Symfonie nr. 1 van Méhul op radio NDR Kultur

In het radioprogramma Musica waarvan woensdag 29 september, tussen 19:30 uur en 20:00 uur weer een aflevering zal worden gepresenteerd door de Duitse regionale zender NDR Kultur, is de duur van het programma gereserveerd voor de Franse componist Étienne Nicolas Méhul (1763-1817) en diens vierdelige Symfonie nr 1 in g-klein, gecomponeerd in 1808. De uivoerenden zijn het Orkest van de Gulbenkian-Stichting Lissabon, onder leiding van Michel Swierczewski, in 1955 geboren te Parijs en sedert 1976 werkzaam als dirigent.
Méhul was niet alleen componist, maar tevens organist en muziekpedagoog. Hij componeerde naast de uit te voeren symfonie, nog diverse andere werken voor symfonieorkest, en voorts stukken voor harmonieorkest en koor. In de sfeer het muziektheater stammen uit zijn ganzenveer opera's en balletten. Ook in het genre religieuze muziek heeft Étienne Nicolas Méhul zich niet onbetuigd gelaten: zo schreef hij missen en cantates, alsmede gewijde muziek. Tenslotte mogen we niet onvermeld laten dat hij eveneens pianostukken en composities voor koor heeft gecomponeerd. Veel daarvan staat niet op de programma's van de vele geïnstitutionaliseerde ensembles of tijdens radioprogramma's. Geënteresseerden in de periode en de sfeer waarin Méhul componeerde, mogen deze buitenkans niet onopgemerkt voorbij laten gaan.
__________
Afbeelding: Étienne Nicolas Méhul. Schilderij van H.E. von Wintter.

BBC-Proms 2010: Negende Symfonie van Bruckner

Laatste krachtsinspanning

Vrijwel een decennium — het laatste van zijn aardse bestaan — heeft Anton Bruckner (1824-1896) gewerkt aan zijn laatste symfonie met het nummer negen, echter niet de negende in volgorde, aangezien hij voor zijn Eerste reeds enige symfonieën had gecomponeerd, waarvan er een de benaming de Nulde draagt.

Ondanks het feit dat er slechts drie van de beoogde vier delen [1] konden worden afgerond, heeft het opus toch nog een lengte van zestig minuten. Net als in de Zevende en de Achtste Symfonie van deze componist komen bij de acht hoorns, alternerend met het derde en vierde paar daarvan, vier Wagner-tuba's voor: twee tenortuba's en twee baritontuba's.
De overige orkestbezetting bestaat uit drievoudige houtblazers, drie trompetten, drie trombones, contrabastuba, pauken en sterk bezet strijkkwintet, zo mogelijk op basis van zes contrabassen. De harp (dreifach womöglich), die voor het eerst bij deze componist in de Achtste een rol speelde, komt in deze Negende niet opnieuw voor.

Première pas in de twintigste eeuw

De symfonie — "dem lieben Gott gewidmet"— is tijdens het leven van de componist niet uitgevoerd. De première werd gerealiseerd in het jaar dat de partituur ook in druk is verschenen: op 11 februari 1903 te Wenen. Dirigent was toen Ferdinand Löwe (1865-1925).

Meer informatie met betrekking tot dit opus kunt u vinden in een artikel, eveneens van heden, op de redactioneel aan dit weblog gelieerde site Muziek en mensen.

[1] 1. Feierlich, Misterioso. 2 Scherzo. Bewegt, lebhaft. 3. Adagio. Langsam, feierlich.

____________

Afbeeldingen

1. Wagner-tuba.

2. Dirigent Ferdinand Löwe omstreeks 1898.

'Literair' BBC Proms-concert op maandagavond

Tsjajkovski en Shakespeare
Het concert in de reeks BBC Proms 2010 dat op maandag 9 augustus — vanaf 20:00 uur onze tijd — wordt gegeven, bestaat uit drie onderdelen in twee etappes. Voor de pauze zullen twee werken klinken van componisten met internationaal bijzonder grote namen. De twee composities zijn geïnspireerd op wsereldbekende mijlpalen uit de literatuurgeschiedenis. Pjotr Iljitsj Tsjajkovski (1840-1893) componeerde in 1869 de ouverture-fantasie Romeo en Julia, waarmee de muziekavond in de Royal Albert Hall wordt geopend. Twee keer heeft de componist dit 'weinig ouverture, totaal geen fantasie'-stuk aangepast: in 1870 en tien jaar daarna nog eens. Gezien de titel mag men ervan uitgaan dat het opus is geïnspireerd door het gelijknamige toneelstuk van William Shakespeare (1564-1616). De VPRO-Gids, die in de sector informatiepagina's steeds onbetrouwbaarder wordt — hetgeen we in deze en aanverwante kolommen veelvuldig hebben aangekaart —, meldt dat het om een fragment uit die compositie zou gaan [1]. Hoogst onwaarschijnlijk dat tijdens een BBC Prom een deel van die, niet eens zo lange, 'ouverture' zal klinken.

Janáček en Gogolj

Na Tsjajkovski's bijdrage volgt Taras Boelba uit 1915, geschreven door de Tsjech Leoš Janáček (1854-1928). Deze rapsodie voor orkest is gebaseerd op de roman — sommige vakmensen spreken van een novelle — met dezelfde titel van Nikolaj Gogolj (1809-1852),

gepubliceerd in 1835 in de bundel Mirgorod.

Dit laatste werk klonk enige jaren geleden nog in dezelfde zaal, tijdens een concert van het British Youth Orchestra onder leiding van Colin Davis. De orgelpartij in deze compositie kreeg tijdens dat concert een extra dimensie via het grote instrument op het podium van de Albert Hall, waarvan kort tevoren de restauratie was voltooid.

Ook deze keer is het ensemble van jongeren dat het gehele concert zal verzorgen: The European Union Youth Orchestra. Dirigent is Matthias Bamert.

In de pauze: Childe Harold
In de Albert Hall en derhalve op BBC Radio 3 is het Proms-pauze tussen 20:50 uur en 21:10 uur. Twee kenners van de materie — de historicus Tom Holland en de romanschrijver Ben Markovits — bespreken het gedicht Childe Harold's Pilgrimage uit 1812 van George Noel Gordon, lord Byron (1788-1824) [1]. De Byronic hero, een fenomeen dat voor het eerst in dit gedicht opdook, vormde voor Hector Berlioz aanleiding voor de compositie die na de pauze in het kader van dit Proms-concert zal worden uitgevoerd.

Berlioz en Byron

Vanaf 21:10 uur is de focus weer gericht op de gebeurtenissen op de musici op het podium van de Albert Hall. De uitvoerenden voor de pauze worden dan nog aangevuld met altviolist Maxim Rysanov voor de uitvoering van de symfonie Harold en Italie opus 16 van Hector Berlioz (1803-1869). Een uitgebreide toelichting op dat werk uit 1834 is te vinden op de site Tempel der Toonkunst, gepubliceerd op 6 januari 2009.

__________

[1] Hoe diep de kwaliteit van de informatie in de VPRO-Gids is gezonken, blijkt weer eens met betrekking tot de gegevens die over dit concert worden verstrekt: Maxim Rysanov wordt als violist gekwalificeerd, en dat komt waarschijnlijk doordat de gegevens uit een Engelse tekst zijn overgenomen en daarin staat dan terecht violist, hetgeen viola-bespeler (altist) betekent.

Erger is het dat Byrons gedicht Childe Harold's Pilgrimage wordt aangekondigd als "het gedicht Pilgrimage van Childe Harold", waarmee de protagonist posthuum tot poëet wordt verheven.

____________

Afbeeldingen

1. Dirigent Matthias Bamert.

2. Altviolist Maxim Rysanov. (Foto uit 2009.)

BBC Prom zaterdagavond met De tovenaarsleerling

Paul Dukas
Hedenavond wordt op BBC Radio 3, als onderdeel van de zomerreeks BBC Proms 2010, weer een concert uitgezonden dat tegelijkertijd op het podium van de Royal Albert Hall zal worden gerealiseerd.
Eerste compositie tijdens het concert is L'apprenti sorcier (De tovenaarsleerling) van Paul Dukas (1865-1935), geschreven in 1897 en gekwalificeerd als scherzo voor orkest. Dat opus is gebaseerd op een als sprookje de geschiedenis ingegaan gedicht van de Duitse grootmeester Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832), Der Zauberlehrling uit 1797, exact een eeuw eerder dan de omzetting in muziek. Vele ouderen kennen het verhaal nog wel uit Goethe's tekstcompositie, veel jongeren daarentegen kennen het verhaal in verkort vorm en vrijwel uitsluitend doordat ze het van de uitleg bij een muzikale gebeurtenis — jeugdconcert of muziekles op school — hebben onthouden.

De uitdrukking tovenaarsleerling is een symbool geworden voor een menselijk wezen dat iets heeft ontketend zonder de gevolgen ervan te overzien, welke hem overrompelen en dan bijna — en soms zelfs geheel en al — overspoelen.

De tekst van het gedicht is te vinden op de Nederlandse letteren-site Tempel der Dichtkunst.

Uitvoering en herhaling

Het concert, dat om 20:30 uur onze tijd begint, wordt gegeven door het National Youth Orchestra of Great Britain onder leiding van Semyon Bychkow. Op het programma staat als tweede werk de Londense première van Fantasias van Julian Anderson (geb. 1967). Dit gedeelte van het Prom-concert duurt tot 21:10 uur. Na de pauze, vanaf 21:30 uur volgt de Symphonie fantastique van Hector Berlioz. Een uitgebreide toelichting op dat opus is te vinden op deze site, gepubliceerd op 6 januari 2009.

Om 22:45 uur is het optreden van dit ensemble ten einde.

Het gedeelte van het concert vóór de pauze (Dukas, Anderson) wordt op donderdag 12 augustus op dezelfde zender herhaald, vanaf 15:00 uur in de namiddag.

Josef Suk, Dvořák en Mahler in WDR's Konzert live

In het programma Konzert live van de regionaleDuitse radiozender WDR 3 — uit te zenden op vrijdag 2 juli tussen 20:05 uur en 22:30 uur — staan drie composities gepland in de aflevering die als titel draagt Mahler V — Klänge aus Böhmen und Mähren. [1]

Als eerste is de Boheemse componist Josef Suk (1874-1935) aan de beurt — die tevens violist en muziekpedagoog was en voorts de schoonzoon van de componist Dvořák — met het Scherzo fantastique, opus 25 uit 1903.  Dan treedt violist Christian Tetzlaff op in het Concert voor viool en orkest in a kleinte terts opus 53, gecomponeerd in de jaren 1879-1882 door Antonín Dvořák (1841-1904). De solist wordt begeleid door het Symfonieorkest van de Westdeutsche Rundfunk onder leiding van de Tsjechische dirigent Jakub Hrusa (geboren 1981). Datzelfde ensemble heeft voorafgaand aan dit vioolconcert reeds de compositie van Josef Suk voor de toehoorders tot klinken gebracht. Ook de derde compositie van de concertavond via de ether zal door dat orkest worden gespeeld: de Symfonie nr. 1 — Der Titan — van Gustav Mahler (1860-1911). Over dat laatste werk kunt u op deze site meer lezen in een ellenlang artikel dat is opgenomen op 23 augustus 2006 op de fin de siècle cultuursite All art is quite useless van Rond1900.nl, met als titel Natuurliefde als katharsis — Mahlers Eerste als zelfanalyse.
__________
[1] Meer dan eens is het begrip Böhmen und Mähren in zichzelf respecterende Nederlandse omroepgidsen gepresenteerd als bomen en meren, ook al is Bohemen en Moravië de enig juiste uitdrukking in onze taal.

Matthias Goerne en Eric Schneider met Franz Schuberts cyclus Die Winterreise in Nijmegen

Maandag 29 maart wordt voor de Nijmeegse Stichting voor Kamermuziek een bijzondere dag. Niet alleen omdat dan het zevende concert in de, inmiddels twaalfde, Lustrumserie zal worden gegeven, maar vooral vanwege de invulling van het programma: liederen van Franz Schubert (1797-1828): de cyclus Die Winterreise. Hoewel dat op zich een groot feest kan zijn, wordt de kroon op zo'n gebeurtenis gezet door degenen die het programma zullen verzorgen. Dat de stichting reeds van tevoren enige trots mag tonen, komt door het feit dat men er zonder één cent subsidie in slaagt ieder seizoen opnieuw een reeks aantrekkelijke muziekavonden te organiseren. 

De twee uitvoerenden van Schuberts cyclus Die Winterreise zullen met dit optreden hun enige recital van het jaar 2010 in Nederland realiseren. De twee musici zijn bariton Matthias Goerne en pianist Eric Schneider. Het concert zal worden gegeven in het Concertgebouw De Vereeniging.

___________

Afbeeldingen

1. Bariton Matthias Goerne. (Foto: © Marco Borgreve voor Harmonia Mundi.) 2. Pianist Eric Schneider.

Alphons Diepenbrock en wereldpremière Jacob ter Veldhuis tijdens concert Vrijdag van Vredenburg

Gevarieerd programma
Op vrijdag 5 maart geeft de Radio Kamer Filharmonie een concert in de reeks De vrijdag van Vredenburg. Medewerking zal worden verleend door het Groot Omroep Koor onder leiding van Celso Antunes. De pianist Ronald Brautigam is solist in een nieuw pianoconcert.

Van de zes werken die zullen worden gespeeld, zijn er vier van Nederlandse componisten. Het concert eindigt met twee stukken van Franz Schubert (1797-1828): Gesang der Geister über den Wässern  en de Symfonie nr. 4  in c-klein, de Tragische uit 1816.
Aan het begin staan twee composities voor mannenkoor van onze landgenoot Alphons Diepenbrock (1862-1921): Tibur (uit 1884) en Ecce quomodo moritur (uit 1913).
Voorafgaand aan de eerstgenoemde stukken van één van de geniale leden van de nimmer als zodanig bestaand hebbende Wiener Schule [1] en de twee stukken die het concert zullen hebben geopend,  staan nog twee stukken van evenzovele Nederlanders op het programma: eerst Cloudy forms van Ton de Leeuw (1926-1996) en daarna volgt de wereldpremière het Tweede Pianoconcert van de man die geldt als Nederlands meest populaire hedendaagse componist Jacob ter Veldhuis (*1951) waarin Ronald Brautigam zijn opwachting zal maken.
____________
Afbeelding
1. Dirigent Thierry Fischer.

Derde NNO-concert in Gronings Beethoven Festival

. . . . .
"Mehr als zwanzig Jahre, die besten Mannesjahre, seines Daseins, hat er wie ein lebendig Begrabener in völliger Totenstille zubringen müssen. Kein Laut seiner Zeit, kein Ton seiner Musik drang mehr zu ihm, der einzig mit seinen Augen und seinem Gewissen lebte. Es muss ein herzzerbrechender Jammer gewesen sein, ihn, der Noten gemacht hat wie keiner vor ihm und nach ihm, in diesen Jahren spielen zu hören: sei es auf Streichinstrumenten, die er nicht mehr stimmen konnte, oder auf dem Flügel, auf dem er wild und wie von sich selbst betäubt, herunmhämmerte wie Vulkan in seiner Schmiede, es war meist eine gräuliche Ohrenpein für die wenigen Menschen, die er überhaupt hierbei in seiner Nähe duldete."
. . . . . 
Het bovenstaande is een gedeelte uit het essay Beethoven, dat is opgenomen in de bundel Neue Bilder uit 1912 van de Duitse schrijver Herbert Eulenberg (1876-1949). En hoewel er sedertdien, in de eeuw na verschijnen van dat essay, nog wel enige details aan het licht gekomen zijn, is het in die regels beschrevene een veelbetekenende passage, die detTitanenstrijd op het persoonlijke vlak van deze mens en muziekmeester uitbeeldt.
Slechts een enkeling is zich, bij het luisteren naar  Beethovens muziek, bewust van het leven, en vooral van het lijden, van degene die voor het kunstwerk in casu verantwoordelijk is. Desniettemin: dat zou er heel anders hebben uitgezien doordat het ondenkbaar is dat een kunstenaar als Beethoven zijn oeuvre had kunnen scheppen zonder directe impulsen uit eigen vlees en bloed, alsmede uit zijn omgeving en de daaraan gerelateerde toestanden en gebeurtenissen.

De Tweede en de Negende
Tijdens het Beethoven Festival in Groningen, dat op woensdag 10 februari werd geopend door het Noord Nederlands Orkest, staan tot en met vrijdag 19 februari vier symfonieën op het programma van dat ensemble: achtereenvolgens de Derde en de Zevende; in het laatste optreden van het Festival zal het NNO — voor deze gelegenheid onder leiding van chef-dirigent Michel Tabachnik, de Tweede en de Negende uitvoeren. Het concert in culturucentrum De Oosterpoort begint om 20:15 uur.

De Tweede Symfonie, in D grote terts, opus 36, zal voor de pauze worden gespeeld. Deze zal niet — zoals dat tijdens de beide achterliggende Beethoven Festival-concerten wel het geval is geweest — worden voorafgegaan door een bewerking van iets anders dat direct of indirect aan Beethoven is gerelateerd, zoals dat de beide voorafgaande Beethoven-concerten in dit festival wel het geval was. Van die Tweede Symfonie heeft Beethoven diverse andere versies, onder meer voor trio, gecomponeerd. Van die laatste versie getuigt een relatief recente geluidsdrager van de Van Swieten Society. Daarvan kunt u dezer dagen een bespreking op deze website lezen.

De Negende in Groningen en Drachten
Over de Negende Symfonie, in d kleine terts, opus 125, van Ludwig van Beethoven is op deze site in ruime mate gepubliceerd op vrijdag 11 juli 2008. Het toen openbaar gemaakte artikel kunt u in zijn geheel lezen door hier te klikken.
Het Noord Nederlands Orkest zal worden bijgestaan door het Noord Nederlands Concertkoor  — dirigent Louis Buskens — en de gebrukelijke vier vocale solisten: Tomoko Taguchi, sopraan; Annelies Dille, mezzosopraan; Yves Saelens, tenor; [1], en Sébastien Parotte, bariton.

Het concert zal worden herhaald in schouwburg De Lawei te Drachten, op zaterdag 20 februari, aldaar om 20:00 uur.
In beide gevallen is er, één uur voor aanvang van het optreden, een lezing door Cees Nieuwenhuizen. De toegang is weliswaar gratis, doch reserveren is gewenst.
____________
Afbeeldingen
1. Beethoven door Max Klinger (1902).
2. Federzeichnung, behorende bij An die Freude, Schillers ode, waarvan delen in Beethovens Negende Symfonie worden gezongen. Uit een bundel met Schiller-gedichten, speciaal voor de jeugd
3. Koordrigent Louis Buskens.

Halve eeuw oude opnamen: Menuhin met Friscay

Arte-tv heeft op zondag 14 februari vroeg in de avond, tussen 19:30 en 20:14 uur een muziekfilm op het programma staan; iets dat op die dag van de week en ongeveer dat tijdstip inmiddels een traditie is geworden. En zeker deze zondag, nu een groot deel van de televisiezenders, verspreid over de globe zich volkomen buiten elke porportiel bezighouden met het aan u voorstellen van, niet zelden door inname van doping bereikte, sportpreataties vanuit Canada, en de Duitse zenders veelvuldig laten zien hoe verregaand imbeciel, want van een zeer diep gezonken dwaasheid zonder humor, diverse massa's Duitsers zich in deze tijd van het jaar, keer op keer, overgeven.
In het geval van de Arte muziekbijdrage gaat het om een oudere opname rondom 1960 met een optreden van de violist Yehudi Menuhin (1916-1999)

Het gaat om een film uit 1962, die als bijdrage van Arte France op het net wordt gezet. Daarin zien we de violist in het Concert voor viool en orkest in g kleine terts opus 26, gecomponeerd in de jaren 1865-1868, van Max Bruch (1838-1920); Menuhin wordt begeleid door het Radio Symphonieorchester Berlin onder leiding van Ferenc Frscay (1914-1963). Direct in aansluiting daarop kunt u horen en zien wat Yehudi en zijn zuster Hepzibah Menuhin (19201-1981) hebben gemaakt van het onderdeel Moderato malincanio uit de Sonate van Georges Enescu (1881-1955), die één der grote leermeesters van Menuhin was.

Volgens de door Arte-tv verstrekte gegevens gaat het bij de uitvoering van dit laatste werk om een opname uit 1973. Hoe dit te rijmen valt met het opgegeven jaar van de documentaire, is niet helder. Het is dan ook waarschijnlijker dat de drie verschillende onderdelen van de film in kwestie is samengesteld uit drie verschillende stukke van evenzovele data.

Tenslotte vertolkt Menuhin het laatste deel van het Concert voor viool en orkest in D grote terts, opus 61, van Ludwig van Beethoven (1770-1827), geschreven in 1896. De begeleiding wordt gerealiseerd door het London Symphony Orchestra onder leiding van Colin Davis. Het is een registratie uit 1962.

Herhalingen

Deze film over een der meesterviolisten van de twintigste eeuw wordt de komende weken nog drie keer uitgezonden door Arte-televisie, en wel op

vrijdag 19 februari, 's ochtends om 06:00 uur

donderdag 25 februari, óp hetzelfde tijdstip

woensdag 3 maart, ook weer vanaf 06:00 uur.

__________

Foto: Violist Yehudi Menuhin in de Amerikaanse speelfilm Stage Door Canteen (1943).

Wagners Wesendonck Lieder via NPS Nederland 2

Opnamen uit 2007
De NPS zendt op zondag 14 februari, tussen 13:00 uur en 14:00 uur, via Nederland 2 een programma uit over de Wesendonck Lieder, gecomponeerd door Richard Wagner (1813-1883) in de jaren 1857/58. Laat op de avond van maandag 15  februari, tussen 23:30 uur en middernacht, volgt, op dezelfde zender, eveneens een NPS-programma met een uitvoering van deze Lieder. 

U krijgt een presentatie door het Rotterdams Philharmonisch Orkest onder leiding van Valery Gergiev, met medewerking van de sopraan Sylvana Dussmann. Daarbij gaat het om een opname die is gemaakt tijdens de ZaterdagMatinee van 3 maart 2007 in het Concertgebouw te Amsterdam.
Door hier te klikken, kunt u een uitgebreid artikel lezen over deze compositie. Die bijdrage is tot stand gekomen naar aanleiding van de uitvoering die u via de NPS thans kunt zien, en is geplaatst op 1 maart 2007. Het artikel staat op de website All art is quite useless van Rond1900.nl.

Herhalingen documentaire
De documentaire van zondagmiddag wordt de komende dagen nog diverse keren herhaald op het digitale kanaal Cultura 24, allereerst op woensdag 17 februari tussen 19:00 uur en 20:00 uur. Voorts op donderdag 18 februari, vanaf 15:00 uur, en vrijdag 19 februari, vanaf19:00 uur.
Voor eventuele verdere herhalingen via diezelfde zender — in deze periode, dagelijks tussen 00:00 uur en 13:00 uur, kunt u terecht op de website van Cultura 24.
__________
Afbeelding: De componist Richard Wagner.

Mahlers Derde in Amsterdam — zondag op Radio 4

Dat het de komende ruim tweeënwintig maanden nog steeds weer Gustav Mahler-Jaar zal zijn — in 2010 vanwege de herdenking van diens geboorte in 1860, in 2011 naar aanleiding van het feit dat diens overlijden in 1911 plaatsgreep —, zullen we op tal van plaatsen in Europa door middel van concerten, lezingen en alles wat verder te verzinnen valt in een dergelijk kader, wel beleven. 

Op de klassieke muziekzender Mezzo-televisie wordt in de thans lopende week al voor de derde keer op één avond enige uren muziek van Gustav Mahler gespeeld: iedere keer twee symfonieën direct achtereen. Hedenavond zullen dat zijn: de Zesde, Tragische, en de Zevende, Das Lied der Nacht. In die beide symfonieën komt een batterij koebellen voor, die u afgebeeld kunt vinden in het spotprentje dat is opgenomen in het artikel waarnaar in verband met de Zesde Symfonie door een link hierboven is verwezen.
Wie een beetje kan rekenen — en dat zijn er, als gevolg van falend onderwijs en bij degenen die zulks zouden moeten leren een welhaast totale desinteresse voor de ouderwetse vakken Lezen, Schrijven, Rekenen en (Nederlandse) Taal —, begrijpt dat er een hiaat is ontstaan, want driemaal twee komt nog steeds niet uit op zeven.

De Derde Symfonie ontbrak in die reeks, maar dat werd op een andere zender goedgemaakt, echter zonder beelden, aangezien het 'slechts' om radio gaat. 

Alsof het afgesproken werk is, wordt dat hiaat nog een keer opgevuld, aanstaande zondagmiddag op Neerlands zender Radio 4 in het Middagconcert van de Avro, dat vanaf 14:02 uur zal worden uitgezonden.

Het Concertgebouworkest onder leiding van Mariss Jansons presenteert die middag een eigen visie op Mahlers Derde Symfonie in d kleine terts, gecomponeerd in de jaren 1893-1896. De instrumentalisten worden bijgestaan door een groot aantal menselijke stemmen, van het Groot Omroepkoor en van het Jongenskoor Rijmond, dat wordt aangevuld met jongens van het Sacramentskoor Breda. De mezzosopraan Bernarda Fink neemt de solopartij voor haar rekening in de tekst O Mensch, gib acht! uit Also sprach Zarathustra (1883-85) van Friedrich Nietzsche (1844-1900).
__________

Afbeelding: Gustav Mahler; tekening — Oost-Indische inkt met cocktailprikker —van Tonny Groenhuysen, Buitenpost. (Collectie Heinz Wallisch, tevens ©.)

Drie concerten van het Noord-Nederlands Orkest tijdens Beethoven Festival in Stad Groningen (1)

Nog altijd bovenaan
De populariteit van Ludwig van Beethoven (1770-1827) is nog altijd enorm, en wel over heel de aardbol; met uitzondering van enige ver afgelegen, onderontwikkelde gebieden wellicht. 

In de loop van de twintigste eeuw is deze status alleen maar gegroeid als gevolg van de technologische ontwikkelingen op het gebied van, grof gezegd: telecommunicatie, een ontwikkeling die nog dagelijks wordt uitgebreid. 

Elk zichzelf enigszins respecterend symfonieorkest had wel op gezette tijden een serie Beethoven-concerten om daarmee enerzijds een nieuw publiek van actieve concertbezoekers te genereren, en anderzijds de bestaande aantallen luisteraars in de concertzalen een hart onder de riem te steken.
De eerste zes weken van 2010 geven de indruk dat we te maken hebben met een officieel Beethoven-Jaar, maar dat lijkt wat voorbarig, tenzij men elk decennium na de geboorte van de grootmeester wil aangrijpen om deze te herdenken. Op Mezzo-televisie worden om de haverklap alle symfonieën in rap tempo herhaald in de versie van Claudio Abbado met de Berliner Philharmoniker. En de herhaling van de herhaling — steeds in een andere frequentie, maar vooral per drie symfonieën op één dag — laat al evenmin lang op zich wachten. Op de Duitse klassieke radiozenders gebeurt dat weliswaar in iets mindere mate, doch ook daar komen we de grote werken voor ensemble of voor solist en orkest regelmatig tegen; hetzelfde geldt voor BBC Radio 3, waar dezer dagen de Titaan weer met enkele werken op het programma staat.

Noord-Nederlands Orkest

In Groningen, waar het symfonieorkest van anno toen met grote regelmaat een Beethoven-cyclus aan het einde van een seizoen heeft geprogrammeerd in de akoestisch onvolprezen concertzaal van De Harmonie in hartje stad, werd deze traditie na de Harmonie-tijd aanvankelijk doorgezet, zij het niet meer met de regelmaat van een zo dwingend-ijzeren karakter. 

Dit jaar heeft het orkest, samen met het cultuurcentrum De Oosterpoort een tiendaags  Beethoven Festival op touw gezet, dat op woensdag 10 februari begint met een concert door het Noord-Nederlands Orkest en op vrijdag de 19de, door datzelfde ensemble zal worden afgesloten, met daartussenin nogmaals een NNO-concert. Over die drie concerten wordt u in deze kolommen nader geïnformeerd.

Programma 10 februari 

Twee van Beethovens meest geliefde orkestwerken staan op het programma: de Derde Symfonie in Es-groot, Eroica, opus 55 (1803/04), voorafgegaan door het Concert voor viool en orkest in D-groot, opus 61 uit 1806. Solist is Eugene Ugorsky.

Het concert wordt geopend met Maestoso en Fuga, voor strijkorkest, uit 1817, in de reconstructie van Cees Nieuwenhuizen.

Het concert wordt gegeven in de grote zaal van het cultuurcentrum De Oosterpoort te Groningen; een herhaling wordt gepresenteerd op donderdag 11 februari, in De Lawei te Drachten.

__________

NB: De twee volgende concerten van het NNO zullen op deze site, en onder meer op de site Mensen en Muziek — opvolger van de website van Mens en melodie — met nadere informatie worden besproken.
____________
Afbeeldingen
1. Ludwig van Beethoven in 1804.
2. Noord-Nederlands Orkest met chef-dirigent Michel Tabachnik.

Twee Mahler-symfonieën achtereen op Mezzo-tv

Symfonieën van grootmeesters op Mezzo-televisie
Op de klassieke muziekzender Mezzo-televisie worden de laatste maanden met enige regelmaat blokken met symfonieën van één componist binnen enkele dagen achtereen uitgezonden. Een enkele keer was er zelfs sprake van een mammoet-sessie, toen alle symfonieën van Ludwig van Beethoven (1770-1827) binnen goed één etmaal werden uitgezonden, alle gespeeld door de Berliner Philharmoniker onder leiding van Claudio Abbado. Het betreft opnamen uit de tijd dat deze dirigent aan dat ensemble een vaste verbintenis had.
De werken uit diezelfde discipline in het oeuvre van de Rus Pjotr Iljitsj Tsjajkovski (1840-1893) komen we de laastste weken ook wat vaker tegen op diezelfde muziekzender. Aangezien hun aantal geringer is — inclusief Manfred, opus 58 zijn het er zeven — kunnen die ook in relatief korte tijd in het programma opduiken zonder dat daardoor het vierentwintig uur programma al te zeer van de veelzijdigheid wordt beroofd.
De komende tijd zijn diverse symfonieën van Gustav Mahler (1860-1911) aan de beurt, die worden geleid door verschillende dirigenten.
 
Mahlers Eerste  van Haitink 
Op vrijdag 5 februari wordt, 's avonds tussen 20:30 uur en 21:40 uur, de Symfonie nr. 1, Der Titan, uit de jaren 1884/1888, door Mezzo-televisie uitgezonden in een versie door de Berliner Philharmoniker onder leiding van Bernard Haitink.
Deze dirigent heeft de naam een Mahler-specialist bij uitstek te zijn, maar niet iedere luisteraar en criticus, en al evenmin elke collega, is die mening toegedaan. Mij persoonlijk heeft de man nog nooit langer dan één minuut binnen zo'n hele symfonie kunnen ontroeren, en dat geldt zeker ook voor de componist en criticus Konrad Böhmer die de nodige kritiek heeft gespuid tegen diverse binnen- en buitenlandse dirigenten en componisten en tegen dan wel vóór andere uitvoerende musici. In het geheugen gegrift staat diens ageren tegen Haitink als Mahler-dirigent: Honderd fouten per partituurpagina, aangestreept met een rood potlood, signaleerde Böhmer bij het luisteren naar de Tweede.
Ondanks al die venijnige stukken en onderhoudend geformuleerde afwijzingen heeft Haitink de reputatie weten overeind te houden en staat hij nog altijd op de bok met de twee reuzen uit het Weense fin de siècle: Mahler en Anton Bruckner (1824-1897). 
Een uitgebreid artikel met achtergronden en een toelichting op de Eerste van Mahler heb ik gepubliceerd 23 augustus 2006 op de website All art is quite useless, van Rond1900.nl, over de cultuur van het fin de siècle.

Boulez en Mahlers Tweede
Om 21:40 uur tot 23:10 uur vervolgt Mezzo-televisie het avondprogramma met de Tweede Symfonie, Auferstehung, van dezelfde componist, voltooid in 1894. De zender presenteert de versie die werd gerealiseerd met de Berliner Staatskapelle onder leiding van Pierre Boulez, ter gelegenheid van diens tachtigste verjaardag in 2005. In de zaal zat, op het puntje van zijn stoel, Daniel Barenboim — de vaste dirigent van dat orkest.
Deze tweede symfonie over het geloof — o Glaube, mein Herz, o Glaube —, de dood — "was enstanden ist, das muß vergehen" — en wederopstandig — "Aufersteh'n, ja aufersteh'n, wirst du. . . ", en daarmee een werk dat het in een tijd als de onze — met een steeds groter wordende hang naar het spirituele en het verlangen naar een verder leven in hogere sferen — weer op veel interesse en bevestiging kan rekenen.
____________
Afbeeldingen
1. Gustav Mahler in 1884, het jaar dat hij aan zijn Eerste Symfonie is begonnen.
2. Dirigent Pierre Boulez in 2004, een jaar voor het concert t.g.v. Boulez 80 jaar, met de Berliner Staatskapelle.

Benefietconcert Auf Flügeln des Gesanges op NDR

Mendelssohn en Jenny Lind

Via de regionale Duitse radiozender NDR Kultur wordt op zondag 24 januari, in het avondprogramma Sonntagsstudio, van 20:00 uur tot 22:00 uur, de registratie van een benefietconcert uitgezonden dat op 16 november 2009 werd gegeven in de Hauptkirche Sankt Nikolai in Hamburg. Deze manifestatie werd georganiseerd onder het motto 88 Tasten — Ein neuer Flügel für Sankt Nikolai. Het thema daarvan was Auf Flügeln des Gesanges — Felix Mendelssohn Bartholdy und die Sängerin Jenny Lind.
Op de programmapagina's van de Nederlandse VPRO-Gids wordt ons in de tot vier regels beperkte ruimte tweemaal dezelfde informatie verstrekt met onder meer de volgende zinsnede:

"Benefietconcert met o.a. zangeres Jenny Lind." Dat valt voor de niet zo klassiek geschoolde lezer niet anders te duiden dan dat genoemde vocaliste zal deelnemen aan het concert. Voor een zangeres houdt ze zich dan wel akelig stil.

Slordige informatie in gids
Nu hebben we bij diverse andere gelegenheden reeds moeten vaststellen hoe slordig die (deel)redactie omgaat met informatie omtrent componisten, hun werken, en de daarvoor beschikbare uitvoerenden. Dat wijst op onverschilligheid, hoge druk en wat niet al aan negatieve aspecten van dat werk. Helaas is dat ook in verband met genoemde Jenny Lind weer aan de orde. Dat zij niet als zangeres aan het concert in kwestie kan deelnemen, ligt besloten in het relatief simpele, doch onomkeerbare, feit dat deze als Zweedse nachtegaal gekwalificeerde kunstenares op 2 november 1887 op 67-jarige leeftijd is overleden.

__________

Afbeelding: De derde bekende daguerrotype van Jenny Lindt, genomen omstreeks september 1850 in de New Yorkse studio van S. en M. Root. Jenny Lind treedt niet meer op.