Gustav Mahlers Vierde en Vijfde tijdens BBC Proms

In het Mahler Jaar

Nu het jaar 2010 in de wereld van de klassieke muziek in het teken staat van onder meer Gustav Mahler (1860-1911), is het niet zo verwonderlijk dat er veel — en, ruim bekeken, alles — uit diens oeuvre via tal van beeld- en geluidsmedia te zien en te horen valt. Niemand zal zich er dan ook over verbazen dat in de zomerreeks BBC Proms 2010 de naam Mahler diverse kere in de reeks voorkomt die te horen, en tevens te zien, is in de Londense Royal Albert Hall, en dat de opnamen daarvan alle via BBC Radio 3 te beluisteren zijn en (een deel ervan) tevens, maar lang niet altijd gelijktijdig met de radio-uitzendingen, te zien zijn op één van de televisiekanalen van de BBC.

World Orchestra for Peace

Dat is ook het geval op donderdag 5 augustus als in de genoemde Proms-serie het World Orchestra for Peace zal optreden onder leiding van Valery Gergiev. Zowel vóór alsook na de pauze zal dit ensemble een Mahler-symfonie tot klinken brengen.
Het concert begint op BBC Radio 3 om 20:30 uur onze tijd met de Symfonie nr. 4 in G groot, gecomponeerd in de jaren 1899-1901. De sopraanpartij in het vierde deel van dat opus zal worden vertolkt door de Zweedse sopraan Camilla Trilling.

Na de pauze — die staat ingepland voor 21:30-21:50 uur — vervolgt het genoemde ensemble dat prom-concert met de Symfonie nr.5 in cis-klein uit de jaren 1901-1902 van dezelfde meester en onder leiding van diezelfde dirigent als vóór de pauze.
Het einde van het concert is voorzien voor circa 23:15 uur.
Deze uitvoering van de laatstgenoemde symfonie wordt aanstaande zaterdag, 7 augustus uitgezonden door BBC Two-tv, tussen 20:00 uur en 21:30 uur onze tijd.

Het gehele concert wordt door BBC Radio nogmaals uitgezonden op dinsdag 9 augustus, in de namiddag vanaf 15:00 uur in het programma Afternoon on 3.

____________

Afbeeldingen

1. Grootmeester Gustav Mahler.

2. De Zweedse sopraan Camilla Trilling. (Foto van Anna Hult, overgenomen van de website van Camilla Trillings impresario IMG Artists.)

Byrons Manfred als thema in symfonische muziek

Schumanns Ouverture
Op woensdag 21 juli kunt u, in het bijna dagelijkse muziekprogramma Afternoon on 3 van de Britse zender BBC Radio 3 in het concert dat die middag tussen 15:00 uur en 17:00 uur zal worden uitgezonden, luisteren naar drie composities uit een periode die net iets meer dan een halve eeuw bestrijkt: van 1848 tot 1901. Twee van de drie stukken hebben het dramatische gedicht Manfred van George Gordon, lord Byron (1788-1824) als thema. Allereerst de ouverture met die naam, geschreven in 1848 door Robert Schumann (1810-1856).

Daarover schrijft de componist op 5 november 1851 vanuit Düssseldorf aan Franz Liszt:
"Verehrter Freund, Wir haben gestern die Ouvertüre zu Manfred probirt; meine alte Liebe zur Dichtung ist dadurch wieder wach geworden. Wie schön wenn wir das gewaltige Zeugniß höchster Dichterkraft den Menschen vorführen könnten! . . .
"Die Ausführbarkeit gilt mir für ausgemacht; einiges Bedenkliche wäre freilich mit dem Regisseur zu besprechn, so z.B. ob die Geister in der 1sten Abtheilung nicht auch dem Auge sichtbar sein müßten (wie ich glaube). Das Ganze müßte man dem Publikum nicht als Oper oder Singspiel oder Melodram, sondern als »dramatisches Gedicht mit Musik  ankündigen«¹. – Es wäre etwas ganz Neues und Unerhörtes. Die Besetzung des Manfred selbst durch einen bedeutenden Künstler bliebe freilich die Hauptsache. Daß die Aufführung des musikalischen Theils keine großen Anstrengungen erfordert, sahen sie vielleicht selbst in der Partitur."
. . . . . [1]

Rachmaninovs opus 18
Tussen de beide composities met Byrons Manfred als thema wordt een inmiddels meer dan een eeuw bejubelde draak voor piano en orkest uitgevoerd: het tweede concert van Sergej Rachmaninov (1873-1943), gecomponeerd in de jaren 1900-1901. Het is een als gevolg van de intense banaliteit volstrekt overbodig geworden stuk, dat door sommige dirigenten ook bewust wordt gemeden, evenals de andere concerten voor dat instrument en een vrijwel gelijk ensemble uit de pen van dezelfde componist.

Tsjajkovski's ongenummerde symfonie
Tussen de Vierde en de Vijfde symfonie heeft Tsjajkovski nog een werk in die discipline gecomponeerd, in 1885, welke niet als symfonie werd genummerd, maar het opusnummer 58 kreeg toebedeeld.
Daarover meer in de tweede bijdrage over dit concert dat zaterdag 24 juli, 's avonds tussen 20:00 uur en 22:00 uur onze tijd wordt herhaald maar dan met beelden: op BBC Two-television. 
Uitvoerenden zijn, in alle drie composities, het Royal Liverpool Philharmonic Orchestra onder leiding van Vassily Petrenko. Solist in het Rachmaninov-concert is Simon Trpceski.
__________
[1] De voetnoot in de brieventekst verwijst naar de in het Notenapparaat van het boek opgenomen conclusie dat met de opmerking in kwestie de componist zich van het idee van Manfred als opera heeft afgewend. Tot op de huidige dag kost het menigeen moeite het werk in te delen. Het grote probleem in de praktijk hangt inderdaad samen met het visualiseren van de 'geesten', waarvan Schumann meent dat ze moeten worden getoond. Het ligt min of meer voor de hand dat juist daarom de uitvoerenden sich sedertdien voornamelijk beperken tot d ouverture. Ook Franz Liszt, die het werk in juni 1852 heeft opgevoerd, heeft zich in aansluiting daarop uitgesproken voor uitsluitend concertante presentaties.
__________
Robert Schumann: Schlage eine Weltseite an — Briefe 1828-1855. 424 pag., gebonden, Insel Verlag, Frankfurt am Main und Leipzig 2006. ISBN 978-3-458-17317-5.
____________
Afbeeldingen
1. Voorzijde (stofomslag) van het brievenboek van Robert Schumann.
2. Rachmaninov aan de piano in 1900, ten tijde van het ontstaan van het Tweede Pianoconcert.

Guillaume Lekeu, componist van de week, Radio 4

De vijf werkdagen van de week van maandag 19 tot en met vrijdag 23 april — 's avonds tussen 19:30 uur en 20:00 uur — kunt u op Radio 4 bij de Vara, de nog altijd relatief onbekende Belgische componist Guillaume Lekeu (1870-1894) tegenkomen, die slechts 24 jaar oud is geworden. Gelet op het aantal werken van grote klasse dat hij in een periode van slechts enkele jaren heeft gecomponeerd, zou hem een indrukwekkende carrière ten deel zijn gevallen, ware het niet dat een kwalijke infectie één dag voor zijn vierentwintigste verjaardag een einde maakte aan zijn al te korte aardse bestaan.
Over deze componist zijn op de website All art is quite useless van Rond1900.nl twee artikelen te vinden, welke beide de titel dragen Het bijna vergeten oeuvre van de Belg Guillaume Lekeu, maar een verschillend rangnummer hebben. De eerste bijdrage is gepubliceerd op 28 september 2007, het tweede artikel op 3 oktober van dat jaar. Daarin kunt u diverse gegevens en daarnaast bijzonderheden over deze 'lieveling van de goden' vinden.

Liederen van Gustav Mahler en Richard Strauss bij NNO in Emmen, Groningen en Amsterdam

Alexandra Coku vervangt
In het concert dat het Noord Nederlands Orkest deze week in twee steden in Noord-Nederland en aanstaande zondagochtend in het Concertgebouw te Amsterdam zal geven, zou Charlotte Margiono optreden. Helaas is zij door ziekte verhinderd, en is de leiding van het orkest erin geslaagd een vervangster te vinden: het is de Amerikaanse Alexandra Coku, die haar sporen inmiddels heeft verdiend met optredens en opnames van belangrijke mijlpalen in de geschiedenis van de klassieke muziek.
Met het orkest onder leiding van chef-dirigent Michel Tabachnik zingt Alexandra Coku — op donderdag 15 april in Emmen, op vrijdag16 april in Groningen en zondagochtend in Amsterdam — Fünf Rückert-Lieder van Gustav Mahler (1860-1911), ontstaan direct na de vorige eeuwwisseling, en twee — van de talrijke —  liederen uit het oeuvre van Richard Strauss (1864-1949): Morgen, op tekst van John Henry Mackay (1864-1933) en Wiegenlied van Richard Dehmel (1863-1920).

Bewerkingen
Het concert zal worden geopend met een bewerking voor orkest van de Chaconne uit de Tweede Partita voor soloviool van Johann Sebastian Bach (1685-1750), in 1873 gerealiseerd door de Zwitserse componist, pianist en muziekpedagoog Joachim Raff (1822-1882).
Na de Rückert-Lieder volgt de Nederlandse première van een bewerking door de Engelse componist Colin Matthews (geboren 1946) van drie stukken uit de Préludes uit de jaren 1910-1913 van Claude Debussy (1862-1918): Les terrasses des audiences du Clair de lune; Violes en Bruyères.
Na de pauze zingt Alexandra Coku de twee Strauss-liederen, waarna het orkest het optreden besluit met de Nocturnes uit 1899 voor koor en orkest, eveneens van Claude Debussy. Daarin is een rol weggelegd voor de Vrouwen van het Noord Nederlands Concert Koor, ingestudeerd door Louis Buskens.

Aanpassing voor Amsterdam
Het gehele programma wordt gespeeld in Emmen en Groningen. Voor het optreden op zondagochtend in het Concertgebouw in Amsterdam, dat rechtstreeks op Radio 4 te beluisteren valt, wordt het programma aangepast vanwege de lengte van de uitzending, om 11:00 uur in de ochtend: daarin ontbreken de twee liederen van Richard Strauss en de bewerking van de Préludes van Claude Debussy.
____________
Afbeeldingen
1. De Duitse dichter Friedrich Rückert.
2. De Amerikaanse sopraan Alexandra Coku. (Foto van de website van deze zangeres.)
3. De Zwitserse componist Joachim Raff.
4. De Franse impressionist Claude Debussy. Tekening van Jarko Aikens, Groningen 1984. (Collectie Heinz Wallisch, tevens ©.)

Alphons Diepenbrock en wereldpremière Jacob ter Veldhuis tijdens concert Vrijdag van Vredenburg

Gevarieerd programma
Op vrijdag 5 maart geeft de Radio Kamer Filharmonie een concert in de reeks De vrijdag van Vredenburg. Medewerking zal worden verleend door het Groot Omroep Koor onder leiding van Celso Antunes. De pianist Ronald Brautigam is solist in een nieuw pianoconcert.

Van de zes werken die zullen worden gespeeld, zijn er vier van Nederlandse componisten. Het concert eindigt met twee stukken van Franz Schubert (1797-1828): Gesang der Geister über den Wässern  en de Symfonie nr. 4  in c-klein, de Tragische uit 1816.
Aan het begin staan twee composities voor mannenkoor van onze landgenoot Alphons Diepenbrock (1862-1921): Tibur (uit 1884) en Ecce quomodo moritur (uit 1913).
Voorafgaand aan de eerstgenoemde stukken van één van de geniale leden van de nimmer als zodanig bestaand hebbende Wiener Schule [1] en de twee stukken die het concert zullen hebben geopend,  staan nog twee stukken van evenzovele Nederlanders op het programma: eerst Cloudy forms van Ton de Leeuw (1926-1996) en daarna volgt de wereldpremière het Tweede Pianoconcert van de man die geldt als Nederlands meest populaire hedendaagse componist Jacob ter Veldhuis (*1951) waarin Ronald Brautigam zijn opwachting zal maken.
____________
Afbeelding
1. Dirigent Thierry Fischer.

Vier Franse meesterwerken van rond 1900 bijeen

Tweemaal Maurice Ravel
Op woensdag 17 juni presenteert de Britse radiozender BBC 3 — in de avond tussen 20:00 uur en 22:15 uur — in de muziekprogrammareeks Performance on 3 een concert met vier Franse composities welke tijdens het fin de siècle zijn ontstaan. Twee daarvan zijn geschreven door Maurice Ravel (1875-1937). Het concert wordt geopend met een orkestsuite: vijf sprookjesscènes, die zijn samengebracht onder de titel Ma mère l'Oye, ontstaan in de jaren 1909-1910. Een uitgebreide toelichting op dat werk is op dit weblog te vinden in een artikel dat op donderdag 28 augustus 2008 is opgenomen.
Vervolgens staat van dezelfde componist op het programma: Shéhérazade voor vrouwenstem en orkest. Ravel heeft deze compositie gerealiseerd in 1898. Het werk behandelt dezelfde stof, zij het op een andere manier, dan die welke voorwerp van de focus was voor de symfonische orkestsuite opus 35, met dezelfde titel, die de Rus Nikolaj Rimski Korsakov (1844-1908) in 1888 aan het notenpapier heeft toevertrouwd.
Mezzosopraan Susan Graham wordt in Shehérazade begeleid door het London Symphony Orchestra onder leiding van Yan Pascal Tortelier.

Tweemaal Debussy
De beide andere Franse stukken van het bewuste concert — door hetzelfde ensemble met dezelfde dirigent — zijn door één meester geschreven, die als een aartsvader [1] van de twintigste eeuwse muziek mag worden beschouwd: Claude Debussy (1862-1918). Als eerste zal de Prélude à l 'après-midi d'un faun uit 1894 klinken, gecomponeerd in verband met een gedicht van Stéphane Mallarmé (1842-1898). Op 27 februari 2007 heb ik een uitgebreid artikel met toelichting op die compositie laten opnemen op het Nederlandse culturele weblog All art is quite useless, met betrekking tot de cultuur van Rond 1900; die bijdrage kunt u lezen door hier te klikken.
Het concert wordt besloten met de drie symfonische schetsen die door Debussy zijn bijeengebracht onder de titel La mer (1903-1905).
__________
[1] De andere aartsvaders van de muziek van de aan de onze voorafgegane eeuw, zijn Arnold Schönberg (1874-1951) en Igor Stravinski (1882-1971). Een muziekdocent merkte eens op dat Béla Bartók (1881-1945) eveneens bij die kleine groep behoorde; dat kunnen we niet weerspreken.
____________
Afbeeldingen
1. Maurice Ravel.
2. Claude Debussy.

Gustav Mahlers Eerste Symfonie onder Eschenbach woensdag 26 maart 's avonds op Mezzo-televisie

Eschenbach-versie
Op woensdag 26 maart, tussen 20:30 uur en 22:05 uur, kunt u kijken en luisteren naar een uitvoering van de Symfonie nr. 1 in D groot, Der Titan van Gustav Mahler (1860-1911), gecomponeerd in de jaren 1884/88. Het Orchestre de Paris zal worden geleid door Christoph Eschenbach, die zijn carrière als pianist inmiddels vrijwel geheel heeft ingeruild voor die van dirigent. Het betreft een opname uit 2007 van een concert dat in de Salle Pleyel werd gegeven.
Over deze symfonie hebben we al eerder een omvangrijk artikel met achtergronden over leven en welzijn van de componist, het ontstaan van de symfonie entevens een uitgebreide toelichting op het werk gepubliceerd op de fin de siècle website All art is quite useless van Rond 1900.nl.
__________
Foto: Christoph Eschenbach hier in 2000 met het Orchestre de Paris.