Pavarotti maandagavond herdacht met filmportret

De wereldvermaarde tenor Luciano Pavarotti, die op 6 september 2007 is overleden, wordt morgenavond,maandag 6 september herdacht met een filmportret, waarvan van tevoren vaststaat dat het juichend en aanbiddend zal zijn, aangezien er in de trailer vooraf steeds wordt gesproken over de grootste zanger aller tijden. Kennelijk is men de Griekse Orpheus vergeten.
Hoe dan ook, meer over dit fenomeen en de geuite opinie, op de dag van Pavarotti's verscheiden, is te vinden in een bericht vooraf op onze zustersite Muziek en mensen.

'Literair' BBC Proms-concert op maandagavond

Tsjajkovski en Shakespeare
Het concert in de reeks BBC Proms 2010 dat op maandag 9 augustus — vanaf 20:00 uur onze tijd — wordt gegeven, bestaat uit drie onderdelen in twee etappes. Voor de pauze zullen twee werken klinken van componisten met internationaal bijzonder grote namen. De twee composities zijn geïnspireerd op wsereldbekende mijlpalen uit de literatuurgeschiedenis. Pjotr Iljitsj Tsjajkovski (1840-1893) componeerde in 1869 de ouverture-fantasie Romeo en Julia, waarmee de muziekavond in de Royal Albert Hall wordt geopend. Twee keer heeft de componist dit 'weinig ouverture, totaal geen fantasie'-stuk aangepast: in 1870 en tien jaar daarna nog eens. Gezien de titel mag men ervan uitgaan dat het opus is geïnspireerd door het gelijknamige toneelstuk van William Shakespeare (1564-1616). De VPRO-Gids, die in de sector informatiepagina's steeds onbetrouwbaarder wordt — hetgeen we in deze en aanverwante kolommen veelvuldig hebben aangekaart —, meldt dat het om een fragment uit die compositie zou gaan [1]. Hoogst onwaarschijnlijk dat tijdens een BBC Prom een deel van die, niet eens zo lange, 'ouverture' zal klinken.

Janáček en Gogolj

Na Tsjajkovski's bijdrage volgt Taras Boelba uit 1915, geschreven door de Tsjech Leoš Janáček (1854-1928). Deze rapsodie voor orkest is gebaseerd op de roman — sommige vakmensen spreken van een novelle — met dezelfde titel van Nikolaj Gogolj (1809-1852),

gepubliceerd in 1835 in de bundel Mirgorod.

Dit laatste werk klonk enige jaren geleden nog in dezelfde zaal, tijdens een concert van het British Youth Orchestra onder leiding van Colin Davis. De orgelpartij in deze compositie kreeg tijdens dat concert een extra dimensie via het grote instrument op het podium van de Albert Hall, waarvan kort tevoren de restauratie was voltooid.

Ook deze keer is het ensemble van jongeren dat het gehele concert zal verzorgen: The European Union Youth Orchestra. Dirigent is Matthias Bamert.

In de pauze: Childe Harold
In de Albert Hall en derhalve op BBC Radio 3 is het Proms-pauze tussen 20:50 uur en 21:10 uur. Twee kenners van de materie — de historicus Tom Holland en de romanschrijver Ben Markovits — bespreken het gedicht Childe Harold's Pilgrimage uit 1812 van George Noel Gordon, lord Byron (1788-1824) [1]. De Byronic hero, een fenomeen dat voor het eerst in dit gedicht opdook, vormde voor Hector Berlioz aanleiding voor de compositie die na de pauze in het kader van dit Proms-concert zal worden uitgevoerd.

Berlioz en Byron

Vanaf 21:10 uur is de focus weer gericht op de gebeurtenissen op de musici op het podium van de Albert Hall. De uitvoerenden voor de pauze worden dan nog aangevuld met altviolist Maxim Rysanov voor de uitvoering van de symfonie Harold en Italie opus 16 van Hector Berlioz (1803-1869). Een uitgebreide toelichting op dat werk uit 1834 is te vinden op de site Tempel der Toonkunst, gepubliceerd op 6 januari 2009.

__________

[1] Hoe diep de kwaliteit van de informatie in de VPRO-Gids is gezonken, blijkt weer eens met betrekking tot de gegevens die over dit concert worden verstrekt: Maxim Rysanov wordt als violist gekwalificeerd, en dat komt waarschijnlijk doordat de gegevens uit een Engelse tekst zijn overgenomen en daarin staat dan terecht violist, hetgeen viola-bespeler (altist) betekent.

Erger is het dat Byrons gedicht Childe Harold's Pilgrimage wordt aangekondigd als "het gedicht Pilgrimage van Childe Harold", waarmee de protagonist posthuum tot poëet wordt verheven.

____________

Afbeeldingen

1. Dirigent Matthias Bamert.

2. Altviolist Maxim Rysanov. (Foto uit 2009.)

Mahlers Zesde Symfonie vrijdag op BBC Radio 3

Op vrijdag 21 mei presenteert de Britse zender BBC Radio 3 in het klassieke muziekprogramma Performance on 3, dat tussen 20:00 uur en 22:15 uur kan worden beluisterd, als eerste onderdeel de Zesde Symfonie van Gustav Mahler, uit te voeren door het BBC National Orchestra of Wales onder leiding van de Nederlandse dirigent Jacques van Steen. Deze ongeveer anderhalf uur durende symfonie is een fascinerend stuk bekentenisliteratuur in muzikale gedaante.
Een uitgebreid artikel daarover, met achtergronden en een technische toelichting met illustraties is te vinden op de site All art is quite useless van Rond1900.nl over de cultuur van het fin de siècle, onlangs — om  precies te zijn op 1o mei jongstleden — opnieuw gepubliceerd.

Samuel Barber: Composer of the week. BBC Radio 3

Een modernist onder de klassieken
Zelfs tal van mensen die menen dat ze helemaal geen werken van de Amerikaanse componist Samuel Barber (1910-1981) kennen, hebben niet zelden het Adagio voor strijkers uit 1936 [1] wel eens, of meer dan eens, gehoord. Dat stuk is dan ook niet alleen Barbers beroemdste compositie, maar tevens het meest gespeelde stuk, dat vooral via radioprogramma's de ether in gestuurd wordt.
Reeds in 1942 was Barber de meest uitgevoerde Amerikaanse componist van ernstige muziek. Ook op ons continent was hij veelvuldig hoorbaar aanwezig.
Ongetwijfeld heeft Samuel Barber veel voordeel gehad van het feit dat Arturo Toscanni (1867-1957) twee van die vroege composities tijdens één concert heeft uitgevoerd: naast het reeds genoemde Adagio was dat het eerste Essay voor orkest uit 1937.

Vergeleken met Brahms

Op het eerste gezicht lijkt het niet zo logisch dat het optreden en het oeuvre van Samuel Barber wordt vergeleken met dat van Johannes Brahms (1833-1897), maar als we verder kijken en lezen wat hij daarover zelf zegt — wat hij gevoelsmatig onderging, heeft hij omgezet in sonatevorm, fuga of passacaglia —, is dat wel begrijpelijk. Barber heeft gebruik gemaakt van een neoromantische klankentaal, zij het dan ook met scherpe kantjes, zoals dat in zijn Vioolconcert opus 14 uit 1939 duidelijk wordt. Afgaande op zijn eigen woorden wilde Barber doorgaan met het genereren van moed om zich blijvend naar zijn gevoel te richten bij het componeren.

Twee keer Pulitzerprijs

In het middelste gedeelte van zijn leven als componist is Samuel Barber twee keer onderscheiden met de Pulitzer Prize in Music: in 1958 en 1963.
Van maandag 26 april tot en met vrijdag 30 april is elk van die vijf dagen tweemaal een uur — hetzelfde uur — met werken van deze Amerikaanse componist te beluisteren op BBC Radio 3 in het programma Composer of the week. De eerste keer van 13:00 tot 14:00 uur, de tweede keer tussen 23:00 uur en middernacht.

__________

[1] Op You Tube is een versie van dit Adagio te horen en te zien, zoals die op 15 september 2001, vier dagen na de aanslagen in New York, werd uitgevoerd door het BBC Symphony Orchestra onder leiding van Leonard Slatkin, ter nagedachtenis aan de slachtoffers van 11 september.

__________

Afbeelding: De Amerikaanse componist Samuel Barber in 1944, gefotografeerd door Carl Van Vechten.

Wenen in Hollywood over Erich Wolfgang Korngold

Op maandag 15 maart wordt in het Filmhuis Den Haag, vanaf 19:30 uur, een avond gewijd aan de van oorsprong Oostenrijkse componist Erich Wolfgang Korngold (1897-1957): Wenen in Hollywood. Dat 'herdenken' gebeurt op drie manieren. Allereerst zal musicoloog Leo Samama een inleiding over de niet algemeen bekende muziekmeester houden. Daarin zal hij een vergelijking trekken tussen diens officiële oeuvre en de scores die Korngold heeft vervaardigd voor 'Hollywood'. Waarom de Joodse componist in de jaren dertig van de vorige eeuw is uitgeweken naar de Verenigde Staten behoeft geen betoog. Pianiste Reinild Mees zal stukken voordragen van deze Weense meester.

Het ligt voor de hand dat in een filmhuis bij een dergelijke gelegenheid eveneens fragmenten zullen worden vertoond uit rolprenten, die Korngold van muziek heeft voorzien, en dat waren er meer dan twintig. Uit drie daarvan met Errol Flynn (1909-1959) zullen gedeelten te zien zijn: Captain Blood (1935), The adventures of Robin Hood (1938) en The sea hawk (1940). Tevens komen delen uit twee films met Bette Davis (1908-1989) aan de orde: The private lives of Elisabeth and Essex (1939) en Deception (1946).
__________
Zie voor uitgebreidere informatie over deze componist ons artikel Het vergeten wonderkind — Erich Wolfgang Korngold van 11 oktober 2006 gepubliceerd op All art is quite useless, de Nederlandse cultuurwebsite van Rond1900.nl.

Twee Mahler-symfonieën achtereen op Mezzo (4)

De Achtste en de Negende
De ware Mahler-adepten en andersoortige geïnteresseerden in het oeuvre van de componist die het muzikale wezen van onder anderen Bach, Beethoven, Schubert, Schumann, Wagner, Bruckner en Brahms in zijn oeuvre heeft geïntegreerd, hebben de afgelopen week hun hart kunnen ophalen: zes van de eerste zeven symfonieën hebben ze op de beeldbuis voorgetoverd gekregen door de zender Mezzo, tweemaal de Derde op evenzovele verschillende radiozenders.
Op dinsdag 16 februari volgen op Mezzo — tussen 20:30 uur en 23:40 uur — de Achtste, die Sinfonie der Tausend, en direct daarop aansluitend de Negende — een 'Abschiedssinfonie', die echter niet die naam draagt. Over dat opus heb ik een uitgebreid artikel met achtergrond-informatie en nadere gegevens over de muzikale inhoud gepubliceerd op de website All art is quite useless van Rond1900.nl, over de cultuur van het fin de siècle, op 10 januari 2007.
Van beide genoemde werken wordt via Mezzo-televisie de interpretatie uitgezonden van Christoph Eschenbach met het Orchestre de Paris.
__________
Afbeelding: Gustav Mahler in 1909. (Foto genomen in de Foyer van de Wiener Hofoper.)

Halve eeuw oude opnamen: Menuhin met Friscay

Arte-tv heeft op zondag 14 februari vroeg in de avond, tussen 19:30 en 20:14 uur een muziekfilm op het programma staan; iets dat op die dag van de week en ongeveer dat tijdstip inmiddels een traditie is geworden. En zeker deze zondag, nu een groot deel van de televisiezenders, verspreid over de globe zich volkomen buiten elke porportiel bezighouden met het aan u voorstellen van, niet zelden door inname van doping bereikte, sportpreataties vanuit Canada, en de Duitse zenders veelvuldig laten zien hoe verregaand imbeciel, want van een zeer diep gezonken dwaasheid zonder humor, diverse massa's Duitsers zich in deze tijd van het jaar, keer op keer, overgeven.
In het geval van de Arte muziekbijdrage gaat het om een oudere opname rondom 1960 met een optreden van de violist Yehudi Menuhin (1916-1999)

Het gaat om een film uit 1962, die als bijdrage van Arte France op het net wordt gezet. Daarin zien we de violist in het Concert voor viool en orkest in g kleine terts opus 26, gecomponeerd in de jaren 1865-1868, van Max Bruch (1838-1920); Menuhin wordt begeleid door het Radio Symphonieorchester Berlin onder leiding van Ferenc Frscay (1914-1963). Direct in aansluiting daarop kunt u horen en zien wat Yehudi en zijn zuster Hepzibah Menuhin (19201-1981) hebben gemaakt van het onderdeel Moderato malincanio uit de Sonate van Georges Enescu (1881-1955), die één der grote leermeesters van Menuhin was.

Volgens de door Arte-tv verstrekte gegevens gaat het bij de uitvoering van dit laatste werk om een opname uit 1973. Hoe dit te rijmen valt met het opgegeven jaar van de documentaire, is niet helder. Het is dan ook waarschijnlijker dat de drie verschillende onderdelen van de film in kwestie is samengesteld uit drie verschillende stukke van evenzovele data.

Tenslotte vertolkt Menuhin het laatste deel van het Concert voor viool en orkest in D grote terts, opus 61, van Ludwig van Beethoven (1770-1827), geschreven in 1896. De begeleiding wordt gerealiseerd door het London Symphony Orchestra onder leiding van Colin Davis. Het is een registratie uit 1962.

Herhalingen

Deze film over een der meesterviolisten van de twintigste eeuw wordt de komende weken nog drie keer uitgezonden door Arte-televisie, en wel op

vrijdag 19 februari, 's ochtends om 06:00 uur

donderdag 25 februari, óp hetzelfde tijdstip

woensdag 3 maart, ook weer vanaf 06:00 uur.

__________

Foto: Violist Yehudi Menuhin in de Amerikaanse speelfilm Stage Door Canteen (1943).

BBC Radio 3-concert met fin de siècle-meesters

In het programma Performance on 3 van de Britse zender BBC Radio 3 worden op woensdag 20 januari drie werken van componisten gespeeld, die allen tot het culturele fin de sècle  behoren. Het concert, dat tussen 20:00 uur en 22;15 uur zal worden uitgezonden, wordt geopend met het Requiem van Gabriel Fauré (1845-1924), gevolgd door de Derde Symfonie van Albert Roussel (1869-1937), een ten onrecht lange tijd nogal verwaarloosde componist, zeker als men in overweging neemt dat hij in Frankrijk gold als de symfonicus van de eerste helft van de twintigste eeuw bij uitstek.
Tot slot van het concert zal een meesterstuk uit de koker van de componist van de wereldvermaarde Bolero worden gespeeld: het choreografische gedicht La Valse.  Over die compositie heb ik op een uitgebreid artikel gepubliceerd op 29 oktober 2006, te vinden op de fin de siècle-website All art is quite ueseless van Rond1900.nl.
__________
Afbeelding: Albert Roussel.

Documentaire over Maurice Ravel en diens Bolero

Driemaal binnen een week

Deze week vertoont Arte-televisie, de tweetalige Europese cultuurzender, een documentaire uit 2007 van de Fransman Michel Follin met een lengte van 59 minuten, over de wereldwijde populariteit van de Bolero uit 1928 van Maurice Ravel (1875-1937).
De eerste uitzending is op maandag 21 december, 's avonds tussen 22:25 uur en 23:25 uur. Op woensdag 23 december volgt de eerste herhaling in de middag vanaf 14:15 uur, en zondag 27 december is de tweede herhaling, die speciaal voor diegenen is die opstaan als de haan (nog ergens ter wereld) kraait: vanaf 06:00 uur.

Voor informatie vooraf over deze uitzonderlijke compositie en zijn componist kunt u mijn artikel op de cultuurwebsite over het fin de siècle, All art is quite useless van Rond 1900.nl raadplegen. Die bijdrage is daar op 8 juni 2006 opgenomen onder de titel Geen vorm, geen ontwikkeling, een uitspraak van de componist zelf.

Diezelfde maandagavond kunt u via BBC Radio 3 in het programma Performance on 3 nog weer luisteren naar een uitvoering van Ravels meesterstuk; deze keer onder leiding van Valery Gergiev.

__________

Afbeelding: Fluitsolo in Ravels Bolero.

Mahlers Negende tijdens Rheingau Musik Festival

Transfiguratie-symfonie
Op enkele regionale Duitse radiozenders welke eveneens in ons land te ontvangen zijn — in ieder geval via NDR Kultur en WDR 3 — zal hedenavond rechtstreeks verslag worden gedaan van de opening, middels een concert, van het Rheingau Musik Festival 2009. U kunt dan luisteren naar een uitvoering van de Negende Symfonie van Gustav Mahler (1860-1911), die dezer dagen al vaker op radiozenders elders werd gespeeld, maar die we hebben gelaten voor wat zij was, omdat deze werd geleid door een Mahler-specialist die niet door onze beugel past.
De versie die u op dinsdag 21 juli kunt beluisteren binnen het tijdsbestek van 20:05 uur en 22:30 uur, zal worden gespeeld door het Sinfonieorchester des Hessischen Rundfunks onder leiding van Paavo Järvi, één der zonen uit de dynastie der hedendaagse musici, welke die familienaam draagt. Er zal ongetwijfeld nog een ander werk op het programma staan, aangezien deze Negende hooguit zestig procent van de tijd in beslag zal nemen.
Een uitgebreid artikel met toelichting op dit opus is te vinden op een enigszins aan ons weblog verwante cultuursite, All art is quite useless van Rond1900.nl, en om u en eventuele alle uwen het zoeken te besparen, hoeft u alleen maar hier te klikken.
__________
Foto: Paavo Järvi.

Documentaire over Jean Sibelius in NPS-Podium

Tweemaal Jean Sibelius
Zondag 5 juni besteedt de NPS in het kunstenprogramma Podium — dat vanaf 12:00 uur via Nederland 2 zal worden uitgezonden — onder meer aandacht aan de Finse componist Jean Sibelius, wiens Derde Symfonie uit 1907 centraal zal staan. De componist heeft nog in datzelfde jaar de eerste uitvoering als dirigent geleid. Dit opus, nummer 52, zal op donderdag 9 mei, tegen middernacht, in een volgende aflevering van Podium worden uitgevoerd door het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van Kenneth Montgomery. Het betreft een opname, die is ontstaan in mei 2008, althans volgens de gegevens van programmagidsen, maar volgens mii reeds in mei 2007. Wel is het zeker dat de opname is gerealiseerd in het Concertgebouw te Amsterdam bij een Zaterdagmatinee.
Die discrepantie in opvattingen is, voor zover het mij betreft, gebaseerd op het feit dat deze symfonie door dezelfde uitvoerenden eveneens is gespeeld, en wel op, toen onder verwijzing naar de Zaterdagmatinee van 18 mei 2007.
Het ligt niet erg voor de hand dat deze symfonie twee seizoenen achtereen door diezelfde musici wordt uitgevoerd en dan ook nog weer op beeldmateriaal wordt vastgelegd.
Nadere informatie over de componist en zijn oeuvre is te vinden in de bijdrage Een harde schedel als concerthuis — Leven en werk van Jean Sibelius, vandaag gepubliceerd op de culturele fin de siècle website All art is quite useless van Rond1900.nl.
Over die derde symfonie kunt u details aantreffen in een artikel dat verleden jaar op deze site is opgenomen:
__________
Afbeelding: De Finse componist Jean Sibelius in de tijd dat hij Finlandia componeerde (1899).

Sjostakovitsj' Eerste Vioolconcert in NPS-Podium

Solist: Sergej Chatsjatrjan
Op donderdag 2 juli, net voor de overgang van die dag in de nacht op donderdag 3 juli, zal in het NPS-programma Podium een uitvoering worden gegeven van het Concert voor viool en orkest nummer 1, in a kleine terts, opus 99, gecomponeerd in de jaren 1947/1948 door Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975). Solist is de in 1985 te Jerevan geboren Armeense violist Sergej Chatsjatrjan (klemtoon op de laatste lettergreep, net als bij de Armeense componist Aram Chatsjatoerjan). Deze musicus won als twintigjarige het Concours Reine Elisabeth voor viool, te Brussel. Daaraan voorafgaand had hij, vanaf zijn vijftiende levensjaar al vier eerdere prijzen gewonnen: twee keer en eerste en evenzo vaak een tweede. Deze violist zal worden begeleid door het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van Jaap van Zweden.
Het betreft een opname die op 15 maart 2008 is gerealiseerd in het Amsterdamse Concertgebouw in het kader van de concertreeks Zaterdagmatinee.
Voor meer informatie over dit vioolconcert zij verwezen naar een artikel dat op deze site is opgenomen op maandag 16 juni 2008.

Arthur Honegger als Componist van de Week

Vier keer een half uur
Op werkdagen in de week van maandag tot en met vrijdag wordt elke avond tussen 19:30 en 20:00 uur, op Radio 4, het Vara-programma Componist van de Week uitgezonden. In de week van 29 juni tot en met 3 juli kunt u daarin werken uit het oeuvre van de muziekmeester Arthur Honegger (1892-1955) beluisteren.


Arthur Honegger maakte deel uit van de famueze Groupe des Six [1]. Het is voornamelijk de vriendschapsband geweest die de zes bijeengehouden heeft; nooit hebben zij zich vastgelegd door middel van een beginselverklaring. Daardoor was het mogelijk dat Honegger, die de basisgedachte van de groepering — een aardse muziek, een muziek voor het dagelijks gebruik wel onderschreef, uiteindelijk toch zijn eigen gang zou gaan. Tegenover de meer speelse opvattingen over kunst van zijn collega's stelde hij: "De kermis en de music-hall zijn mijn terrein niet. Mijn genres zijn de kamermuziek en de symfonische muziek, en die zal ik zo streng en zo ernstig mogelijk beoefenen."
Ongetwijfeld hing dit niet alleen maar samen met zijn romantische temperament, maar ook met zijn Zwitserse afkomst, waardoor Duitse invloeden in zijn werk veel sterker zouden doorwerken dan bij zijn Franse tijdgenoten. Die invloeden blijven herkenbaar in zijn gevoel voor muzikale architectuur en monumentaliteit. De zin voor traditie en Honeggers streven "een muziek te schrijven die de grote massa luisteraars kan begrijpen en niettemin losstaat van het banale" staan tenslotte in directe relatie met zijn portestantse levensovertuiging. Deze was niet alleen de inspirerende kracht voor een aantal religieuze koorwerken, maar gaf ook aan menige instrumentale compositie een ethische strekking mee.
Meer informatie over de composities die gedurende die avonden zullen worden uitgevoerd, is te vinden op de website van het betreffende Vara-programma.
Componist van de week moet volgens de radio- en tv-gidsen alle vijf avonden van de komende week een aflevering de ether insturen, maar volgens de website zijn er slechts vier afleveringen. Maandagavond wordt de eerste uitzending geopend met Honeggers beroemdste compositie: Pacific 231, gecomponeerd in 1923. Op YouTube kunt u een versie daarvan beluisteren met beelden uit de film Metropolis uit 1925 van Fritz Lang.
Zoals gebruikelijk worden de programmaonderdelen aaneen gepraat door Peter van Bree.
Deze reeks over Honegger werd eerder uitgezonden.
_________
Afbeeldingen:
1. Arthur Honegger. Tekening van Jarko Aikens, Groningen, 1985.
(Archief Heinz Wallisch.)
2. Presentator van Vara's Componist van de Week, Peter van Bree.

Mahlers Negende vrijdagavond op radio NDR Kultur

Gereedgekomen in 1909
Op vrijdag 12 juni kunt u op de Duitse regionale radiozender NDR Kultur van de Norddeutsche Rundfunk, in het programma NDR Radiophilharmonie luisteren naar een uitvoering van de Symfonie nr. 9 in D grote terts uit het oeuvre van Gustav Mahler (1860-1911). Het ensemble dat dit opus zal spelen, is het in de titel van het programma genoemde orkest: de NDR Radiophilharmonie Hannover, onder leiding van Eiji Oue, die sedert 1998 vaste dirigent van dit instituut is, nadat hij een jaar tevoren een zeer succesvolle tournee met het orkest had gemaakt. Met dit concert op de elfde en twaalde van deze maand neemt Eiji Oue na elf seizoenen afscheid van het orkest; hij wordt opgevolgd door Eivind Gullberg Jensen.
Een zeer uitgebreid artikel met achtergronden en een technische toelichting is te vinden op het Nederlandse weblog over de cultuur van het fin de siècle All art is quite useless van Rond1900.nl, gepubliceerd op 10 januari 2007. U hoeft daarvoor alleen maar hier te klikken.
___________
Foto: Dirigent Eiji Oue.

Bela Bartók Vara's Radio 4-Componist van de week

Ook de Vara op Radio 4 heeft deze week een oude bekende als Componist van de week: Bela Bartók (1881-1945). Van hem kunt u de komende week gedurende vijf avonden, steeds tussen 19:30 uur en 20:00 uur bijna dertig minuten muziek beluisteren, aaneen gepraat door de prachtige stem van Peter Bree.
Meer over deze grootmeester van de Oost-Europese muziek kunt u vinden in een relatief omvangrijke bijdrage, die ik op 4 juli 2007, onder de titel Harmonie en differentiatie — De componist Bela Bartók, heb geplaatst op de Homepage van de website van het muziektijdschrift Mens en melodie.

Prokofjevs Aleksandr Nevski via NPS, Nederland 2

Voor de film van Ejzensjtejn
Op 18 oktober 2008 werd in de concertserie Zaterdagmatinee in het Concertgebouw te Amsterdam de Cantate Aleksandr Nevski, opus 78, van Sergej Prokofjev (1891-1953), uit de jaren 1938/39, uitgevoerd door de alt Irina Tsjistjakova, het Groot Omroepkoor en het Radio Filharmonisch Orkest, gedirigeerd door Vasily Petrenko.
Van dat concert is een registratie gemaakt en die zal op donderdag 23 april, omstreeks middernacht — geplande tijd is tussen 23:50 uur en 00:25 uur van reeds de volgende dag, vrijdag 24 april — worden uitgezonden via Nederland 2 in de reeks NPS Podium.
Prokofjev schreef de muziek op verzoek van filmregisseur Sergej Ejzensjtejn (1898-1948), die het thema Aleksandr Nevski (ca. 1220-1263) ter hand had genomen, en voor de verfilming passende muziek wenste. Hij bleek diep onder de indruk van Prokofjevs werkwijze: steeds als hij de componist 's avonds bezocht en met hem een filmgedeelte doornam, noteerde de maestro de exacte duur van elke individuele scène die aan het celluloid was toevertrouwd, en de volgende dag rond het middaguur kwam Prokofjev met een partituur waarvan de muziek precies dat weergaf in noten wat de scènes uitbeeldden. Voor Ejzensjtejn was het dan ook alsof de componist het diepste innerlijk van de scènes had weten te absorberen.
____________
Afbeeldingen
1. Icoon voorstellende Aleksandr Nevski.
2. De componist Sergej Prokofjev.

Valery Sokolov speelt Sibelius' Vioolconcert in een documentaire, viermaal te zien op Arte-televisie

Sibelius-concert
Enige dagen geleden speelde Anne-Sophie Mutter — op heel speciaal verzoek van Bondskanserlier Angela Merkel — in Baden-Baden tijdens een bijeenkomst van een hele reeks wereldleiders, maar heel in het bijzonder voor de nieuwe Amerikaanse president Barack Obama. In de commentaren werden de clichés weer als lawines vanaf het beruchte beeldscherm over ons uitgestort: "De beste violiste ter wereld speelt voor de machtigste regeringsleider ter wereld." Dat is toch een heikel punt, want wie is de beste violiste ter wereld? Er zullen inmiddels genoeg mensen zijn, die de Nederlandse Janine Jansen als zodanig beschouwen en als we even bij de mannelijke collega's stilstaan, schieten daar ook wel namen door je hoofd van vooraanstaande fiedelaars, die met dat epitheton, terecht of niet, zijn opgezadeld.
De 22-jarige Rus Valery Sokolov is één van die sterviolisten, en hoe zeer de kijkers van Arte-televisie zijn kunst(en) bewonderen, kan de komende dagen vier keer blijken, als hij op de buis te zien is met het Concert voor viool en orkest in d-klein, opus 47 uit de jaren 1903/05, van Jean Sibelius (1862-1957), aangevuld met de Valse triste van dezelfde componist.

Uitzendingen
Op zondag 5 april — vanaf 19:00 uur — presenteert Arte-televisie de eerste van de in totaal vier uitzendingen met het Sibelius-concert. Het betreft de opname van een concert dat werd gegeven te Parijs in de Cité de la Musique op 19 december 2008 met het Chamber Orchestra of Europe.


Hiervan wordt een documentaire vertoond die Bruno Monsaingeon in 2008 heeft gerealiseerd voor Arte France. De documentaire wordt op het beeldformaat 16:9 vertoond in HD-kwaliteit, en is voorzien van stereofonisch geluid. De film zal worden herhaald op donderdag 9 april, op woensdag 15 april en voor de laatste keer op dinsdag 21 april, alle drie keren 's ochtends om 06:00 uur.
____________
Afbeeldingen
1. De Finse componist Johan Julius Christian (Jean) Sibelius.
2. Valer Sokolov met het Chamber Orchestra of Europe.

Twee fin de siècle composities op WDR-televisie

Beginjaren van de 20ste eeuw
De Russische muziekstudent Aleksandr Glazoenov (1865-1936) was nog maar zestien jaar oud toen hij zijn eerste Symfonie schreef en daarin al direct liet zien, en vanzelfsprekend horen, dat hij over een compositorische begaafdheid van uitzonderlijke hoogte beschikte. Het tegenwoordig meest bekende van zijn werken is waarschijnlijk het Concert voor viool en orkest in a klein, opus 82, uit 1904 dat tot een der belangrijkste Russische composities in het genre behoort.
In de vroege nacht van dinsdag 24 op woensdag 25 maart wordt door de Duitse televisiezender WDR — tussen 00:15 uur en 01:00 uur — de opname van een uitvoering daarvan gerealiseerd door het eigen WDR Sinfonieorchester Köln onder leiding van Semyon Bychkov samen met de violiste Hilary Hahn.
Daaraan voorafgaand wordt Igor Stravinski's Scherzo fantastique, opus 3, uit 1907-08 gespeeld.
Een uitgebreider artikel over dit televisieconcert kunt u lezen op het Nederlandse cultuurweblog speciaal voor de kunsten van het fin de siècle: All art is quite useless van Rond1900.nl.
__________
Afbeelding: De Russische componist Aleksandr Konstantinovitsj Glazoenov.

Matthijs Vermeulens Strijktrio vrijdag 13 maart in Sweelinckzaal van het Amsterdams Conservatorium

Twintigste eeuwse muziek op het podium
De Nederlandse componist Matthijs Vermeulen (1888-1967) heeft in het algemeen — en zeker in verhouding tot collega's van een lager niveau — vooral tijdens zijn leven te weinig waardering ondervonden.
De Matthijs Vermeulen Stichting probeert met verve om daarin een blijvende kentering te realiseren, ook nu de eertijdse 'nieuwlichterij' in diens oeuvre — welke door al te velen, helaas tevens binnen het openbare muziekleven, indertijd niet werd begrepen — thans toch wat minder bedreigend overkomt doordat de oren van relatief veel luisteraars, onder wie eveneens muziekdocenten en dito studenten inmiddels toch aan heel wat meer onorthodoxe geluidsproducties gewend geraakt zijn.
Elke uitvoering van muziek van deze 'culturele Sisyphus' is dan ook een nieuwe verovering op de vergetelheid die een tijdlang heeft gedreigd. [1] Op vrijdag 13 maart zal tijdens een openbaar concert in de Sweelinckzaal van het Amsterdams Conservatorium [2] Vermeulens Trio à cordes, gecomponeerd in 1923, worden uitgevoerd door twee eindexamenstudenten en één docent van dat muziek-instituut. Dat zijn Cécile Gouder de Beauregard, viool; Judith Wijzenbeek, altviool; en Doris Hochscheid, cello.
Ook de tweede compositie van die avond is een stuk uit de twintigste eeuw, eveneens van een Nederlandse musicus: Alphons Diepenbrock (1862-1921). Van hem zal de Berceuse, voor mezzosopraan, cello en piano worden gespeeld. De pianopartij zal worden gerealiseerd door Frans van Ruth.
__________
[1] Zie ook het artikel Een leven als Sisyphus — Matthijs Vermeulen en zijn werk van 18 november 2007, gepubliceerd op de website van Neerlands muziektijdschrift Mens en melodie. Het is eveneens te vinden op de site van de Matthijs Vermeulen Stichting.
Deze stichting heeft eveneens een dvd uitgebracht. Daarover meer in een separaat artikel.

[2] De locatie van het Conservatorium van Amsterdam, waar dit concert zal worden gegeven, de Sweelinckzaal, bevindt zich in het nieuwe gebouw op het Oosterdokseiland.

Oost-Europese muziek door Sonia Wieder-Atherton

Vijf composities in krap drie kwartier
Voor de Frans-Duitse cultuurzender Arte-televisie is in principe op zondagavond tussen 19:00 uur en 19:45 ruimte voor klassieke muziek. Op 8 maart is dat niet anders: dan wordt het eerste deel van twee van een film vertoond waarin celliste Sonia Wieder-Atherton werken voorstelt van Oost-Europese componisten — een thema dat deze musiciënne al geruime tijd fascineert.
De befaamde filmmaakster Chantal Akerman heeft al eerder zeer positief met deze celliste samengewerkt en in 2008 heeft ze een concert opgenomen als film voor Arte France; deze wordt thans in twee afleveringen van 43 minuten door Arte-televisie uitgezonden.
In het eerste deel worden vijf stukken voorgesteld van respectievelijk de onvermijdelijke Sergej Rachmaninov (1873-1943), Ernö von Dohnányi (1877-1960) — dan volgt de Joodse volksmuziek ter herinnering aan Franz Schubert — waarna het programma wordt voortgezet met de Rus Aleksandr Tsjerpnin (1899-1977). Tot besluit wordt een stuk van Leoš Janáček (1854-1928) uitgevoerd.

Bijzonderheden
Het tweede deel van de film zal zonder twijfel op zondag 15 maart op hetzelfde tijdstip worden gepresenteerd. De opname is gerealiseerd in HD-kwaliteit met stereofonisch geluid, en zal worden uitgezonden op het beeldformaat 16:9.
Arte zal de komende weken drie keer een herhaling van dit eerste deel uitzenden en wel op donderdag 12 maart, donderdag 19 maart en op dinsdag 24 maart, alle drie keren om 06:00 uur in de ochtend.