Boulez speelt Mahlers Zevende: Das Lied der Nacht

Dirigent Pierre Boulez

In de serie Mahler-symfonieën die de Avro vijf avonden achtereen via de televisiezender Nederland 2, laat op de avond uitzendt, is op maandag 27 juni de beurt aan de Zevende Symfonie in e-klein, gecomponeerd in de jaren 1904-1906. Het Concertgebouworkest staat in deze reeks van vijf symfonieën, zonder Das Lied von der Erde, elke avond onder andere leiding. Die Zevende, Das Lied der Nacht, wordt geleid door Pierre Boulez (geboren 1925).
De man is een groot dirigent en componist, en in tal van gevallen heeft hij interpretaties gerealiseerd van werken zoals je ze nooit eerder had gehoord. En of het om tempi of fraseringen ging, altijd opnieuw bleek dat Pierre Boulez verrassend was. Of dat nu om het oeuvre de drie grootheden van de (Neue) Wiener Schule gaat ─ Arnold Schönberg (1874-1951), Anton von Webern (1883-1945) en Alban Berg (1885-1935) ─ of om stukken van Claude Debussy (1862-1918) en Maurice Ravel (1875-1937), Boulez wist de aandacht van de eerste tot de laatste noot gespannen te houden.
Helaas was dat in symfonieën van Mahler, die ik in de loop van bijna een halve eeuw heb kunnen beluisteren, in het geheel niet het geval. Als laatste hoorde ik onlangs een herhaling van Mahlers Tweede ─ die was opgenomen ter gelegenheid van Pierre Boulez' tachtigste verjaardag en door Mezzo-tv werd uitgezonden ─ waarin Mahler weliswaar te herkennen viel, maar Boulez' interpretatie was niet bepaald inspirerend. Als eerste had ik dat, vierenhalf decennium geleden, met de Negende, die echt vreselijk was, en wat me daarna ter ore gekomen is, kwam bij mij niet anders ─ lees: niet positiever ─ over. Ik ken diens versie van de Zevende Mahler niet, dus daarover wordt hier (nog) geen oordeel gegeven, maar op basis van wat ik aan Mahler-interpretaties door Boulez wel ken, sta, zit of lig ik niet te popelen. Mijns inziens heeft de man een gebrek aan de juiste neurotische persoonlijkheidselementen om Mahler te 'pakken'. 
Evenals de andere Mahler-symfonieën in deze reeks wordt ook die Zevende ingeleid door Hans van den Boom.

Gustav Mahler van vroeg tot laat, vooral op radio

Gustav Mahler in 1909

Honderdste sterfdag
Hoewel wij, en dat met een ongebreideld enthousiasme, gekunsteld geregisseerde herdenkingen consequent uit de weg gaan, omdat deze meestentijds door commercieel ingestelde lieden worden bedacht en gerealiseerd, ligt dat in het geval van Gustav Mahler ietwat anders, aangezien deze kunsten-maker één der allergrootste meesters uit de westerse (muziek)geschiedenis is geweest, en er vrijwel geen dag voorbijgaat of op één van de West-Europese radiozenders wordt wel een symfonie van hem gespeeld. En, zo gezien, is er gewoon sprake van normale progressie.
De komende tijd, vanaf zaterdag 14 mei tot en met volgende week vrijdag de twintigste, zijn de ethermedia, vooral de radiozenders, wellicht net iets meer actief dan gewoonlijk. Zo worden er niet alleen symfonieën en liederen van Gustav Mahler de ether ingeslingerd, maar wordt er tevens een colloquium uitgezonden dat als thema Mahlers leven door zijn liederen, en kunnen we ook weer eens luisteren naar het Pianokwartet, een jeugdwerk van Mahler.
Uitgebreide informatie hierover is te vinden in een artikel dat ik heb opgenomen op de site All art is quite useless van Rond1900.nl, over de cultuur van het fin de siècle.
________
Naschrift dinsdag 17 mei 2011:
Inmiddels is op dezelfde fin de siècle-site een tweede bijdrage opgenomen, over vier verschillende filmbijdragen, welke op de beeldbuis op drie verschillende zenders, de komende dagen kunnen worden  bekeken.

Drie avonden een Mahler-symfonie op Nederland 2

De eerste drie
Ter gelegenheid van de honderdvijftigste geboortedag — op 7 juli van dit jaar, en de honderdste sterfdag op 18 mei 2011 — van de componist in kwestie worden in de week met de dagen 14 tot en met 16 juli drie symfonieën van Gustav Mahler uitgevoerd, op elk van die dagen als laatste programmaonderdeel van de avond. Avro-televisie zorgt daarvoor via de zender Nederland 2. De muziek — de symfonieën in de eenvoudige volgorde 1, 2, 3 — wordt steeds voorafgegaan door een praatje van Hans van den Boom. Als u daarna nog niet vakkundig in slaap bent gesust, kunt u al die keren schitterende muziek van een genie beluisteren, steeds gespeeld door het Concertgebouworkest — een instituut dat het ridicule adjectief koninklijk in de naam voert.

Sedert de 'ruime ontdekking' van Gustav Mahler, nu alweer bijna een halve eeuw geleden, zowel in de muziekliteratuur alsook in de literatuur over muziek, en dat is gebeurd in overeenstemming met de 'voorspelling' die de componist deed — Meine Zeit wird kommen — zijn inleidende woorden onder het mom van Wie was Mahler? reeds een zo uitgesleten karrenspoor dat dat men wel iets nuttigers en aangenamers had moeten verzinnen om als vlag de lading mee te kunnen dekken. Vandaar ons uitdrukkelijke advies: Laat de muziek spreken.
Woensdagavond, om 22:50 uur moet men, ondanks Hans van den Boom, toch maar even naar het korte, inleidende filmpje kijken, omdat daarin zogenoemde Mahler-plekken in Bohemen en Oostenrijk worden getoond.

Concertgebouworkest
De Eerste Symfonie — Titan — zal worden gespeeld onder leiding van Daniel Harding; deze uitvoering begint om 23:05 uur en duurt tot 01:05 uur in de nacht op donderdag 15 juli.
Die avond leidt chef-dirigent Mariss Jansons zijn ensemble in de Tweede Symfonie — Auferstehung — waarin de sopraan Ricarda Merbeth en de mezzosopraan Bernarda Fink zullen optreden, alsmede het Groot Omroepkoor. Dit concert begint om 22:50 uur en duurt tot 00:35 uur in de nacht op vrijdag 15 juli.
De Derde Symfonie in de reeks begint vrijdagavond om 22:50 uur en eindigt in de nacht op zaterdag 18 juli omstreeks 00:40 uur.
Mariss Jansons is dan ook weer de baas op de bok, en opnieuw wordt het instrumentale ensemble aangevuld met stemmenmateriaal: nogmaals het Groot Omroepkoor, verder de Jongens van het Sacramentskoor Breda, alsmede het Jongenskoor Rijnmond en Riviereland. mezzosopraan Bernarda Fink is ook hierin van de partij, voor de tekst van Friedrich Nietzsche: O Mensch, gib acht.
____________
Afbeeldingen
1. Gustav Mahler.
2. Mezzosopraan Bernarda Fink. (Foto: Hyperion Records.)