Toscanini dirigeert Wagner in Arte-documentaire

Bijzondere combinatie
In het dagelijkse bestaan was Arturo Toscanini (1867-1957) een ware democraat, maar in de kunst stelde hij zich op als aristocraat. Dienovereenkomstig wees hij, als Wagner-specialist, dan ook het verzoek van Adolf Hitler van de hand om de leiding van de Bayreuther Festspiele op zich te nemen en zette hij nadien nooit meer één voet in het Wagner-Walhalla.
Naar aanleiding van het feit dat het in 2007 een halve eeuw geleden was dat dirigent Arturo Toscanini is overleden, presenteerde Arte-televisie eind juni van dat jaar twee keer een documentaire die door Pierre-Martin Juban voor de WDR was gerealiseerd— een Duits-Franse co-productie uit datzelfde jaar. De film, die 41 minuten duurt, wordt thans opnieuw uitgezonden op zondag 1 maart, 's avonds tussen 19:00 uur en 19:45 uur op Arte. Een herhaling zal worden gepresenteerd op zaterdag 6 maart, om 06:00 uur 's ochtends, eveneens op Arte.

Gerestaureerde beelden
U krijgt in deze documentaire opnamen te zien die tussen 1948 en 1951 zijn gemaakt met het NBC Symphony Orchestra. Er is sprake van restauraties waar het de beelden en het geluid betreft. Voorafgaande aan het concertgedeelte van de film is er een korte bijdrage waarin wordt ingegaan op de bijzondere relatie tussen Toscanini en (de muziek van) Richard Wagner.
Arturo Toscanini werd in 1867 geboren en reeds als negentienjarige dirigeerde hij voor het eerst in het openbaar, en vanaf dat moment zou hij zich gedurende zo'n zeven decennia achtereen profileren één der belangrijkste dirigenten van het laatst deel van de negentiende, en tevens van de hele eerste helft van de twintigste eeuw. Hij overleed in 1957.

Erich Wolfgang Korngold schreef laat-romantische werken doch beslist geen Entartete Musik

Concert met werk van Erich Wolfgang Korngold
In het programma Radio 3 Lunchtime concert van die BBC-zender zullen op dinsdagmiddag — tussen 14:00 uur en 15:00 uur onze tijd — drie composities worden uitgevoerd door Elizabeth Watts, sopraan; en Philip Thomas, piano. Het laatste van die drie werken betreft een compositie van Erich Wolfgang Korngold — een meester aan wie we in het elektronische cultuurtijdschrift All art is quite useless op 11 oktober 2006 een uitgebreid artikel hebben gewijd.
Van deze, als wonderkind begonnen, muziekmeester (1897-1957) zal opus 29 uit 1939 worden gespeeld: Liederen — Songs of the Clown — op teksten van William Shakespeare (1564-1616), uit diens Twelfth Night or What You Will.

Scandaleus
Korngolds muziek dient te worden gekwalificeerd als behorend tot de laat-romantiek. Het is een Meer Dan Grof Schandaal dat op de Nederlandstalige Wikipedia-pagina de muziekstijl van Korngold wordt gekwalificeerd als Entarte Musik. Welke minder, dan wel totaal niet begaafde, kan zoiets ongecontroleerd en tevens ongestraft op een encyclopedische site plaatsen? Het begrip Entartete Musik is absoluut geen stijlrichting maar is een epitheton dat is opgeplakt door het meest abjecte moffentuig dat deze aarde ooit heeft gekend en zo'n kunstenverachtende term wordt thans en passant — meer dan een halve eeuw na de Tweede Wereldoorlog — klakkeloos overgenomen en niet eens door een geciviliseerde redactie adequaat aangepast.
Het artikel dat in de stijl van een aangeschoten Tante Betje was geschreven, heb ik inmiddels zoveel mogelijk aangepast, maar daar valt nog wel één en ander aan te doen. [1]
___________

[1] In een tekstgelijke bijdrage op het fin de siècle weblog All art is quite useless van heden staat de gerwaakte tekst afgedrukt. Die kunt u hier bekijken. Na publicatie aldaar heb ik de gewraakte kwalificatie op de Wikipedia-pagina verwijderd en deze vervangen door de juiste.

Minder bekend werk van Mendelssohn op WDR 3

Buitenkansje
Op de radiozender WDR 3 wordt, net als in tal van andere radio- en televisieprogramma's in en buiten Europa, ook de nodige aandacht aan Felix Mendelssohn-Bartholdy (1809-1847) geschonken, aangezien 2009 onder meer Mendelssohn-jaar is. En dat men in een week tijd ongeveer zeven honderd twee en tachtig keer het onvergelijkelijke Vioolconcert van die meester ka beluisteren, is wel best, maar het is veel interessanter om eens wat minder bekende composities van dezelfde notenkundige te beluisteren.
Daartoe bestaat op zondag 22 februari een goede kans als men 's avonds om 22:00 uur de Duitse radiozender WDR 3 inschakelt. Dan presenteert Der WDR Rundfunk Chor een goed uur muziek van deze componist met vier totaal verschillende werken. Als eerste Der Jäger Abschied, opus 50 nr. 2, gevolgd door Psalm 114, opus 51, 3. Als vierde en laatste onderdeel zal ous 78 nr. 2 worden uitgevoerd: de twee motetten Richte mich Gott.


Die erste Walpurgisnacht
Als derde werk in het programma wordt opus 60, voor solisten, koor en orkest —Die erste Walpurgisnacht — op tekst uit Faust van Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) gespeeld.

Es lacht der Mai / der Wald ist frei / von Eis und Reifgehänge / Der Schnee ist fort / am grünen Ort / erschallen Lustgesänge. / Ein reiner Schnee / liegt auf der Höh / doch eilen wir nach oben', / begeh'n den alten heil'gen Brauch, / Allvater dort zu loben. / Die Flamme lodre durch den Rauch! / Hinauf, hinauf! / So wird das Herz erhoben.

De tekst verraadt al dat het met de winter is gedaan, en dat de Meimaand voor ons ligt. Die erste Walpurgisnacht is dan ook die van 3 april op 1 mei, en dan gaan 's mensen gedachten — althans van sommigen ten tijde van de 'heidenen' — uit naar de Godin Walpurga.
Dit interessante en veelzijdige stuk muziek wordt relatief weinig uitgevoerd, maar toen ik een halve eeuw geleden ben begonnen met het aanleggen van een grammofoonplaten-collectie, kreeg ik wel al heel snel de gelegenheid voor een gulden, of voor een ander heel laag bedrag, een versie daarvan met Nederlandse uitvoerenden — daaronder het toen zo genoemde, doch helemaal niet gevestigde, Nederlands Philharmonisch Orkest; een ad hoc ensemble, dat speciaal voor zulke opnamen werd samengesteld, of 'slechts' zo werd genoemd, aangezien er tal van elementen opdoken, die ernstige twijfels zaaiden omtrent de juistheid omtrent het door de maatschappij in kwestie beweerde.
Aangezien die feiten niet direct met Mendelssohn te maken hebben, daarover wellicht een andere keer enige nadere details.

Oude muziek hergebruikt door Strauss en Respighi

(Her)ontdek muziek
Op zondag 22 februari — tussen 18:00 uur en 19:30 uur onze tijd — presenteert dirigent Charles Hazlewood, samen met het BBC Concert Orchestra, weer een aflevering in de programmareeks Discovering music. Voor deze gelegenheid is het thema weliswaar Ancient Music, maar zijn de voorgestelde werken van de betreffende componisten — Richard Strauss (1864-1949) en Ottorino Respghi (1879-1936) dat geenszins. Maar zij hebben oude muziek hergebruikt in twintigste eeuwse werken.

Oude instrumentale stukken
De compositie van Richard Strauss die aan een nader onderzoek zal worden onderworpen, is de hoogst zelden uitgevoerde, en daardoor nauwelijks bekende, balletsuite Divertimento — door Strauss in de jaren 1940/41 voor klein orkest aangepaste stukken voor klavier. Daar staat tegenover de geliefde Italiaanse suite Gli ucelli (De Vogels) van Respighi, gecomponeerd in 1928. In beide gevallen is er sprake van hergebruik van enkele eeuwen geleden geschreven composities. Strauss paste klavecimbelstukken aan van François Couperin (1668-1733), Respighi verwerkte stukken voor klavecimbel en voor luit uit twee verschillende perioden: de renaissance en de barok.
__________
Afbeelding: François Couperin, door een onbekende meester. Bevindt zich in de collectie van het Château van Versailles.

Herdenkingsconcert voor Leonard Bernstein (1918-1990) vrijdag 20 februari op radio WDR 3

Op 14 oktober 1990 overleed de Amerikaanse dirigent en componist Leonard Bernstein: hij was toen 72 jaar. Op de Duitse radiozender WDR 3 wordt op vrijdag 20 februari — tussen 20:05 uur en 22:00 uur — een concert uitgezonden in memoriam Leonard Bernstein, door het WDR Rundfunkorchester onder leiding van Michail Jurowski. Het programma bestaat uit vijf onderdelen: uitsluitend composities van de genoemde protagonist uit het vooral Amerikaanse muziekleven, die overigens op tal van plaatsen in Europa en elders in de wereld eveneens zijn muzikale sporen heeft nagelaten.
Medewerking zal worden verleend door de violist Vadim Gluzman en de zangsolisten Anja Petersen, Eva Aasgaard en Alen Hodzovic.
Na de ouverture Candide wordt nog een fragment uit dit muziekdrama ten gehore gebracht. Bernstein componeerde deze opera in 1956 (revisie in 1973) op een tekst van Lillian Hellmann (1905-1984) — naar het gelijknamige boek uit 1759 van Voltaire (1694-1778). Dan klinkt als derde onderdeel de Serenade uit Plato's Symposium. Besloten wordt met twee reeksen fragmenten uit West Side Story, een musical gecomponeerd voor Broadway in 1957, maar pas tot grote wereldfaam gekomen door de gelijknamige speelfilm uit 1961 van Jerome Robbins en Robert Wise. Niet zo lang daarna zei Bernstein eens in een interview dat hij, terugkijkend vond dat dit stukje muziektheater "teveel Puccini" zou zijn geworden.
__________
Foto: Leonard Bernstein in 1971.

Bartók deze week BBC's 'Composer of the Week'

Tweemaal vijf keer een uur
Maandag 16 tot en met vrijdag 20 februari is Béla Bartók (1881-1945) op BBC Radio 3 Composer of the week. Het is niet de eerste keer dat deze bijzondere Hongaar die functie vervult. Zie daartoe ons artikel van 17 juni 2007, opgenomen op het cultuurweblog dat speciaal over het fin de siècle gaat: All art is quite useless van Rond1900.nl.
Ook thans nog betekent het dat deze Britse zender gedurende de eerste vijf dagen van een nieuwe week een uur aandacht besteedt aan deze componist: eerst tussen 13:00 uur en 14:00 uur onze tijd, en laat op de avond — tussen 23:00 uur en middernacht, onze tijd — wordt de uitzending van de middag herhaald.
Het zou kunnen zijn dat we hetzelfde voorgeschoteld krijgen als reeds anderhalf jaar geleden het geval geweest is, het is echter evenmin uitgesloten dat er andere stukken uit zijn rijke oeuvre worden voorgesteld.
_________
Foto: Béla Bartók in 1927.

Beethovens Vijfde Symfonie breed uitgemeten

Noodlotsmotief
Eén van de vele legenden, die hardnekkig de ronde zijn blijven doen over Ludwig van Beethoven (1770-1827) is dat hij over de eerste noten van zijn Vijfde Symfonie zou hebben gezegd: "Zo klopt het Noodlot aan de deur." Deze opening wordt sedertdien steevast als noodlotsmotief gekwalificeerd.


Wie zich voor meer interesseert dan alleen de consumptie van die symfonie, doet er goed aan op zondag 15 februari, 's avonds tussen 18:00 uur en 19:30 uur BBC Radio 3 in te schakelen om dan in het programma Discovering music meer aan de weet te komen dan alleen de opeenvolging van de verschillende delen. De gehele symfonie wordt aan het slot van de uitzending wel door het BBC Symphony Orchestra onder leiding van Grant Llewellyn uitgevoerd, maar voordien wordt er gerepeteerd, er ontstaan discussies over puur technische kwesties, doch daarbij blijft het niet. Meestal — ik heb nu eenmaa niet alle afleveringen gezien — draagt zo'n benadering bij tot veel meer dan alleen aanvullende informatie over de compositie in kwestie, en dat maakt het draagvlak van het programma tot meer dan een muziekprogramma, maar tot een cultureel zeer breed geschakeerd gebeuren. Mede daarom zouden we het van harte in uw belangstelling willen aanbevelen.