Matthijs Vermeulens Strijktrio vrijdag 13 maart in Sweelinckzaal van het Amsterdams Conservatorium

Twintigste eeuwse muziek op het podium
De Nederlandse componist Matthijs Vermeulen (1888-1967) heeft in het algemeen — en zeker in verhouding tot collega's van een lager niveau — vooral tijdens zijn leven te weinig waardering ondervonden.
De Matthijs Vermeulen Stichting probeert met verve om daarin een blijvende kentering te realiseren, ook nu de eertijdse 'nieuwlichterij' in diens oeuvre — welke door al te velen, helaas tevens binnen het openbare muziekleven, indertijd niet werd begrepen — thans toch wat minder bedreigend overkomt doordat de oren van relatief veel luisteraars, onder wie eveneens muziekdocenten en dito studenten inmiddels toch aan heel wat meer onorthodoxe geluidsproducties gewend geraakt zijn.
Elke uitvoering van muziek van deze 'culturele Sisyphus' is dan ook een nieuwe verovering op de vergetelheid die een tijdlang heeft gedreigd. [1] Op vrijdag 13 maart zal tijdens een openbaar concert in de Sweelinckzaal van het Amsterdams Conservatorium [2] Vermeulens Trio à cordes, gecomponeerd in 1923, worden uitgevoerd door twee eindexamenstudenten en één docent van dat muziek-instituut. Dat zijn Cécile Gouder de Beauregard, viool; Judith Wijzenbeek, altviool; en Doris Hochscheid, cello.
Ook de tweede compositie van die avond is een stuk uit de twintigste eeuw, eveneens van een Nederlandse musicus: Alphons Diepenbrock (1862-1921). Van hem zal de Berceuse, voor mezzosopraan, cello en piano worden gespeeld. De pianopartij zal worden gerealiseerd door Frans van Ruth.
__________
[1] Zie ook het artikel Een leven als Sisyphus — Matthijs Vermeulen en zijn werk van 18 november 2007, gepubliceerd op de website van Neerlands muziektijdschrift Mens en melodie. Het is eveneens te vinden op de site van de Matthijs Vermeulen Stichting.
Deze stichting heeft eveneens een dvd uitgebracht. Daarover meer in een separaat artikel.

[2] De locatie van het Conservatorium van Amsterdam, waar dit concert zal worden gegeven, de Sweelinckzaal, bevindt zich in het nieuwe gebouw op het Oosterdokseiland.

Arturo Toscanini praat honderduit over zichzelf

Franse documentaire
In de nacht van woensdag 11 op donderdag 12 maart — tussen 03:00 uur en 04:30 uur — presenteert de Frans-Duitse cultuurzender Arte-televisie de herhaling van een filmportret van de Italiaanse meester-dirigent Arturo Toscanini (1867-1957) onder de eenvoudige en tegelijkertijd veelzeggende titel Toscanini über sich selbst. Het betreft hier een anderhalf uur durende documentaire over de persoon en musicus Toscanini, die om heel wat elementen in zijn tweeledige persoonlijkheid bekend, beroemd en zelfs ten dele berucht is geworden. Zijn fenomenale geheugen en zijn kennis zijn in bepaalde kringen inmiddels legendarisch, maar dat geldt eveneens voor zijn ongebreidelde woede-uitbarstingen tegen orkestleden die niet dat uit hun instrument haalden wat de meester wilde horen. Ook op dat punt toen tal van, zij het af en toe, ongelooflijke verhalen de ronde. Zo zou de maestro een hoboïst met diens eigen instrument op het hoofd hebben geslagen met de mededeling dat het "zo" zou moeten. Een kleine kern van een verhaal gaat snel een eigen leven leiden, vooral wanneer zo'n kern ruimte biedt voor toe te voegen elementen.

Onopgemerkte opnamen
De recente Franse film — uit 2008 — van Jean-Christophe Rose laat de muziekmeester in zijn laatste levensjaren horen, toen hij reeds blind was en over zijn jonge jaren, zijn levenservaringen
en zijn carrière praat. Dit autobiografisch authentieke portret is ontstaan doordat de zoon van Toscanini een opname-apparaat heeft gebruikt tijdens het luisteren naar de herinneringen van vader. Daarin beperkt deze zich overigens niet tot alleen het eigen leven, maar wordt er ook collega's gesproken, over zijn jaren aan de Milanese Scala en de mensen met wie hij daar te maken had, en datzelfde geldt voor zijn Amerikaanse periode.
Een fascinerende film, die op een voor niet ieder zo aangenaam tijdstip wordt uitgezonden, biedt een breed spectrum aan thema's, die voortvloeien uit Toscanini's basis: zijn liefde voor de muziek. Meer herhalingen, althans door Arte-televisie, staan vooralsnog niet gepland.
__________
Foto: Toscanini in 1908.

Oost-Europese muziek door Sonia Wieder-Atherton

Vijf composities in krap drie kwartier
Voor de Frans-Duitse cultuurzender Arte-televisie is in principe op zondagavond tussen 19:00 uur en 19:45 ruimte voor klassieke muziek. Op 8 maart is dat niet anders: dan wordt het eerste deel van twee van een film vertoond waarin celliste Sonia Wieder-Atherton werken voorstelt van Oost-Europese componisten — een thema dat deze musiciënne al geruime tijd fascineert.
De befaamde filmmaakster Chantal Akerman heeft al eerder zeer positief met deze celliste samengewerkt en in 2008 heeft ze een concert opgenomen als film voor Arte France; deze wordt thans in twee afleveringen van 43 minuten door Arte-televisie uitgezonden.
In het eerste deel worden vijf stukken voorgesteld van respectievelijk de onvermijdelijke Sergej Rachmaninov (1873-1943), Ernö von Dohnányi (1877-1960) — dan volgt de Joodse volksmuziek ter herinnering aan Franz Schubert — waarna het programma wordt voortgezet met de Rus Aleksandr Tsjerpnin (1899-1977). Tot besluit wordt een stuk van Leoš Janáček (1854-1928) uitgevoerd.

Bijzonderheden
Het tweede deel van de film zal zonder twijfel op zondag 15 maart op hetzelfde tijdstip worden gepresenteerd. De opname is gerealiseerd in HD-kwaliteit met stereofonisch geluid, en zal worden uitgezonden op het beeldformaat 16:9.
Arte zal de komende weken drie keer een herhaling van dit eerste deel uitzenden en wel op donderdag 12 maart, donderdag 19 maart en op dinsdag 24 maart, alle drie keren om 06:00 uur in de ochtend.

Herdenking tiende sterfdag van Yehudi Menuhin

Duitse rado herdenkt
De Duitse radiozender NDR Kultur presenteert op zaterdag 7 maart, vanaf 20:00 uur, de rest van de avond twee programma's waarin de violist Yehudi Menuhin centraal staat. De titel van de aflevering van Prisma Musik luidt: Yehudi Menuhin zum 100. Todestag. Aangezien deze in 1916 geboren muziekmeester in 1999 is overleden, zal het wel voor iedereen duidelijk zijn dat er één nul teveel in de titel staat.
Na deze twee uur durende aflevering fungeert deze violist als protagonist in het programma Variationen zum Thema, waarin opnamen met deze altijd glunderende muzikant worden voorgesteld: twee werken voor viool solo en één met orkest, alle gecomponeerd door "de drie grote B's" zoals deze door menig violist worden genoemd: Bach, Beethoven en Bartók. Het zal voor menig jongere onder de muziek-enthousiastelingen de eerste keer zij dat ze die werken door Yehudi Menuhin senior uitgevoerd (kunnen) horen.
Uit de Vioolsonate nr. 2 in d klein BWV 1004 zal een gedeelte worden uitgevoerd, gevolgd door het Concert voor viool en orkest in d, opus 61 (1806) van Ludwig van Beethoven. Van Béla Bartók zal de Sonate voor vioolsolo opus 117 worden uitgezonden.

Is er een alternatieve Sound of Music in de maak?

Jonge mensen
In de aflevering van het NPS-programma Het uur van de wolf dat op vrijdag 6 maart via Nederland 2 zal worden uitgezonden tussen 22:50 uur en 23:55 uur — die de titel draagt Het familie ensemble — kunt u kennismaken met familievader Franciscus Pondman en zijn vijf muzikale kinderen. Een moeder heeft het gezin niet, maar de vader houdt de touwtjes op het gebied van de huiselijke discipline strak in handen en, naar het lijkt, geldt hetzelfde waar het de regie betreft van de muzikale talenten van de jongeren.


De jongste van het gezin — Lili, 12 jaar oud — speelt piano; de oudste heet Alain, is 20 jaar en speelt saxofoon. Tussen dezen in bevinden zich Liza, die inmiddels 14 jaar is, cello speelt en ook nog zingt. Dat met die stembanden geldt eveneens voor de twee overigen: Lonne 15, die tevens de handen uit de mouwen steekt voor een nummertje op de cel; en broer Walther, 17, die het voorts met de klarinet doet.
". . . . . voor al uw feesten, bruiloften, huisconcerten, jubilea, recepties etc.." Zo wordt dit vijftal op een internetsite aangeboden, evenals hun inmiddels verschenen compact discs.

Op het concertpodium
Om het nu met dat muzikale gezinsensemble verder te brengen dan optredens in de eigen woonplaats Zwolle — en eventueel zeer wijde omgeving — heeft de club — ongetwijfeld de dominante vader zelf — zich het wel bijzonder originele, en dus on-Nederlandse, etiket The Family Pondman opgeplakt. Het is de bedoeling dat deze fiedelende, toeterende en zingende jonge mensen van dat gezin zo snel mogelijk het professionele concertpodium zullen bestijgen. Laat daarom alle in klassieke muziek geïnteresseerden maar eens de moeite nemen om te kijken of het artistieke niveau van deze enthousiastelingen die vorm van openbaarheid ook waard is.
Nu zijn ons uit de cultuurgeschiedenis wel meer muzikale families bekend, die het samen wisten te maken, en of die nu Bach of Marsalis als familienaam droegen, er werd huismuziek gerealiseerd, en in het kader van dat wat meer hedendaagse familiegebeuren is de link naar het Oostenrijkse gezin van Kapitän von Trapp, waarvan alle telgen zelfs tegen de alpen op zongen, en daarmee wel heel befaamd zijn geworden, mede en vooral door de honingzoete musical die naar de avonturen van dat gezin werd gecreëerd: The Sound of Music.

Muziekmoordenaar geridderd door de Fransen

Onbedaarlijke schaamteloosheid
Dat het op tal van fronten met onze cultuur af en toe slecht gesteld is — mede door toedoen, respectievelijk als gevolg van nalatigheid door verantwoordelijke overheden —, was uit en te na bekend. Dat geldt ook voor de ietwat wonderlijke volksaard der Fransen, en al helemaal voor de vertegenwoordigers die in het Elysée Paleis huizen. Maar dat ze daar zover zouden gaan, een uiterst extreme muziekmoordenaar te ridderen, geeft al aan dat men in de sfeer der leidinggevenden van dat land geen notie heeft van wat cultuur is.
Hier wordt een Nederlander genaamd André Rieu met eer overladen en daarvoor reist de Franse ambassadeur in ons land naar Maastricht ten einde aldaar de onderscheiden valse fiedelaar met bijbehorende versierselen te tooien en met alle poespas alsmede nog veel meer nodeloosheid en nutteloosheid, die daarvan kennelijk worden geacht deel uit te maken.

Schijnvertoning
Wat de Franse regering daarmee toont, is dat het geen greintje over heeft voor oprechte cultuur — zoals dat in de tijd van de daarvoor verantwoordelijke minister Jacques Lang wel het geval was — maar dat men een monsterlijke — dus weerzinwekkende — elektronische cultus onderscheidt: een opgeklopt-opgefokte bezigheid die bestaat in het platwalsen van belangwekkend cultuurgoed, door een ensemble waaraan niets echt, maar alles slechts klatergoud — want gif-gipsen ornamentiek— is. Hoed(t) u derhalve, in ieder geval vanaf nu, voor Franse onderscheidingen.

Alphons Diepenbrocks Elektra-Suite uit 1920 in Utrechts Vredenburg-vrijdagconcert van 6 maart

Rechtstreeks op Radio 4
In de serie De vrijdag van Vredenburg wordt op 6 maart aanstaande een concert gegeven door het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van Otto Tausk. Er staan vier composities op het programma, die alle tijdens de afgelopen honderd jaar zijn geschreven. Twee van de componisten zijn Nederlanders: Alphons Diepenbrock (1862-1921) en Jan Vriend (geb. 1938). Van de eerstgenoemde zal de Suite uit Elektra — gereedgekomen in het jaar voor het overlijden van de componist — worden uitgevoerd, zoals deze later door Eduard Reeser (1908-2002) is samengesteld. Van Jan Vriend zal het orkest, als eerste werk na de pauze, De origen volcánico uit 1992 spelen.
Van de beide andere muziekmeesters die aan bod komen, is de eerste Maurice Ravel (1875-1937), met zijn Concert voor de linkerhand, gecompomeerd in de jaren 1929/30 voor de pauze geprogammeerd; solistische medewerking daarin zal worden verleend door de pianist Nelson Goerner. Het concert wordt besloten met het befaamde orkestwerk Images, geschreven in de periode 1906-1911 door Claude Debussy (1862-1918).
Het gebeuren, vanaf 20:00 uur, zal zich afspelen in de Utrechtse muziekvoorziening Vredenburg Leidsche Rijn.
__________
NB: Dit zijn de meest recente gegevens, zoals ik die heb opgekregen van de Matthijs Vermeulen Stichting. De omroepgids meldt dat de Avro, die het concert rechtstreeks via Radio 4 zal uitzenden, echter een andere titel heeft opgegeven voor het werk van Jan Vriend: Hexameron Phagocitosis — een werk voor symfonieorkest uit 2007.
Als solist voor Ravels concert staat Barry Douglas op de lijst.