Een Bösendorfer voor slechts vijduizend Pond

Onverwachte meevaller
Het gebeurde tijdens één van de veilingen in het Engelse antiek-en-curiosa-programma Cash in the attic, een fenomeen dat je altijd weer met zeer gemengde gevoelens bekijkt, niet alleen vanwege de clichématige formule, maar vooral in verband met de vreselijke presentatoren, die voornamelijk van de vrouwelijke kunne zijn en simpelweg niet anders blijken te kunnen dan zich in superlatieven en andere clichés, en vooral stuitende Yanken-begrippen te uiten. Over dat aspect van het programma, dat de makers zelf van het predikaat show voorzien, alsmede enkele andere pijnlijke onaangenaamheden die het geheel kenmerken — kom ik zeer binnenkort op één of meer van onze zustersites nog wel terug.
Hier gaat het echter om een stuk Europees cultuurgoed dat tussen alle andere te veilen artikelen — van degene(n), die de hulp van het programma heeft ingeroepen om op die manier aan wat (extra) geld te komen — wordt aangeboden. In een korte pauze nam de taxateur de presentatrice mee naar een Bösendorfer-vleugel in uitstekende staat met een lengte van 5 foot 5 inches (ca. 165 m.), en vertelde hij dat dit instrument nog zou worden geveild voordat de resterende goederen van de eigen 'cliënt' aan de beurt kwamen.
Toen het instrument vrij snel van eigenaar wisselde, gaf de taxateur als terecht commentaar dat de koper wel een bijzondere meevaller had gehad voor het hoogst gedane bod: vijf duizend pond plus BTW en opcenten.
___________
Afbeelding: Bösendorfer-logo.

Bruckners Vierde Symfonie onder Rafael Kubelik

Met Wiener Philharmoniker
Het zal een redelijk oude opname zijn van Bruckners Vierde Symfonie die op woensdag 21 januari door de klassieke muziekzender Mezzo-televisie zal worden gepresenteerd tussen 17:00 uur en 18:10 uur. Het betreft een uitvoering door de Wiener Philharmoniker onder leiding van Rafael Kubelik (1914-1996).


Dat vermoeden over de ouderdom van de opname wordt niet alleen ingegeven door het feit dat de dirigent in kwestie alweer meer dan een decennium geleden is gestorven, maar mede doordat hij zich — behoudens uitzonderingen — al in 1984 uit het openbare muziekleven als dirigent had teruggetrokken. In principe om zich verder uitsluitend te wijden aan het componeren. "De muziek is mijn vaderland", luidde een bekende uitspraak van hem. En dat vaderland vond hij een tijdlang met enige regelmaat op het podium van het Amsterdamse Concertgebouw.
Het is uiteraard mogelijk dat het bij de gefilmde versie die wij te zien (kunnen) krijgen nu juist wel om één van die uitzonderingen gaat, maar anders is de opname in ieder geval een kwart eeuw oud. Het zal bij de aftiteling wel blijken. En het is eigenlijk alleen maar van adminsitratief belang.
Over die Vierde Symfonie — genaamd de Romantische — van Anton Bruckner, heb ik een uitgebreid artikel opgenomen op het befaamde Nederlandse fin de siècle cultuurweblog All art is quite useless van Rond1900.nl.
__________
Afbeelding: Een nog jonge Rafael Kubelik in 1937.

Componist van de week is Samuel Colerigde-Taylor

Vara-serie op Radio 4
Terwijl Joseph Haydn (1732-1809) in de serie van BBC Radio 3 op de officiële werkdagen van maandag 19 tot en met vrijdag 23 januari Composer of the week is, en 2009 niet alleen het Mendelssohn-jaar is (geboren in 1809) en het Händel-jaar (overleden in 1759), mag het ware echte Haydn-jaar pas op 31 mei beginnen, aangezien het dan exact twee eeuwen is geleden dat de oude heer is heengegaan.
In de Vara-reeks op Radio 4, die eveneens als Componist van de week wordt betiteld, is het vijf dagen achtereen een Engelse naam, die de boventoon voert: Samuel Coleridge-Taylor (1875-1912) — niet te verwarren met de, eveneens Engelse, dichter, criticus en tevens filosoof Samuel Taylor-Coleridge (1772-1834). Samuel Coleridge-Taylor was de zoon van een Engelse moeder en een arts uit Sierra Leone, die echter al voor de geboorte van zijn zoon terugkeerde naar zijn vaderland.

Eeuwwisseling in Engeland
De jonge componist en dirigent is tijdens het Britse fin de siècle het boegbeeld geworden van de zwarte intellectuelen in Engeland, waar hij met zijn uitzonderlijke talenten en intelligentie werd beschouwd als een nieuwe belofte voor de twintigste eeuw. Dat hij bijzondere muziek schreef, bleek tevens uit de reactie van een Amerikaans criticus toen die de muziek van Coleridge-Taylor in New York had gehoord. Hij beschouwde de jonge componist als "de nieuwe Mahler". Tal van blanke orkestmusici noemden hem "black Mahler". Hij genoot een enorme populariteit bij de Afro-Amerikaanse bevolkingsgroepen, hetgeen bij elke tournee opnieuw naar voren kwam. President Teddy Roosevelt nodigde hem uit in het Witte Huis. Opvallend is dat juist in de zo sterk discriminerende Verenigde Staten deze Britse componist populairder werd dan in zijn geboorteland.
Hoewel hij in tal van de klassieke genres heeft gecomponeerd, werd Hiawatha's Wedding Feast zijn bekendste werk. Die cantate is ontstaan naar de omvangrijke Hiawatha-cyclus van Henry Wadsworth Longfellow (1807-1882). Coleridge-Taylor moet met die poëzie wel een zeer sterke affiniteit hebben gehad. Hij heeft zijn zoon (1900-1980) de voornaam Hiawatha gegeven.
Een tijdlang was deze, al op 37-jarige leeftijd aan longontsteking overleden, componist uit de focus van muziek-geïnteresseerden in de meest brede zin min of meer verdwenen, en daarom is het goed dat er nu aandacht voor zijn werk is. Wellicht dat vijf keer een half uur muziek via een Nederlandse radiozender de aandacht toch weer een beetje kan genereren.
Voor details over de programmering kunt u terecht op de website van Radio 4, Componist van de week, onderdeel Speellijst.
____________
Afbeeldingen
1. De Engelse componist Samuel Coleridge-Taylor.
2. De Amerikaanse dichter Henry Wadsworth Longfellow.

Rietkwintet Calefax integreert stertrompettist Marco Blaauw als pronkjuweel voor zes concerten

Zes concerten in acht dagen
Niet alleen voor het gemak, maar tevens in volle overtuiging gaan we er van uit dat de toegevoegde waarde — waarmee de Vijf van het Riet [1], beter bekend onder de verzamelnaam Calefax, in de periode van 20 tot en met 28 januari voor zes optredens in den lande tijdens de dan duistere avonden bijstand krijgen van koperblazer Marco Blaauw, thans uit onze heel direct oostelijke Nachbarstaat — niet als een belasting zal worden ondergaan; niet voor de uitvoerenden en al evenmin voor de tweebeners die komen luisteren. Immers, die Jongens gaan niet over één nacht ijs, en dat is maar goed ook, want bij de huidige weerssituatie tussen Tilburg en Groningen — waar deze optredens zullen plaatshebben — kan men maar beter een heel ander vervoermiddel kiezen dan schaatsen of een arreslee, anders komen er ongelukken van en bieden vijf kleine doch o-zo-fijne rietjes niet voldoende soelaas om boven water te blijven. Moge zulks dan ook nimmer de aanleiding zijn dat Raaf Hekkema zijn Tranenvloed uit 2008 in de eerste maand van dit oneven jaar zesmaal de vrije loop zal laten.

Tijdelijk sextet van vijf maal hout en één keer koper
Op de website van impresario Tia Schutrups worden deze optredens als volgt aangekondigd: "Calefax voegt een gouden rand toe aan zijn rietgeluid." Hoewel we hier geen opzettelijke of tersluikse knipoog vermoeden, kon het toepasselijker niet zijn, enige nadruk tijdens het laatste concert op 28 januari te Groningen, aangezien deze Stad in het Grunnens Laid wordt omschreven als (Nederlands gezegd:) Pronkjuweel in Gouden Rand. [2]
Ze zijn heel wat van plan als sextet, al moet direct gezegd dat men niet alleen samen speelt, doch ook nog onafhankelijk van elkaar en dat verruimt het scala alleen maar ten faveure van de luisteraars die tijdens die concerten ook best kijkers mogen zijn; en dat alles dan ter meerdere glorie van Santa Caecilia.
Karel de Grote-laureaat Marco Blaauw, die tevens de reputatie van vernieuwer heeft verworven, zal een eigen compositie voorstellen, Improvisaties en er zullen ook drie premières worden gespeeld, één ware eerste uitvoering (die dat predikaat acht dagen achtereen zal houden), en twee Nederlandse premières, waaronder er één is van Sander Germanus, die daarmee de derde eigentijdse Nederlandse componist blijkt welke is vertegenwoordigd tijdens deze tournee. Het andere nieuwerwetse werk voor Neerlands bodem nu is afkomstig van Karlheinz Stockhausen (1928-2007): Harmonien, eveneens een solostuk voor de uitbundige trompettist.
Een andere, eenentwintigste eeuwse compositie, voor Calefax zonder dat het vijfvoudige riet een koperen inkleuring krijgt, draagt de titel Line and length, stamt uit 2007 en is geschreven door de in 1975 geboren Australiër, die echter in Londen leeft: Matthew Shlomowitz.
De overige drie composities zijn afkomstig uit de koker van drie oudgedienden, van wie Miles Davis nog de meest recente is. Deze virtuoos werd in 1926 geboren en wist intens te leven en te werken voordat hij de immer gereed zijnde Lift naar het Schavot des levens in 1991 heeft betreden.
Al het boven omschrevene aan nieuwere en nieuwste composities zal worden omsloten door twee veel oudere stukken in een hedendaagse aanpassing voor de beschikbare bezetting. Ter opening wordt dat een werk van Guillaume Dufay (ca. 1397-1474); ter afsluiting komt Papa Bach (J.S.: 1685-1750) nog even met een Ricercare uit BWV 1079, dat velen van u en tal van al de uwen zullen kennen als Musikalisches Opfer.


Verdere details over het programma alsmede exacte gegevens over de uitvoerenden zijn te vinden op het daarvoor ingeruimde gedeelte van de website van impresario Tia Schutrups. Dat geldt eveneens voor de plaatsen en aanvangstijden op de zes dagen dat dit concert zal worden gegeven.
__________
[1] Het lijkt warempel wel de titel van een christelijke streekroman, ontstaan uit eveneens een samenvoeging: van de Engelse schrijfster Enid Blyton, die legio boeken over De Vijf schreef, en de Nederlandse auteur W.G. van de Hulst, die de calvinistische waarden tussen het riet liet vinden.
[2] "Ain Pronkjewail in golden raand is Grunnen Stad en ommelaand."
____________
Afbeeldingen
1. Stertrompettist Marco Blaauw.
2. De Nederlandse componist Sander Germanus.
3. Calefax Rietkwintet.

Portret van de tenor Fritz Wunderlich (1930-1966)

Blijvend belang
Zondag 18 januari, 's middags tussen 12:00 en 13:00 uur, presenteert het tweede Nederlandstalige Belgische televisienet Canvas weer een aflevering van de reeks Canvas Klassiek. Daarin zal deze keer een portret worden vertoond van de Duitse zanger Fritz Wunderlich, die niet alleen wordt beschouwd als de ideale Schubert-zanger, maar die tegelijkertijd een Mozart-tenor bij uitstek was. Net als die beide Weense grootmeesters is ook deze zanger jong overleden; zelfs Mozart heeft nog bijna een jaar langer geleefd. Fritz Wunderlich werd, op negen dagen na, 36 jaar oud.
In tegenstelling tot de meeste andere musici van formaat is Fritz Wunderlich pas met een zangstudie begonnen toen hij al twintig jaar was. Dat laatste mag eige verbazing wekken als men bedenkt dat hij ouders had die beiden in het officiéle muziekleven een functie vervulden Dat deed hij tussen 1950 en 1955 aan de Musikhochschule van Freiburg. Na zijn afstuderen werd hij direct geëngageerd door de Staatsopera van Stuttgart. Drie jaar daarna werd hij daarnaast door de Oper van Frankfurt am Main gecontracteerd en in 1960 is daar de Bayerische Staatsoper te München nog bijgekomen.
De zanger ontwikkelde snel een enorm repertoire waarmee hij tevens op tournee ging, zowel binnen het Duitse taalgebied alsook verder in en buiten Europa. Elk jaar opnieuw was hij als zanger te gast tijdens de Salzburger Festspiele. Naast het operarepetoire waarin hij uitblonk in muziekdramatische rollen van Mozart en Richard Strauss, was hij eveneens groots in rliederenecitals. Voorts heeft hij een blijvende indruk gemaakt met de partij van de Evangelist in Bachs Matthaeus Passion.

Priveleven
In1956 trad Fritz Wunderlich met de harpiste Eva Jungnitsch in het huwelijk. Hij was toen net een jaar verbonden aan de Staatspera van Stuttgart, en daarom nam het echtpaar in die stad ook zijn intrek. Later verhuisde het stel naar München. Uit dat huwelijk werden drie kinderen geboren. Medio jaren zestig, toen zijn carrière reeds op het hoogtepunt was aangekomen en hij was uitgenodigd door de New Yorkse Metropolitan Opera, viel Fritz Wunderlich, in een jachthuis bij vrienden, van een trap, hetgeen hem fataal is geworden door een schedelfractuur. Binnen een etmaal is Fritz Wunderlich overleden.

Historische opnamen
Van zijn stem bestaan tal van opnamen, waarvan vele nog in enigerlei vorm te beluisteren vallen. In de laatste jaren van de vorige eeuw zijn erin de reeks faszination Musik — een samenwerkingsverband van de SWR (Südwestrundfunk) en Hänssler Classic — twee cd's met zogenoemde Historische opnamen uitgegeven. Eén daarvan is een verzameling van aria's uit opera's en operettes, die Fritz Wunderlich in de jaren 1954-1965 [1] heeft gezongen: Scarlatti, Gluck, Verdi, Puccini enerzijds en aan de andere kant Robert Stolz, Franz Lehar, Emmerich Kálmán, Leo Fall en Nico Dostal. De voordracht op de tweede Hänssler-cd beperkt zich tot Geistliche Lieder [2], opgenomen in de jaren 1956-1958. Naast zeer bekende namen: Heinrich Schütz, Georg Philipp Telemann en Dietrich Buxtehude komen we eveneens componisten tegen die bij het grote publiek van nu minder naam en faam genieten Johann Rosenmüller (1619-1684) Chriistoh Graupner (1683-1760) en Johann Philipp Krieger (1649-1725).
__________
[1] Hänssler Classics CD 93003.
[2] Hänssler Classics CD 93025.
____________
Afbeeldingen
1. De tenor Fritz Wunderlich.
2. Voorzijde cd-boekje met historische opnamen: aria's uit opera's en operettes.

Ter nagedachtenis van Nederlandse Joodse componisten werkzaam in de twintigste eeuw

Honderdste Uilenburger Concert
Als maandag 19 januari, 's avonds om 20:15 uur, in de 18de eeuwse Uilenburger Synagoge het Honderdste Concert dat de naam van die Sjoel draagt, in het bijzijn van Amsterdams burgemeester Job Cohen van start zal gaan, mogen alle aldaar aanwezigen tien geheel verschillende programma-onderdelen verwachten van acht Nederlandse componisten, welke tijdens de twintigste eeuw hebben geleefd, maar van wie de helft het jaar 1945 niet heeft gehaald. Er is niet veel fantasie voor nodig om te beseffen dat niet ziekte of ouderdom de oorzaak is geweest voor het verscheiden van deze musici, maar de wetmatigheid in de uitermate duivelse destructiedrift van een geïncareerd geestelijk defect: Dolle Dolf en zijn wereldomspannend misdaadsyndicaat zonder weerga, waarvan de van gif doordrenkte tentakels nog steeds in alle uithoeken van het ondermaanse hun demonische invloeden laten gelden.

Vuilnisvondst
Het is te danken aan de toevallige vondst die kinderen hebben gedaan bij een vuilnisvat, anders was het gehele oeuvre van Simon Schuijer (1873-1942) niet van de vernietiging gered; nu bevindt het zich in het Nederlands Muziek Instituut in Den Haag. Uit dat oeuvre wordt één compositie gespeeld. Ook het werk van Hans Lachman (1906-1990) bevond zich in omstandigheden die onder geen beding aanvaardbaar is voor uitgeschreven composities, of zelfs voor aantekeningen dan wel kladversies: een vochtige schuur.
Tijdens het schrijven van dit artikel bereikte ons het bericht dat het concert reeds is uitverkocht. Daarom moet misschien een poging worden ondernomen deze uitzonderlijke combinatie van muziekstukken en uitvoerenden op een gepast tijdstip te herhalen. Dat zal wellicht enige organisatorische hoofdbrekens gaan kosten, maar niet alleen de mensen die nu het concert niet meer kunnen bezoeken, ook anderen die er op enigerlei wijze op zijn geattendeerd, zullen met hun aanwezigheid mede kunnen zorgen voor een tweede volle zaal.
Voor meer informatie over de te spelen werken, de componisten zelf en de uitvoerenden, alsmede de organisatie van de Uilenburger Concerten en de Leo Smit Stichting zij verwezen naar de website van Tia Schutrups' organisatriebureau voor Podiumkunsten.
____________
Afbeeldingen
1. De Synagoge in de Uilenburger Straat te Amsterdam rond de vorige eeuwwisseling. Tekening van Martin Monnickendam, opgenomen in zijn boekje Verdwijnend Oud-Amsterdam. — Zie daartoe tevens een bijdrage op onze zustersite Tempel van het Fin de siècle.
2. Andries de Rosa (1869-1943), één van de componisten van wie maandag 19 januari in de Uilenburger Synagoge twee composities zullen worden uitgevoerd.

Sprekende gitaren van meesterbouwer Flip Scipio

Het Uur van de Wolf
In het NPS-televisieprogramma Het Uur van de Wolf van de NPS wordt op vrijdag 16 januari via de zender Nederland 2 — tussen 22:50 uur en 23:50 uur — een muzikale documentaire gepresenteerd over onze Meestergitaarbouwer Flip Scipio, een tot op het merg door liefde voor de muziek en nog andere uitingen van schoonheid bezeten man, die in staat blijkt een combinatie te realiseren tussen vakmanschap en niet in vervulling gegane beloften. De man is weliswaar Nederlander, maar hij heeft een werkplaats op Staten Island in New York.


Het betreft een film uit 2007, gerealiseerd door Claire Pijman, voor wier rekening niet alleen de regie maar tevens het draaiboek komt. Naast Flip Scipio — die een der meest geroemde en daardoor tevens geliefde gitaarbouwers van onze planeet is — komen in de rolprent tal van andere bekende grootheden uit de internationale muziekwereld voor, waarbij opvalt dat er niet echt namen uit de sfeer der klassieke kunstmuziek voorkomen. Wel zien we op de rol de namen van Carly Simon en Paul Simon staan, naast Ry Cooder en Jackson Browne, Ben Taylor en David Shaw, alsmede nog elf anderen. In de film zien we Bob Dylan, Bruce Springsteen en Paul McCartney weliswaar niet, maar ook die drie zijn klanten van Flip Scipio.
De film — die overigens eveneens als dvd bestaat, maar dan een duur van 73 minuten heeft —, zal worden herhaald op zondag 18 januari — maar dan tussen 22:00 uur en 23:00 uur — op het digitale kanaal met de stupide naam Holland Doc.