Franz Liszt is BBC Radio 3's Composer of the week

De Britse week van een Hongaarse muziekmeester

Franz Liszt in 1856. Portret
doorWilhelm von Kaulbach
(1805-1874).

Nu we bijna totaal zijn overrompeld door al meer dan achttien maanden Mahler-Jaar ─ zowel 2010 alsook 2011 ─ zouden we bijna vergeten dat 2011 ook nog eens te boek staat als Liszt-Jaar en als zodanig veel minder prominent dan zijn latere collega door de concertzalen en delen van de ethermedia van, in ieder geval, Europa, 'spookt'.
We kunnen dan ook in principe alleen maar positief gestemd zijn over de ons geboden mogelijkheid om Franz Liszt (1811-1886) in uw aandacht aan te bevelen, nu BBC Radio 3 gedurende vijf dagen, van maandag 25 juli tot en met vrijdag 29 juli, tweemaal per dag een uur voor leven en werk van deze Hongaarse muziekmeester vrij te maken, al moet daar direct aan worden toegevoegd dat het tweede uur tijdens die vijf dagen 'slechts' een herhaling biedt van wat eerder diezelfde dag reeds is uitgezonden. Toch biedt het, intussen klassiek geworden programma Composer of the week in principe altijd in totaal vijf uur in zo'n week met muziek en wetenswaardigheden van de schepper van de toonkunst in kwestie.
Donald Macleod vertelt in die vijf uur over Liszt, Ferenc vooral in de periode welke als diens hoogtijdagen worden omschreven.
Op de genoemde vijf dagen is het programma te beluisteren tussen 13:00 uur en 14:00 uur, en nogmaals 's avonds tussen 19:30 uur en 20:30 uur onze tijd.

Gian Carlo Menotti als Composer of the week

Amerikaans componist
Ooit vond ik ─ het zal inmiddels bijna een halve eeuw geleden zijn ─ het boekje Amahl en de drie koningen, een Zwarte Beer-pocket (nr. 553), uitgegeven door A.W. Bruna te Utrecht, 'over' de opera Amahl and the night visitors uit 1951 van de inmiddels tot Amerikaans componist verheven Gian Carlo Menotti. Anderhalf decennium daarna heb ik de première, door Opera Forum, bijgewoond van Maria Golovin uit 1958, een ondraaglijk stuk, zoals dat met wel meer werken van dezelfde componist in die discipline het geval is. Renske Koning sprak toen in het Nieuwsblad van het Noorden van "een draak met zeven koppen".

Italiaanse oorsprong
Het is deze week, op donderdag 7 juli, exact een eeuw geleden dat Menotti in Cadegliano (in het Italiaanse Lombardije) werd geboren. Van zijn twaalfde tot zijn zestiende jaar studeerde hij aan het Giuseppe Verdi Conservatorium te Milaan, waarna hij naar de VS vertrok om daar nog vijf jaar verder te studeren aan het het toen net nieuwe Curtis Institute of Music in Philadelphia. In 1933 wijzigde hij aldaar zijn positie van student in die van docent Compositie, en dat zou hij tot 1955 blijven. 
Relatief snel leerde hij een andere componist kennen, Samuel Barber (1910-1981), met wie hij een relatie begon. Menotti ging andere terreinen dan doceren en componeren verkennen en daardoor kwam hij in de positie van regisseur onder meer in het Italiaanse Spoleto waar hij in 1958 het Festival van Twee Werelden (dei Due Mondi) had gesticht. Niet alleen eigen stukken, maar ook muziekdrama's van anderen, regisseerde hij aldaar.

Gian Carlo Menotti in 1944;
foto van Carl van Vechten

Nieuwe wegen
Toen de relatie met Barber was geëindigd, vertrok Menotti naar Schotland, waar hij een zo kapitaal pand betrok dat alleen al daaruit duidelijk werd dat de man goed had 'geboerd'. Menotti wordt onder meer omschreven als een duizendpoot, aangezien hij niet alleen de drie hierboven omschreven functies uitoefende, maar tevens libretti schreef en directeur van operahuizen is geweest. Vijfennegentig jaar oud is Gian Carlo Menotti op 1 februari 2007 in Monte Carlo overleden.
Zoals gebruikelijk wordt het programma Composer of the week twee keer per dag, gedurende alle vijf werkdagen van de week, uitgezonden: eerst tussen 13:00 uur en 14:00 uur onze tijd, en dan, in de herhaling, tussen 19:30 uur en 20:30 uur.

Max Bruch is vijf dagen Composer of the week

Hoevelen zijn er niet tussen de talrijke muziekliefhebbers — met uitzondering van de professionele — die, desgevraagd, niet verder komen dan twee of drie composities van de Duitse, zelfs in het kader van zijn eigen tijd (aarts)conservatieve muziekmeester Max Christian Friedrich Bruch (1838-1920), die zich afzette tegen 'nieuwlichters' als Wagner en Liszt. Het (eerste) Vioolconcert in g-klein (1865/67) wordt doorgaans snel genoemd en op de tweede plaats komt dan Kol Nidrei, opus 46, uit 1879/80, de emotioneel geladen Variaties op een Joods thema. En als het even meezit, komt men nog op de Schotse fantasie voor viool en orkest in Es-groot, opus 47, geschreven in de jaren 1880/81, net als Kol Nidrei, neigend naar overgevoeligheid. Je hoort dat eerste vioolconcert nog wel op concertprogramma's, maar de beide andere genoemde werken klinken vrijwel alleen nog op de radio.

Componist Max Bruch aan het klavier,
met een stuk muziek op papier

Er bestaan nog diverse andere werken voor viool en orkest van dezelfde componist; niet alleen zijn ze nimmer zo populair geworden als opus 26, ze hebben ook bij lange na niet die kwaliteit. Het tweede concert voor viool en orkest — in d-klein,opus 44, uit 1877 — heb ik circa veertig jaar geleden in Groningen horen spelen door Dick Bor met het (toenmalige) Noordelijk Filharmonisch Orkest, ik denk dat de Noorse gastdirigent Per Dreier voor die gelegenheid op de bok stond.
Aangezien deze musicus door talrijke collega's als al te conservatief werd ervaren, werd hij door het gilde van uitvoerende musici gemeden. Toch heeft Bruch voldoende geschreven — vocale stukken, opera, oratoria, en veel kamermuziek — dat nog altijd, ook buiten het kader van alleen zijn schepingsperiode, interessant genoeg is om (eens) kennis van te nemen. 
Daartoe biedt het BBC Radio 3-programma Composer of the week de komende vijf dagen de gelegenheid, steeds een uur in de vroege middag, tussen 13:00 uur en 14:00 uur onze tijd — met een herhaling tussen 23:00 uur en middernacht.