Bernsteins Derde Symfonie Kaddish — via Klara

Klaagzang als 'symfonie'
Op maandag 21 juni heeft u op deze site een bijdrage kunnen lezen naar aanleiding van het feit dat de Amerikaan Leonard Bernstein (1918-1990) vijf dagen lang als Componist van de week heeft gefungeerd. We hebben in ons artikel niet bepaald de loftrompet gesproken over deze componist en dirigent omdat hij volgens onze opvattingen teveel Hollywood in zijn presentatie heeft gestoken.

Vandaag, donderdag 1 juli, kunt u dat persoonlijk testen door vanavond te luisteren naar het programma In de loge van de Belgische zender Klara. Dat programma wordt van 20:00 uur tot 22:08 uur uitgezonden en heeft de Derde Symfonie, Kaddish — tekst: Samuel Pisar — van Bernstein op de lijst staan, uit te voeren door Samuel Pisar, spreekstem; Kelley Nassief, solostem, begeleid door de Filharmonie en het Kamerkoor van Namen, aangevuld met het Vlaams Radiokoor en het kinderkoor van de Vlaamse Opera. Dirigent is Yutaka Sado (geboren 1961).
Dit werk klinkt na de pauze; wordt voorafgegaan door andere composities in het kader van hetzelfde concert dat op 28 mei jongstleden in de Filharmonie van Vlaanderen werd gegeven.

Spreker, sopraan, gemengd koor, jongenskoor en orkest

Deze  vierdelige symfonie werd gecomponeerd in 1963 — en gereviseerd in 1977 — naar aanleiding van de moord op de Amerikaanse president John Fitzgerald Kennedy (1917-1963) een lichtbaken in moeilijke tijden, doch wiens fatsoen en goedheid immens werden, en nog altijd zwaar worden overschat. Ook die man werd uitsluitend gedreven door machtsdenken en dienovereenkomstig handelen. De Kennedy-clan werd door velen — en dat waren niet alleen maar linkse extremisten — beschouwd als een maffiose familie, die in boosaardigheid en manipulatie geenszins onderdeed voor de criminelen van Cosa Nostra. 

Het mag dan een halve eeuw geleden zijn dat Kennedy de mening heeft geventileerd, maar vergeten zal ik nooit dat hij vond dat China, als het te machtig zou worden, maar platgebombardeerd moest worden. Die opvatting alleen al geeft aan met wat voor een gedegenereerd karakter we in die jaren te maken hadden in het geval van de machtigste man op aarde.

Dat Leonard Bernstein een In Memoriam in muziek schiep ter nagedachtenis van genoemde Kennedy zegt meer over de extravert-emotionele instelling van de componist — die een hier en daar ondraaglijk lamento heeft gecreëerd — dan over de waarde van Kennedy als mens en als president.

____________

Afbeeldingen

1. De Japanse dirigent Yutaka Sado.

2. De eertijdse president van de Verenigde Staten van 1960-1963: John F. Kennedy.

Optreden en Portret van violist Ivry Gitlis op Arte

Legendarisch
Hoewel de in 1922 geboren Israelische musicus als één van de grote vioollegenden geldt, geniet hij toch veel meer bekendheid in kringen van liefhebbers van het instrument viool en de daarbij behorende muziek dan zoveel collega-violisten — zoals bijvoorbeeld Yehudi Menuhin (1916-1999) en David Oistrach (1908-1974) — wier naam ook een begrip was, en eventueel nog is, in algemene zin. Hoewel we, zeker in deze tijd van volstrekt zinloze superlatieven — waarin zelfs Duitse politieseries van een strafbaar te stellen oer-saaiheid als 'legendarisch' worden gekwalificeerd — voorzichtig moeten zijn met een dergelijk begrip, mag dat in combinatie met de naam Ivry Gitlis zeker worden gebruikt.

Sterren als leermeesters
Ivry Gitlis studeerde zelf in Parijs bij drie grootmeesters van zijn instrument, die zelf legenden zijn geworden: Carl Flesch (1873-1944), Georges Enescu (1881-1955) en Jacques Thibaud (1880-1953). Pas aan het einde van de jaren zestig vestigde hij zich definitief in Parijs, waar hij al snel in maatschappelijke zin opzien baarde door tijdens de revolutie van 1968 met zijn viool de straat op te gaan en bij de studenten en stakende arbeiders te spelen.
Daarop aangesproken na een concert in de Stadsschouwburg van Groningen — nu bijna vier decennia geleden — verklaarde hij vóór de kunsten te zijn, en dus links.

Concert
Het concert dat op zondag 2 maart door Arte-televisie zal worden uitgezonden op het voor klassieke muziek gereserveerde tijdstip — tussen 19:00 uur en 19:45 uur — bestaat uit drie onderdelen die bijeengebracht zijn van verschillende opnamen.
De film is in 2009 gerealiseerd door Arte France. Naast het onvergankelijke Vioolconcert in D-groot, opus 35, uit 1878 van Pjotr Iljitsj Tsjajkovski (1840-1893) — waarover meer details en een technische toelichting te lezen zijn in een artikel van 6 maart 2007 op de fin de siècle site All art is quite useless van Rond1900.nl — met dirigent Francesco Mander, opgenomen in 1965, zal Ivry Gitlis te zien zijn in een gedeelte van de Sonata voor vioolsolo — Melodia van Béla Bartók (1881-1945), gecomponeerd voor de bovengenoemde Yehudi Menuhin, van een opname uit 1962. Besloten wordt het drie kwartier durende 'televisieconcert' van Ivry Gitlis met de Capriccio-Valse in E-groot opus 7 van Henryk Wieniawski (1835-1880).

Herhalingen
Op vrijdag 10 april en op donderdag 16 april — beide keren om 06:00 uur in de ochtend — zal dit concert door Arte-tv worden herhaald.


Deze film dient als opmaat voor een Portret van Ivry Gitlis dat eveneens door Arte-tv zal worden uitgezonden. Het is een zestig minuten durende film die in 2008 door Sandra Joxe voor Arte France werd gerealiseerd in HD-kwaliteit, op het beeldformaat 16:9, die zal worden uitgezonden op maandag 30 maart van 22:25 uur tot 23:25 uur.
____________
Afbeeldingen
1. Jacques Thibaud, een van de drie voornaamste viooldocenten in het leven van Ivry Gitlis.
2. Georges Enescu, idem.
3. Carl Flesch, idem.
4. Ivry Gitlis.