KamerFilharmonie Der Aa speelt Tsjajkovski e.a.

Pjotr Iljitsj Tsjajkovski

Voordat de in Groningen gevestigde KamerFilharmonie Der Aa het derde en laatste concert van dit seizoen ─ dat tevens het eerste is in het bestaan van dit ensemble ─, besluit met de nieuwste versie van de Eerste Symfonie van Johan de Meij, en waarvan het ensemble verleden zaterdagmiddag een fragment heeft laten horen aan het winkelend publiek in de binnenstad Groningen, zullen twee Serenades worden uitgevoerd: één voor blazers (Richard Strauss, opus 7), en één voor strijkers (Tsjajkovski, opus 48).
Die Symfonie van Johan de Meij, oorspronkelijk geschreven voor harmonieorkest, en door de Amsterdamse Politiekapel onder leiding van Arie van Beek gespeeld met één toegevoegde cello, is later aangevuld met een versie voor symfonieorkest. Het opus draagt de titel The Lord of the Rings en is gebaseerd op de boeken met die titel, geschreven door J.R.R. Tolkien (1892-1973).
Veertig jaar oud was Pjotr Iljitsj Tsjajkovski (1840-1893) toen hij zijn Serenade voor strijkorkest in C-groot componeerde. Het zou een stuk worden dat over de hele wereld bewondering zou oogsten en lang de programma's van diverse orkesten zou blijven sieren. Tegenwoordig horen we het stuk minder vaak, maar vrijdagavond 17 juni speelt de KamerFilharmonie Der Aa dat opus in theater De Tamboer te Hoogeveen en op de avond van zondag 19 juni in het cultuurcentrum De Oosterpoort in Groningen. Gastdirigent voor deze gelegenheid is Ivan Meylemans, assistent-dirigent van het Concertgebouworkest.
Zie tevens de bijdrage van woensdag 15 juni op onze zustersite Cultuur in Groningen en omgeving.

BBC-documentaire over Tsjajkovski op Cultura 24

Onzekerheden
Eens in de zoveel tijd komt er wel weer iemand op de gedachte, zich eens nader onderzoek te doen naar de omstandigheden waaronder de Russische componist Pjotr Iljitsj Tsjajkovski (1840-1893) om het leven is gekomen. Dit ondanks het feit dat we er eigenlijk wel van mochten uitgaan dat Harold C. Schonberg (1915-2003) — criticus, onder meer en voornamelijk voor de New York Times — daarover decennia geleden reeds het laatste woord had gesproken. Hij heeft, na acribisch onderzoek, de theorie opgesteld dat Tsjajkovski — in navolging van de Griekse filsoof Sokrates — door een bijzonder tribunaal zou zijn veroordeeld tot de gifbeker. Met zijn al te openlijk beleden homoseksualiteit zou hij een sterk zedenbedervende invloed uitoefenen.

Speculaties
Voor BBC-television werd een documentaire vervaardigd, die is uitgezonden onder de titl Who killed Tchaikovsky? Deze wordt de komende dagen — in ieder geval drie keer — uitgezonden op de digitale televisiezender Cultura 24. Daarin wordt de vraag opgeworpen of Tsjajkovski wellicht geïnfecteerd water had gedronken — en daardoor werd besmet met cholera — of dat hij een ongeluk had gehad, dan wel had verkozen zelf een eind aan zijn leven te maken, of dat er misschien sprake was van een zeer lugubere doodsoorzaak.

Overigens is de raadselachtige dood van deze nog altijd zeer populaire Russische componist uitgebuit door schrijvers van dubieuze verhaaltjes, welke op ieder niveau de geringst denkbare kwaliteit missen; enkele van die verhalen zijn gebruikt voor een verfilming. De Franse romancier en essayist Dominique Fernandez (geboren 1929) heeft er een roman — Tribunal d'honneur — over geschreven. Deze is voor het eerst verschenen in 1996. De auteur slaagt erin de aandacht te boeien, doordat hij diep op de materie ingaat en laat zien dat een een misdaad van staatswege in deze zaak niet is uitgesloten. Alles te kunnen bewijzen zal heel moeilijk zijn, aangezien de archieven zijn vernietigd en de identiteit van de rechters onbekend is, waardoor de Geschiedenis het zwijgen is opgelegd.

Op drie avonden achtereen
Op woensdag 16 februari wordt deze documentaire gepresenteerd tussen 23:00 uur en middernacht; twee herhalingen volgen op de beide dagen erna: de eerste op donderdag 17 februari, vroeg in de avond, tussen 19:00 uur en 20:00 uur. Tijdens het scheiden van de markt van het avondprogramma van vrijdag 18 februari, overgaand in het nachtprogramma van zaterdag 19 februari, is de film nogmaals te zien tussen 23:10 uur en 00:11 uur.
Eventuele uitzendingen, die buiten de avonduren plaats grijpen, zijn te vinden op de website van de zender in kwestie, bij de programmagegevens.

Nederlandse première Schnittke-symfonie bij NNO

Alfred Schnittke in 1972 geschilderd "naar 
het leven" door Reginald Gray (geb. 1930).
Russian Academy of Music London.

Driemaal in Noord-Nederland
Het concert dat het Noord Nederlands Orkest aan het eind van deze week en meteen aan het eind van de maand januari  driemaal zal geven in het eigen speelgebied, bestaat uit vier Russische composities: twee uit de negentiende en twee uit de twintigste eeuw. Onder meer biedt het orkest, onder leiding van Stefan Asbury, de Nederlandse première van de Negende Symfonie van Alfred Schnittke (1934-1998). Hij componeerde tien symfonieën, en twee daarvan verwijzen direct naar de grootmeester der symfonie in de tweede helft van de negentiende eeuw: Anton Bruckner (1824-1897): Schnittke componeerde eveneens een Nulde Symfonie (1957), en zijn Tweede draagt de titel Sankt Florian, eveneens een verwijzing naar de kleine man met het imponerende oeuvre.

De IJzergieterij (1927)
De compositie De IJzergieterij was oorspronkelijk het vierde deel van een ballet. Het werd op 4 december 1927 voor de eerste keer gespeeld tijdens een concert ter herdenking van het feit dat tien jaar tevoren de Russische Revolutie niet alleen maar meer een gedachte was, doch dat deze in de realiteit werd omgezet.
Zoals zo dikwijls gebeurt met de spelling Russische namen in diverse westerse landen, wordt er een ratjetoe van gemaakt.
Zo vinden we zelden in het Duitse taalgebied inconsequenties o dat punt. In Nederlandse media worden we getrakteerd op tal van verschillende spellingen, die echter zelden verdedigbaar zijn. Dat komt vooral doordat degenen die die namen hanteren, niets weten van de oorsprong, en dus zelf niet kunnen translitereren. 

De enig juiste Nederlandse spelling van de
naam van deze Russische componist is
Aleksandr Mosolov.

Hier en daar zijn er ook kanttekeningen gemaakt bij de westerse spelling van de naam Mosolov, en kennelijk eveneens door iemand die de letters van het Russische alfabet niet kent. De naam Mosolov (Мосолов) is nu juist één van de gemakkelijkst denkbare, die op geen enkel niveau voor twijfel zou kunnen zorgen: je kunt deze in het Nederlands letter voor letter overnemen.
Wat zorgt voor verwarring zijn onder meer de biografische gegevens die impresario's verstrekken. Als die van Duitse, Franse of Engelstalige afkomst zijn, ziet het er steeds anders uit. Mede om al die problemen te omzeilen, heeft de Nederlandse Vereniging van Journalisten vijfendertig jaar geleden een boekje beschikbaar gesteld waarin elke journalist van de toenmalige printmedia kon kennisnemen van de wenselijke eenheids-spelling voor Nederlandse media. Even leek het of de serieuze kranten zich daaraan zouden houden. Maar het wenselijke Beijing is allang weer terug naar het niet zo aanvaardbare Peking. En dat geldt, helaas, eveneens voor Russische namen.
__________
Meer over de beide andere werken van dat concert — negentiende eeuwse stukken van nog veel beroemdere meesters dan de beide hier genoemde — is te vinden in een bijdrage die gisteren op onze zustersite Muziek en mensen is gepubliceerd.

NNO deze week met Russisch en Frans repertoire in drie Noord-Nederlandse steden

De Russische componist
Pjotr Iljitsj Tsjakovski
(1840-1893)

Pjotr Iljitsj Tsjajkovski
Het Noord Nederlands Orkest presenteert de komende week driemaal een concert met hetzelfde programma buiten de vestigingsplaats: op dinsdag 12 oktober in Schouwburg Ogterop te Meppel (aanvang 20:00 uur), op woensdag 13 oktober in De Muzeval te Emmen (aanvang 20:15 uur) en op donderdag 14 oktober in Theater Geert Teis te Stadskanaal (aanvang 20:00 uur). Chef-dirigent Michel Tabachnik leidt het ensemble; Violiste Veselina Manikova speelt de solopartij in twee stukken van Pjotr Iljitsj Tsjajkovski (1840-1893): Valse scherzo, opus 34 uit 1877 — een jaar voordat zijn onsterfelijk gebleken Vioolconcert, opus 35 het licht zag — en in aansluiting diens Menuet.
Voorafgaand klinkt eerst de als ouverture-fantasie gekwalificeerde compositie Romeo en Julia, uit 1869, naar de gelijknamige tragedie van William Shakespeare uit de jaren 1591/94. [1]

Claude Debussy en Maurice Ravel
Na de pauze is de beurt aan twee onvergankelijke meesterstukken uit het Franse repertoire: allereerst La mer van Claude Debussy, dat het orkest in de achter ons liggende week in drie andere steden van het eigen speelgebied heeft voorgesteld.

Deze voorstelling laat in principe niets te raden over. Men kan die zien
als een beeld-verwijzing naar de Boléro van Maurice Ravel.
Deze afbeelding is overgenomen uit de concertkalender 
2010-2011 van het Noord Nederlands Orkest.

Het concert zal worden besloten met de overbekende, en nog altijd even geliefde, Boléro van Maurice Ravel. Over die compositie kunt u een uitgebreide toelichting lezen, die we op 24 januari 2008 op deze site hebben gepubliceerd.
__________
[1] De componist heeft Romeo en Julia in 1870 en in 1890 gereviseerd.