedragen, vanwege het zware werk dat die vier musici, samen met de componist, tijdens de oorlogsjaren hadden verricht.
Tussen 21:15 uur en 21:35 uur wordt gepauzeerd en zal het programma Twenty minutes worden uitgezonden. Daarna wordt het concert vervolgd, eerst met het Strijkkwartet nr. 14 in As-groot, opus 105, uit 1895 van Antonín Dvorák (1841-1904).
Daarna klinkt er tot 23:00 uur nog diverse licht klassieke muziek.

Componist van de week: William Sterndale Bennett

2011-06-20T04:27:00.001-07:00

William Sterndale Bennett
(1816-1875). Ets van D.J. Pound,
naar een foto van John Jabez
Edwin Mayall (1813-1901)

De Engelse componist William Sterndale Bennett (1816-1875) was een generatiegenoot van Felix Mendelssohn Bartholdy (1809-1847) en Robert Schumann (1810-1856), maar hij heeft hen beiden ongeveer twee decennia overleefd.
Bennett geniet de reputatie dat zijn vroege composities verwantschap vertonen met die van de bovengenoemde collega's. Het zal dan ook geen al te grote verbazing wekken dat zijn vroege werken vooral in Duitsland, bij de liefhebbers van de muziek uit die periode, op veel instemming kunnen rekenen.
William Bennett vervult dezer dagen de functie van Componist van de week in het gelijknamige radioprogramma dat op werkdagen tussen 19:30 uur en 20:00 uur door de Vara via Radio 4 wordt uitgezonden. In dit geval op de avonden van maandag 20 tot en met vrijdag 24 juni.

KamerFilharmonie Der Aa speelt Tsjajkovski e.a.

2011-06-16T10:36:00.000-07:00

Pjotr Iljitsj Tsjajkovski

Voordat de in Groningen gevestigde KamerFilharmonie Der Aa het derde en laatste concert van dit seizoen ─ dat tevens het eerste is in het bestaan van dit ensemble ─, besluit met de nieuwste versie van de Eerste Symfonie van Johan de Meij, en waarvan het ensemble verleden zaterdagmiddag een fragment heeft laten horen aan het winkelend publiek in de binnenstad Groningen, zullen twee Serenades worden uitgevoerd: één voor blazers (Richard Strauss, opus 7), en één voor strijkers (Tsjajkovski, opus 48).
Die Symfonie van Johan de Meij, oorspronkelijk geschreven voor harmonieorkest, en door de Amsterdamse Politiekapel onder leiding van Arie van Beek gespeeld met één toegevoegde cello, is later aangevuld met een versie voor symfonieorkest. Het opus draagt de titel The Lord of the Rings en is gebaseerd op de boeken met die titel, geschreven door J.R.R. Tolkien (1892-1973).
Veertig jaar oud was Pjotr Iljitsj Tsjajkovski (1840-1893) toen hij zijn Serenade voor strijkorkest in C-groot componeerde. Het zou een stuk worden dat over de hele wereld bewondering zou oogsten en lang de programma's van diverse orkesten zou blijven sieren. Tegenwoordig horen we het stuk minder vaak, maar vrijdagavond 17 juni speelt de KamerFilharmonie Der Aa dat opus in theater De Tamboer te Hoogeveen en op de avond van zondag 19 juni in het cultuurcentrum De Oosterpoort in Groningen. Gastdirigent voor deze gelegenheid is Ivan Meylemans, assistent-dirigent van het Concertgebouworkest.
Zie tevens de bijdrage van woensdag 15 juni op onze zustersite Cultuur in Groningen en omgeving.

Koning David, bijbels-muzikale sleutelfiguur

2011-06-11T23:15:00.000-07:00

Componist Johannes Kuhnau

In de aflevering van het programma Vesper spezial van de Duitse radiozender WDR 3, die op zondag 12 juni, tussen 18:05 uur en 20:00 uur te beluisteren valt, worden zes composities voorgesteld die op directe, dan wel indirecte wijze, een associatie rechtvaardigen met (Koning) David.
Vijf van die stukken zijn (slechts) fragmenten, alleen de Ouverture David's lamentation over Saul and Jonathan uit 1736 van de Engelse componist William Boyce (1711-1779), is compleet. Het vormt het vierde onderdeel van het concert. Daaraan gaan derhalve nog drie composities vooraf: als eerste een fragment uit Musicalische Vorstellung einiger Biblischen Historien, voor clavichord van Johannes Kuhnau (1660-1722). Daarna volgt een werk van de Duitse componist Reinhard Keiser (1674-1739): een fragment uit Der siegende David uit 1721.

Componist Ferdinand Ries

De onvermijdelijke Georg Friedrich Händel (1685-1759) komt aan bod met een fragment uit het oratorium Saul (1739).
Het concert gaat verder met een fragment uit het oratorium Die Könige in Israel, opus 176, uit 1837, van Ferdinand Ries (1784-1838). Tot slot klinkt nog een fragment uit een compositie die geheel uit de toon lijkt te vallen in dit kader: de Davidsbündlertänze, opus 6, uit 1837, van Robert Schumann (1810-1856).

Kikimora van Anatoli Ljadov op BBC Radio 3

2011-06-08T12:18:00.001-07:00

Anatoli Ljadov (1855-1914)

Anatoli Ljadov (1855-1914) was een Russische componist die een tijdlang geheel vergeten leek, althans in het Westen. Ik herinner me dat diens orkestwerk Het betoverde meer, opus 62 uit 1909, op het programma stond, nu een halve eeuw geleden, van het Noordelijk Filharmonisch Orkest in Groningen.
De grote zaal van de onvolprezen Harmonie was bijna vol, maar op rij 33 waren nog een paar stoelen onbezet. Ik arriveerde tegelijk met mijn leraar Latijn, die bij het zien van de naam Ljadov in het programmaboekje (dat toen een kwartje kostte), tegen mij zei: "Dat lijkt me een beproeving." Daarmee gaf hij te kennen dat hij niet zo zeer leek open te staan voor iets nieuws (lees: onbekends), al was dat, op basis van de jaartallen van de componist, ten minste een halve eeuw oud. Toen het orkest het stuk onder leiding van Roelof Krol had gespeeld, sprak de man wel zijn bewondering uit. De sprookjesachtige sfeer en de voortreffelijke uitvoering had hij juist onderkend en in zich opgenomen.
Op donderdag 9 juni kunt u via BBC Radio 3, in het programma Radio 3 Live in concert luisteren naar het symfonisch gedicht Kikimora, opus 63, uit 1909, van deze Ljadov.
Helaas volgen daarna nog twee beroerde stukken, beide van Sergej Rachmaninov (1873-1943). Daarbij gaat het om één van de meest abjecte werken voor piano en orkest die ooit zijn geschreven: het Tweede Pianoconcert, in c-klein, opus 18, uit 1901 (solist Kirill Gerstein), gevolgd door de Symfonische Dansen uit 1940 van dezelfde componist.
Het Philharmonia Orchestra wordt geleid door Yuri Temirkanov.

György Ligeti wordt herdacht in NDR's Neue Musik

2011-06-07T01:58:00.000-07:00

Vijf jaar geleden overleed, op 12 juni, de Hongaars-Oostenrijkse componist György Ligeti, die in 1923 in het Roemeense Tamaveni werd geboren op 28 mei.
In het programma Neue Musik ─ dat een vast onderdeel vormt van het geheel van hetgeen de Duitse regionale radiozender NDR Kultur te bieden heeft ─ wordt in de aflevering van woensdag 8 juni een portret geschetst van de componist in kwestie: György Ligeti zum 5. Todestag luidt de titel van de aflevering, die zal worden uitgezonden tussen 21:25 uur en 22:00 uur.

Van links naar rechts: György Ligeti, Lucas Ligeti, Mevrouw György Ligeti,
Conlon Nancarrow, en Michael Daugherty tijdens een bijeenkomst in het
Oostenrijke Graz van de Wereld Muziek Dagen in Graz,1982

Felix Mendelssohn, diens nazaten en de nazi's

2011-06-02T15:59:00.001-07:00

De Britse televisiezender BBC Four presenteert op vrijdag 3 juni, tussen 20:30 uur en 21:30 uur onze tijd, de documentaire Mendelssohn, the nazis and me van Sheila Hayman, die een verre verwant is van Felix Mendelssohn Bartholdy (1809-1847).

Sheila Hayman

Het belangrijkste onderwerp van de film is het verbod dat de nationaal-socialisten hebben uitgevaardigd op de muziek van de Jood Mendelssohn. Die boycot met strenge sancties heeft tot op de huidige dag verregaande gevolgen met zich meegebracht voor de nazaten van de componist.
Eén van de directe gevolgen van het verbod was dat de voor muzikale zaken verantwoordelijken binnen het toenmalige regime in Nazi-Duitsland toen op zoek zijn gegaan naar vervangende muziek voor Ein Sommernachtstraum. Als eersten heeft men twee bekende muziekmeesters die op enigerlei wijze de naziheerschappij niet al te negatief beschouwden: Richard Strauss (1864-1949) en Hans Pfitzner (1869-1949) ─ die beiden ook nog enige tijd te boek hebben gestaan als der letzte Romantiker ─, doch dezen beseften dat daar iets onmogelijks werd gevraagd, want zij wisten dat Mendelssohns muziek niet te overtreffen was, en daarom hebben beiden de opdracht geweigerd. De abjecte opportunist Carl Orff (1895-1982) die heel wat verschrikkelijk notengedram heeft veroorzaakt, nam de opdracht wel aan. Zesmiljoen-voudig BAH.

Symfonieën van Niels Wilhelm Gade via de radio

2011-05-31T15:59:00.001-07:00

De Deense componist Niels
W. Gade omstreeks 1850

Het orkest van de Deense Radio Kopenhagen, onder leiding van Christopher Hogwood speelt op woensdag 1 juni, in het radioprogramma Musica van de Duitse regionale zender NDR Kultur, de Symfonie nr. 8 in bes kleine terts. opus 47, uit 1871, van landgenoot Niels Wilhelm Gade (1817-1890).
Al eerder deze week werd een andere symfonie ─ de Vierde in Bes groot, opus 20, uit 1850 ─ van dezelfde musicus ─ violist, dirigent en componist ─ door een andere Duitse regionale zender, WDR3, de ether in gestuurd.

Vara-Componist van de week: Aram Chatsjatoerjan

2011-05-30T04:20:00.000-07:00

Vereerd en verguisd

Aram Chatsjatoerjan

Aram Chatsjatoerjan (1903-1978), de Armeense musicus, die net als collega en tijdgenoot Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) eveneens tamelijk heeft geleden onder de dictatuur van het stalinistische regime, maar in de beginperiode na de Revolutie van 1917 eerst wel kansen had gehad doordat hij uit de Kaukasus afkomstig was en daardoor flink wat "volkse muziek" kende en tevens kon verwerken. Hoe het tijdens de dictatuur van de Grote Krankzinnige Dzoegasjvili ─ zich noemende en schrijvende Stalin, die nog enige miljoenen meer slachtoffers heeft gemaakt dan zijn mede- en tegenstander inéén, Adolf Hitler ─ deze componist en zo menig ander in de wereld der kunsten is vergaan, mag bij geïnteresseerden in de materie bekend worden verondersteld.

Vijf avonden achtereen
Gedurende vijf avonden, steeds tussen 19:30 uur en 20:00 uur, fungeert Aram Chatsjatoerjan (dit is de enig juiste Nederlandse transliteratie; laat u niets anders wijsmaken; klemtoon op de laatste lettergreep in de achternaam) als Componist van de week in het gelijknamige Vara-programma dat via de klassieke zender Radio 4, zoals gewoonlijk vijf avonden achtereen: van maandag 30 mei tot en met vrijdag 3 juni, zal worden uitgezonden.
Daarin komt de man en zijn werk vijf keer een half uur aan bod. Zo ver als BBC Radio 3 zijn we nog niet, waar de Britse tegenhanger steeds een uur duurt, en ─ gedurende het winterseizoen ─ elke avond die middaguitzending wordt herhaald.
Zie ook ons artikel over (muziek van) deze Armeense musicus op deze site, gepubliceerd op 15 september 2010.

Heden tweemaal een Requiem in ZaterdagMatinee

2011-05-28T01:36:00.000-07:00

Cristobal de Morales.
Achttiende eeuwse prent.

In de ZaterdagMatinee, te geven in het Concertgebouw te Amsterdam, op 28 mei en rechtstreeks te volgen op Radio 4, wordt vanaf 13:02 uur eerst het voorprogramma uitgezonden, waarna het echte concert volgt met twee keer een Requiem ─ een klassieke muziekvorm die de laatste weken veelvuldig via radio en televisie naar de huiskamers is gestuurd.
Het concert in kwestie opent met het Requiem van Cristobal de Morales (ca. 1500-1553), gevolgd door dat van Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) uit diens laatste levensfase.
Uitvoerenden zijn de Radio Kamer Filharmonie met medewerking van The Sixteen, onder leiding van Harri Christophers. Vier solisten zijn eveneens van de partij: de sopraan Christina Landshamer; de mezzosopraan Caitlin Hulcup; Thomas Cosby, tenor; Christian Immler, bas.

Claude Debussy is Vara's Componist van de week

2011-05-22T14:56:00.000-07:00

Claude Debussy ca. 1908

Aartsvader Claude
De oudste van de vier componisten, die met het volste recht als de aartsvaders van de twintigste eeuwse muziek mogen gelden ─ en dat zijn Claude Debussy (1862-1918), Arnold Schönberg (1874-1951), Béla Bartók (1881-1945) en Igor Stravinski (1882-1971) ─ vervult in de week van maandag 23 tot en met vrijdag 27 mei de functie van Componist van de week bij de Vara op Radio 4. Debussy schreef, in tal van disciplines, klassieke muziek: solostukken voor piano, cycli, kamermuziek, orkestwerken en één muziekdrama Pelleas et Melisande.
Diverse composities, of delen daarvan, worden gedurende die vijf avonden, tussen 19:30 uur en 20:00 uur, voorgesteld. Als we juist zijn geïnformeerd, krijgen we zelfs pianistukken te horen die nog door de componist zelf zijn gespeeld. In dat geval mag men in meer dan één betekenis spreken van historische opnamen. Twee daarvan zullen zijn te horen in de aflevering van maandag 23 mei en nog één wordt voorgesteld in de laatste aflevering, van vrijdag 27 mei.

Tweede concertreeks Leidse Koorboeken in mei

2011-05-20T06:05:00.000-07:00

Minutieuze aandacht
De pregnante, grote posters die zijn geplaatst in nog gotere passepartouts rondom tal van lichtmasten ─ ongetwijfeld in elk van de zeven steden waar het Egidius Kwartet in mei dit jaar het tweede concert zal geven, en eventueel de direct omliggende plaatsen zal optreden . Het is de tweede reeks concerten met muziek uit de recentelijk teruggevonden Leidse Koorboeken.
Het project, dat in mei 2011 zich nader liet kennen met openbare concerten en een eerste dubbel-cd, en dat voor zes achtereenvolgende jaren staat gepland, haalt hopelijk de eindstreep, hetgeen niet meer als zo vanzelfsprekend geldt sinds in Den Haag een snijdende, cultuurvijandige bries de kop heeft opgestoken.

Project van zes jaar
In mei 2011 is het praktische gedeelte ─ concerten, workshops, exposities en al wat dies meer zij ─ van start gegaan, en als alles verloopt zoals aanvankelijk is begroot, zal dit, met alles wat daarin thuishoort, zes jaar vergen. Dat is toch een hachelijke onderneming, ondanks de daadwerkelijke steun, die van diverse zijden aan het geheel is gegeven. Diezelfde, algemeen-culturele situatie qua subsidies is in een impasse geraakt als gevolg van het volstrekt onverantwoordelijke gedrag van, hoe kon het ook anders, politici.
Misschien moeten de verantwoordelijken voor het project Leidse Koorboeken zich maar snel (laten) melden bij een nieuw cultuurfonds dat dezer dagen het bestaan officieel zal maken. Bedachtzame haast kan een doorslaggevende factor zijn, aangezien het in dat fonds beschikbare bedrag minder dan tien procent zal bedragen van de som die de Haagse cultuurbarbaren wil bezuinigen.
Wellicht moesten enkele knappe koppen in den lande maar eens overwegen het huidige kabinet te confronteren met een officiële klacht aangaande onbehoorlijk bestuur.

Zeven steden
Het eerste concert in de reeks zal, begrijpelijkerwijs, in Leiden worden gegeven, op vrijdag 20 mei. Daarna volgen
Alkmaar, 21 mei
Vlissingen, 22 mei
Amsterdam, 26 mei
Groningen, 27 mei
Utrecht, 28 mei
Rotterdam, 29 mei

Gustav Mahler van vroeg tot laat, vooral op radio

2011-05-14T02:14:00.000-07:00

Gustav Mahler in 1909

Honderdste sterfdag
Hoewel wij, en dat met een ongebreideld enthousiasme, gekunsteld geregisseerde herdenkingen consequent uit de weg gaan, omdat deze meestentijds door commercieel ingestelde lieden worden bedacht en gerealiseerd, ligt dat in het geval van Gustav Mahler ietwat anders, aangezien deze kunsten-maker één der allergrootste meesters uit de westerse (muziek)geschiedenis is geweest, en er vrijwel geen dag voorbijgaat of op één van de West-Europese radiozenders wordt wel een symfonie van hem gespeeld. En, zo gezien, is er gewoon sprake van normale progressie.
De komende tijd, vanaf zaterdag 14 mei tot en met volgende week vrijdag de twintigste, zijn de ethermedia, vooral de radiozenders, wellicht net iets meer actief dan gewoonlijk. Zo worden er niet alleen symfonieën en liederen van Gustav Mahler de ether ingeslingerd, maar wordt er tevens een colloquium uitgezonden dat als thema Mahlers leven door zijn liederen, en kunnen we ook weer eens luisteren naar het Pianokwartet, een jeugdwerk van Mahler.
Uitgebreide informatie hierover is te vinden in een artikel dat ik heb opgenomen op de site All art is quite useless van Rond1900.nl, over de cultuur van het fin de siècle.
________
Naschrift dinsdag 17 mei 2011:
Inmiddels is op dezelfde fin de siècle-site een tweede bijdrage opgenomen, over vier verschillende filmbijdragen, welke op de beeldbuis op drie verschillende zenders, de komende dagen kunnen worden bekeken.

Michel van der Aa in Neue Musik op NDR Kultur

2011-05-04T02:33:00.001-07:00

Tijdens het komende festival voor actuele muziek, te houden van 6 tot en met 21 mei te Hamburg, zal aandacht worden besteed aan het werk van twee componisten: de Nederlander Michel van der Aa ─ geboren in 1970 te Oss ─ en Phil Corner, geboren te New York in 1933. Het festival in kwestie draagt de naam Blurred Edges.
Het programma Neue Musik van de Duitse regionale radiozender NDR Kultur presenteert de nieuwste aflevering op woensdag 4 mei, tussen 20:55 uur en 22:00 uur: Michel van der Aa und Phil Corner beim Hamburger Festival Blurred Edges.

Robert Schumann in Nachtkonzert van Radio 4

2011-05-01T08:11:00.001-07:00

Sopraan Sally Matthews

Simon Rattle leidt het Radiokoor en het Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks in een uitvoering van Das Pardies und die Peri, opus 50, van Robert Schumann (1810-1856).
In die uitvoering wordt de rol van de Peri gezongen door de sopraan Sally Matthews; Kate Royal, eveneens sopraan, vervult de rol van de Maagd. De Engel in het verhaal komt in deze versie voor rekening van de mezzosopraan Magda Kozena; de tenor Topi Lehtipuu fungeert als Verteller. Voorts zingen nog een tenor: Andrew Staples, en een barition: Davis Wilson-Johnson.
Maartje Stokkers presenteert het programma op Radio 4 in de nacht van zondag 1 op maandag 2 mei, tussen 01:02 uur en 02:30 uur.
Over deze compositie is op deze site een artikel gepubliceerd op woensdag 26 december 2007.

Nadere gegevens over Gregorio Allegri's Miserere

2011-04-27T19:40:00.001-07:00

Hoewel Gregorio Allegri (1582-1652) meer muziek heeft geschreven die de moeite waard bleek om door de eeuwen heen bewaard te blijven, is zijn Miserere het bekendste, en om meerdere redenen meest bijzondere, werk dat hij heeft gecomponeerd. Daarnaast is dit opus het meest populaire geworden en gebleven, ook al mocht al het lange tijd niet eens gedrukt worden.
Op donderdag 28 april wordt het werk aan een nader onderzoek beschouwd in het programma Sacred Music van de Britse televisiezender BBC Four. De ondertitel daarvan luidt: The story of Allegri's Miserere.
De bijdrage wordt uitgezonden tussen 21:30 uur en 22:00 uur onze tijd. Daarin kunt u tevens kijken en luisteren naar een uitvoering van het opus in kwestie door het koor The Sixteen onder leiding van Harry Christopher.
Het stuk werd gecomponeerd voor een negenstemmig koor ─ twee koren met vier-, respectievelijk vijf stemmen ─ mocht niet worden gedrukt omdat het was bedoeld voor de Sixtijnse kapel (en) aangezien andere ensembles niet in staat zouden zijn de voordracht in de prakijk, en met name de versieringskunst te realiseren.

Carl Maria von Weber is Componist van de week

2011-04-25T01:21:00.000-07:00

Net als op BBC Radio 3, met het muziekprogramma Composer of the week, zal ook de kleinere Nederlandse tegenhanger, Componist van de week van de Vara, uit te zenden via Radio 4, gewoon op maandag van deze week beginnen, ondanks het feit dat er sprake is van een christelijk element dat met die dag is verbonden.
Hoofdpersoon van de Nederlandse reeks in de week van maandag 25 april tot en met vrijdag 29 april, is de Duitse componist Carl Maria von Weber (1786-1826).

De grootste verdienste van deze muziekmeester ligt in het muziektheater; hij wordt, geheel terecht, beschouwd als de grondlegger van de Duitse romantische opera. Als diens muziekdrama en Der Freischütz(1817-1821) en Euryanthe (1822-23) niet waren gecomponeerd, dan zou de muziek het tal van Wagners opera's aan een basis hebben ontbroken. Zijn Oberon(1825-26) heeft er op onnavolgbare wijze toe bijgedragen dat Felix Mendelssohn Bartholdy (1809-1847) zijn geniale muziek voor een Midzomernachtsdroom (1843) niet zo hebben kunnen componeren als in de praktijk is gebeurd.
Zoiets geldt in grotere lijnen binnen de muziekgeschiedenis immers ook: als Wagner niet zou hebben gecomponeerd als hij heeft gedaan, zou Mahler zijn symfonieën ook niet op die manier hebben kunnen schrijven. Je kunt een grotere boog spannen: zonder Papa Bach zou geen van de latere grote meesters hun oeuvre zo hebben kunnen realiseren als is gebeurd.
Het programma Componist van de week duurt slechts een half uur ─ tussen 19:30 uur en 20:00 uur ─, de Britse tegenhanger heeft de duur van een heel uur, en de middageditie wordt 's avonds laat nog eens herhaald.
Dat laatste zou eigenlijk met ons Nederlandse programma met min of meer dezelfde structuur eveneens moeten gebeuren. In plaats van het vele al te fragmentarische dat de luisteraars steeds wordt voorgezet, kan dit programma bijdragen tot een betere kwaliteit van de zender als geheel.

Werk van Berlioz, gedirigeerd door Marc Minkowski

2011-04-24T04:18:00.001-07:00

Op zondag 24 april, tussen 18:05 uur en 19:45 uur ─ hetgeen betekent aardig wat langer, tweemaal zo lang eigenlijk dan gebruikelijk is v oor het zondagse klassieke muziek-programma, vroeg in de avond uit te zenden door Arte-televisie ─ worden werken van de Franse supermusicus Hector Berlioz (1803-1869) gespeeld door Les Musiciens du Louvre onder leiding van Marc Minkowski.

Dirigent Marc Minkowski (Foto van website Les Musiciens du Louvre).

Gezien de summiere gegevens ─ de solisten en hun specifica zijn als volgt: Antoine Tamestit, altviool; en Anne Sofie von Otter, mezzosopraan ─kunnen we niet anders concluderen dan dat u een uitvoering van de symfonie Harold en Italie uit 18, met alviool-solopartij, en Les nuits d'été uit 1841, aangezien de zangpartijen daarin voor een mezzosopraan zijn.
In tegenstelling tot de meeste, maar dan doorgaans kortere, muziekprogramma's van dat tijdstip, zal deze uitzending vooralsnog niet worden herhaald.

Leon C. Bouman: Vreemde woorden in de muziek

2011-04-19T10:01:00.000-07:00

Vandaag vond ik in één van de opruimingsdozen voor de etalage van een antiquariaat in mijn woonplaats het hierboven afgebeelde boekje van Leon. C. Bouman: Vreemde woorden in de muziek, in een herziene uitgave door Dr. K. Ph. Bernet-Kempers. Daarbij gaat het om een nog niet gebruikt exemplaar van het boekje dat voor de oorlog is uitgekomen bij de N.V. Erven P. Noordhoff, Groningen ─ Batavia. Die meneer Bouman was in leven Directeur der Muziekschool van de Mij ter Bevordering der Toonkunst.

De relatief kleine uitgaaf (13,3 x 9,5 cm ─ de afbeelding hierboven is op tweederde van die omvang) bevat tevens een lijst van de meest bekende Nederlandsche componisten, orkestdirigenten en schrijvers over muziek met eenige bijzonderheden omtrent hun werk door H.G.
Het boekje is herzien door Dr. K. Ph. Bernet Kempers, en aangevuld met een toelichting over de Italiaansche uitspraak door mejuffrouw J.L. Cohen, oud-leerares aan het Conservatorium te Amsterdam.
En zoiets telt 172 bladzijden, blijkt nooit te zijn gebruikt en kost toch maar één euro. In de praktijk krijg ik ook op die prijs ongevraagd nog altijd weer een mooie korting. Alleen al vanwege de curiositeit koop ik zo'n boekje, en nooit stelt zoiets teleur, vooral omdat steeds weer blijkt dat er altijd iets opduikt dat je niet verwacht.