Twee keer Händels Messiah vrijwel gelijktijdig

Verschillende benadering
Op de avond van eerste kerstdag kunnen de liefhebbers van Händels oratorium The Messiah kiezen uit twee uitvoeringen, één met beelden, via de muziekzender Mezzo-televisie, de tweede, met andere uitvoerenden in een andere benadering, via de Britse zender BBC Radio 3.

Laatsgenoemde versie komt tot ons in de programmareeks Performance on 3 vanaf 20:00 uur onze tijd. Uitvoerenden zijn the English National Orchestra and Choir, onder leiding van Lawrence Cummings met medewerking van solisten. Mezzo's televisie-uitvoering begint een half uur nadien. Het betreft een uitvoering door de Academy of Ancient Music onder leiding van Stephen Cleobury.

Bliksemsnel gecomponeerd

In een tijdsbestek van drie en een halve week heeft Georg Frideric Händel (1685-1759) in het jaar 1741 de compositie geschreven die door velen — niet alleen muziekliefhebbers, maar tevens deskundigen — wordt beschreven als zijn ultieme meesterstuk: het bijbelse oratorium The Messiah. Voor de componist zou deze mijlpaal in zijn carrière grote gevolgen hebben: na de uitvoering heeft hij vrijwel niets anders meer geschreven dan oratoria.

In 1742 werd de première gegeven in Neal's splinternieuwe Music Hall in Fishamble Street te Dublin. De recette was bedoeld voor diverse liefdadigheidsinstellingen. Een bijzonder randverschijnsel van dit gehele gebeuren was dat een krant reeds na de generale repetitie de medeling publiceerde dat vooraanstaande deskundigen de mening waren toegedaan dat het om de mooiste compositie zou gaan die men ooit had bedacht.
De belangstelling voor het bijwonen van de uitvoering op 24 december van dat jaar was zelfs zo groot dat aan het adres van eventueel geïnteresseerde dames het verzoek werd gericht om geen hoepelrokken te dragen om zo meer plaats te kunnen bieden. In de voorverkoop zijn alle kaarten reeds verkocht.

____________

Afbeeldingen

1. Voorplat van de Händel-biografie van Franz Binder (dtv 24710).

2. De in november 1842 geopende nieuwe Music Hall in Fishamble Street te Dublin.

Alle strijkkwartetten van Haydn op Radio WDR 3

Nog voordat het Haydn-Jaar ten einde loopt — 2009 heet onder meer zo, omdat de grootmeester in 1809 is overleden en heel veel mensen nu eenmaal graag iets 'doet aan ronde getallen' —, komt de Duitse regionale radiozender WDR 3 in de reeks Konzert — waarvan de afleveringen worden uitgezonden tussen 20:05 uur en 22:00 uur — met een programmareeks waarin alle Strijkkwartetten van deze componist (geboren in 1732), en dat zijn er in totaal vijfenzeventig. Daarbij inbegrepen zijn stukken die eerst voor een andere bezetting — orkest bijvoorbeeld — waren geschreven.

Tijdens de eerste avond, dinsdag 24 november, zullen de Strijkkwartetten nr. 1 tot en met 4 worden voorgesteld door het Auryn Kwartet. Voor informatie over de verdere concerten met die Haydn-kwartetten kunt u de website van WDR 3 raadplegen.
De samenstelling van het kwartet in kwestie is Matthias Lingenfelder, viool; jens Oppermann, tweede viool; Stewart Eaton, altviool; Andreas Arndt, violoncello.

__________

Afbeelding: Auryn Quartet. Foto overgenomen van de website van het gezelschap.

Twee onbekende pianostukken van Mozart ontdekt

De Stiftung Mozarteum Salzburg heeft twee onbekende pianostukken van Wolfgang Amadeus Mozart ontdekt. Dat heeft het instituut zelf donderdag bekendgemaakt. Nadere details dienaangaande zal men op 2 augustus aanstaande openbaren. Het is niet de eerste keer dat na het overlijden van het Weense wonderkind (1756-1791) onbekende stukken zijn opgedoken.
Het blijkt in dit geval om stukken te gaan die reeds langer in het bezit van de Stiftung waren, maar waarvan is gebleken dat ze nog nimmer in de openbaarheid waren terechtgekomen. Men is daar van mening dat het hierbij om composities gaat die Mozart in zijn jeugd moet hebben geschreven.
Op zondag 2 augustus zullen deze stukken meteen publiekelijk worden voorgesteld door de veelzijdige klavierspeler — clavichordist, cembalist en (forte)pianist — Florian Birsak, en wel op het het eigen Hammerklavier van de componist, dat in het huis van de familie Mozart te Salzburg staat.
__________
Afbeelding: Florian Birsak aan een zijner instrumenten. Foto: "Blow Up" Fotostudio Schaffler & Friese.

Een Portret van Joseph Haydn op Arte-televisie en één in een nieuw boek over diens leven en werk

Filmportret
Op maandag 18 mei, tussen 23:00 uur en middernacht, presenteert Arte-tv een portret van de Oostenrijkse componist Joseph Haydn, die op 31 mei 1809 is overleden. Het betreft een dit jaar gereedgekomen documentaire met gedramatiseerde elementen van Nele Münchmeyer, een Duits-Oostenrijkse coproductie voor het tweede publieke Duitse televisienet ZDF. [1]


Geboren was Joseph Haydn op 31 maart 1732. Naar aanleiding van de tweehonderdste sterfdag van deze muziekmeester heeft onze periode 2009 onder meer de benaming Haydn-jaar gekregen. En hoewel zeker commerciële overwegingen aan dergelijke — soms zelfs uiterst perfect georganiseerde, en in zulke gevallen, relatief langgerekte — gebeurtenissen niet vreemd zijn, wordt de bewuste dan wel toevallige luisteraar toch maar mooi geconfronteerd met muziek van het hoogst denkbare niveau.
Dat was wel heel anders in de tijd dat de goede man de wereld mede bevolkte en zich ten volle heeft ingezet voor hoge kwaliteit binnen de muziekwereld van toen; echter hadden hele volksstammen geen notie van de waarde die zo'n kapelmeester/muziekproducent in dienst van een vorst vertegenwoordigde. Dat dit mede te wijten is aan het feit dat zijn verdiensten vooralsnog binnen de muren van paleizen en eventueel andere vooraanstaande instituten bleef, mag beslist geen verbazing wekken. Heden ten dage zou dat, door het bestaan van ethermedia en elektronische fenomenen waarvan wijzelf in onze jeugd niet alleen geen weet hadden, maar ons daarvan ook niet de geringste voorstelling hadden kunnen maken.

Elitair gebeuren
Immers, als er nu een paleisconcert wordt gegeven ter gelegenheid van een voor 'het hele land' belangrijke gebeurtenis ter viering dan wel herdenking: paleisconcerten — zij het met uitzondering van die welke een besloten karakter dragen — en concerten te water die voor de directe toehoorders relatief gemakkelijk toegankelijk zijn, komen rechtstreeks, of op een zeer snel daarop volgend tijdstip, via het medium televisie of zelfs internet voor de brede massa beschikbaar. In de tijd van Haydn en zijn medelanders, diens medestanders en eventuele concurrenten, waren paleisconcerten — die niet alleen bij vorsten en andere adellijke personages, doch tevens bij bisschoppen werden gerealiseerd — bleven zulke gebeurtenissen altijd een elitaire aangelegenheid.
Wat in de dagen van Joseph Haydn wel mogelijk was en in principe voor een enigermate breder publiek toegankelijk, waren geschriften, al bleef ook toen veel — al te veel — voorbehouden aan een elite. Niet alleen doordat die geschriften heel dikwijls een specialistisch karakter hadden, hetgeen pas veel later veranderde door de komst van gepopulariseerde, biografisch getinte producten van de drukpers.

Nieuwe biografie
Hoezeer zich die situatie van toen heeft ontwikkeld ten faveure van een in principe bredere massa, moge blijken uit de vele boeken en artikelen die heden ten dage verschijnen ter gelegenheid van diverse Haydn-gebeurtenissen die een gedenkwaardig karakter toebemeten kan krijgen. En mensen die de uitgaven niet zelf kunnen aanschaffen, beschikken over de mogelijkheid deze van een openbare bibliotheek te lenen.
Het biografische boek over Joseph Haydn dat deze maand onze aandacht verdient, werd geschreven door de muziekwetenschapper Matthias Henke [2]. Deze wijst in zijn prettig leesbare boek op het belang van Haydn in het kader van de achttiende eeuwse muziekwereld, in principe binnen Oostenrijk, aagezien de componist het overgrote deel van zijn muzikale werkzaamheid in dienst van de vorsten van Esterházy als kapelmeester heeft gefungeerd.
Vier jaar bracht Haydn door in de Engelse hoofdstad waar hij niet alleen als schepper van kamermuziek veel succes had, maar tevens triomfen vierde met zijn 12 Londense symfonieën [2]. Dat die relatief korte periode van doorslaggevende betekenis is geweest voor zijn verdere scheppingen, mag niemand verbazen.
Tt die periode behoren niet alleen de grote oratoria Die Schöpfung en Die Jahreszeiten, maar tevens een hymne voor Kaiser Franz Joseph. De melodie zal bij menigeen die deze te horen krijgt — ook bij veel niet-Duitsers — een Aha-gevoel geven, aangezien deze in het Deutschlandlied (Einigkeit und Recht und Freiheit....)
__________
[1] Dit filmportret met medewerking van Leif-Ove Andsnes en Thomas Quasthoff zal worden herhaald op zondag 24 mei, om 06:00 uur.

[2] Matthias Henke is onder meer hoogleraar voor historische muziekwetenschap aan de Universiteit van Siegen, en curator van het netwerk Neue Musik van de Kulturstiftung des Bundes, Berlin. Hij zet zich in tal van functies, onder meer door middel van radiowerk in de BRD, Zwitserland en Oostenrijk, in voor de muziek van de achttiende eeuw tot en met heden. In talrijke publicaties, die voor een groot deel tevens zijn verschenen in andere talen, zet Matthias Henke zich in voor het verhelderen, ten behoeve van een breed publiek, van complexe wetenschappelijke samenhangen.

[3] Over de Londense symfonieën van Joseph Haydn is bij dezelfde uitgever in 2007 een boek verschenen, dat onder meer is besproken op de Homepage van het muziektijdschrift Mens en melodie.
__________
Matthias Henke: Joseph Haydn. 144 pag., paperback op breed formaat; met vele illustraties in z/w en kleuren. Deutscher Taschenbuch Verlag, München, Mai 2009. (dtv 34547; ISBN 978-3-423-34547-7. Prijs in Duitsland, en bij Boekhandel Die Weisse Rose te Amsterdam, € 12,90.a
___________
Afbeeldingen
1. Voorzijde van de nieuwe dtv-biografie over Joseph Haydn, door Matthias Henke.
2. Esterházy-vorst Nikoaus I (1714-1790). Portret uit 1760 door een onbekende meester
3. Auteur, en in dit specifieke geval, Haydn-biograaf Matthias Henke.

Een gesprek over Charles Burney, met muziek uit diens levensperiode — zaterdag op BBC Radio 3

Klankbeeld
Zaterdag 28 juni, 's middags tussen 14:00 uur en 15:00 uur onze tijd, kunt u via BBC Radio 3 opnieuw getuige zijn van een eerder — op 11 november 2007 — door dezelfde zender gepresenteerd programma over leven, werken en reizen van de achttiende eeuwse Engelse musicus alsmede schrijver Charles Burney (1726-1814). Het betreft een gesprek tussen Lucie Skeaping en de musicoloog Ian Gammie over deze in de berichtgeving van BBC Radio 3 als inimitable gekwalificeerde Burney. De man schreef over muziek, doceerde dat vak, was organist en componist.
Zijn plan, een algemene geschiedenis der muziek te schrijven, kon hij alleen ten volle realiseren als hij reizen naar het vasteland ondernam om aldaar onderzoek te doen. Daartoe vertrok hij in juni 1770 vanuit Londen, met tal van aanbevelingsbrieven op zak, en deed hij eerst Parijs en Genève aan, en vervolgens tal van Italiaanse steden. Het resultaat daarvan werd een jaar later gepubliceerd en wekte grote bewondering van tal van tijdgenoten. In 1772 vertrok hij opnieuw naar het continent en snel na zijn terugkeer in Londen haastte hij zich de bevindingen weer op schrift te stellen. In 1773 werden deze gepubliceerd onder de titel The Present State of Music in Germany, the Netherlands and United Provinces (1773).
Op de site van BBC Radio 3 staat een toelichting op deze bijdrage, die in totaal een uur in beslag neemt. Tevens is daar te zien welke muziek u te horen krijgt.
__________
Afbeeling: Charles Burney in 1781. Portret door Sir Joshua Reynolds (1723-1792).