Tan Dun is Vara's Componist van de Week

Nieuwe visie
De in 1957 geboren Japanse meester der muziek Tan Dun beleeft wereldwijd het ene succes na het andere. Niet alleen spelen zeer oude Chinese rituelen en Oosterse filosofie, in combinatie met westerse avant-garde, een belangrijke rol in zijn compositietechniek, water is eveneens dominant aanwezig in zijn werk, en dat geldt zowel letterlijk alsook figuurlijk. Dat alles zorgt voor een geheel nieuwe visie op één en ander dat al langer bestaat.
Al die gegevens in overweging nemend, zal het niet verbazen dat het een grote wens van Tan Dun is om zijn composities te laten fungeren als bindmiddel.
Tan Dun is van maandag 8 tot en met vrijdag 12 augustus, al die dagen tussen 19:30 uur en 20:00 uur Componist van de week in het gelijknamige radioprogramma van de Vara via Radio 4.
__________
Afbeelding: De foto van deze componist is overgenomen van diens uitgever Schirmer. Het auteursrecht van de afbeelding berust bij Nan Watanabe.

Frederick Delius is thans Componist van de week

De Engelse muziekmeester Frederick Delius (1862-1934) vervult dezer dagen ─ dat wil zedggen van maandag 18 juli tot en met vrijdag 22 juli ─ de functie van Componist van de week. Hij is een bij het grote publiek nog altijd onderschatte componist.
Ter gelegenheid van zijn gelijke functie in de reeks van BBC Radio 3 hebben we op zondag 25 mei 2008 op deze site een uitgebreid artikel over de man gepubliceerd, waarnaar we dan ook graag verwijzen voor het geval u nader mocht worden geïnformeerd over het wel en, niet te vergeten het vele, wee dat de mens Frederick Delius is wedervaren.
Vijf keer bijna een half uur muziek van de man kunt u beluisteren op Radio 4, tijdens de genoemde avonden, steeds tussen 19:30 uur en 20:00 uur.
Het zal daarbij ongetwijfeld gaan om de integrale herhaling van het programma dat in deze reeks reeds werd uitgezonden in oktober 2007.

Radio 4 zaterdagavond: Schumann in Scheveningen

In het NTR-programma De bedding dat op zaterdag 9 juli, 's avonds tussen 23:00 uur en middernacht wordt uitgezonden, kan men luisteren naar het hoorspel Schumann in Scheveningen dat is geschreven door Annette den Heijer en Wouter Pleijsier, met daarin de stemmen van Carol Linssen (Robert Schumann) en Christine Ewert (Clara Schumann).

Robert Schumann, getekend
door Joseph Kriehuber
(1800-1876)

Al enige tijd voordat Robert Schumann (1810-1856) vanwege zijn extreem nerveuze conditie moest worden geïnstitutionaliseerd, hadden zich al inzinkingen voorgedaan: voor het eerst in 1844. Doktoren hebben toen de diagnose gesteld dat de man leed aan een conglomeraat van fobie:en: bezetenheid door angst voor de Dood, voor medicamenten en voor gif. Daarnaast werd hij geteisterd door akrofobie (hoogtevrees). De conclusie luidde dat demonen bezit hadden genomen van de geest van de componist.
Acht jaar daarna, in 1852, werd Schumann door een verbijsterende krampaanval gegrepen. Zeebaden zouden daar heilzaam (kunnen) zijn, was de overtuiging van de behandelende arts, en daarom besloot het echtpaar Schumann een maand in Scheveningen door te brengen.
Uitzending van het hoorspel is tussen 23:00 uur en middernacht.

Componist van de week: William Sterndale Bennett

William Sterndale Bennett
(1816-1875). Ets van D.J. Pound,
naar een foto van John Jabez
Edwin Mayall (1813-1901)

De Engelse componist William Sterndale Bennett (1816-1875) was een generatiegenoot van Felix Mendelssohn Bartholdy (1809-1847) en Robert Schumann (1810-1856), maar hij heeft hen beiden ongeveer twee decennia overleefd.
Bennett geniet de reputatie dat zijn vroege composities verwantschap vertonen met die van de bovengenoemde collega's. Het zal dan ook geen al te grote verbazing wekken dat zijn vroege werken vooral in Duitsland, bij de liefhebbers van de muziek uit die periode, op veel instemming kunnen rekenen.
William Bennett vervult dezer dagen de functie van Componist van de week in het gelijknamige radioprogramma dat op werkdagen tussen 19:30 uur en 20:00 uur door de Vara via Radio 4 wordt uitgezonden. In dit geval op de avonden van maandag 20 tot en met vrijdag 24 juni.

Vara-Componist van de week: Aram Chatsjatoerjan

Vereerd en verguisd

Aram Chatsjatoerjan

Aram Chatsjatoerjan (1903-1978), de Armeense musicus, die net als collega en tijdgenoot Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) eveneens tamelijk heeft geleden onder de dictatuur van het stalinistische regime, maar in de beginperiode na de Revolutie van 1917 eerst wel kansen had gehad doordat hij uit de Kaukasus afkomstig was en daardoor flink wat "volkse muziek" kende en tevens kon verwerken. Hoe het tijdens de dictatuur van de Grote Krankzinnige Dzoegasjvili ─ zich noemende en schrijvende Stalin, die nog enige miljoenen meer slachtoffers heeft gemaakt dan zijn mede- en tegenstander inéén, Adolf Hitler ─ deze componist en zo menig ander in de wereld der kunsten is vergaan, mag bij geïnteresseerden in de materie bekend worden verondersteld.

Vijf avonden achtereen
Gedurende vijf avonden, steeds tussen 19:30 uur en 20:00 uur, fungeert Aram Chatsjatoerjan (dit is de enig juiste Nederlandse transliteratie; laat u niets anders wijsmaken; klemtoon op de laatste lettergreep in de achternaam) als Componist van de week in het gelijknamige Vara-programma dat via de klassieke zender Radio 4, zoals gewoonlijk vijf avonden achtereen: van maandag 30 mei tot en met vrijdag 3 juni, zal worden uitgezonden.
Daarin komt de man en zijn werk vijf keer een half uur aan bod. Zo ver als BBC Radio 3 zijn we nog niet, waar de Britse tegenhanger steeds een uur duurt, en ─ gedurende het winterseizoen ─ elke avond die middaguitzending wordt herhaald.
Zie ook ons artikel over (muziek van) deze Armeense musicus op deze site, gepubliceerd op 15 september 2010.

Claude Debussy is Vara's Componist van de week

Claude Debussy ca. 1908

Aartsvader Claude
De oudste van de vier componisten, die met het volste recht als de aartsvaders van de twintigste eeuwse muziek mogen gelden ─ en dat zijn Claude Debussy (1862-1918), Arnold Schönberg (1874-1951), Béla Bartók (1881-1945) en Igor Stravinski (1882-1971)  ─ vervult in de week van maandag 23 tot en met vrijdag 27 mei de functie van Componist van de week bij de Vara op Radio 4. Debussy schreef, in tal van disciplines, klassieke muziek: solostukken voor piano, cycli, kamermuziek, orkestwerken en één muziekdrama Pelleas et Melisande.
Diverse composities, of delen daarvan, worden gedurende die vijf avonden, tussen 19:30 uur en 20:00 uur, voorgesteld. Als we juist zijn geïnformeerd, krijgen we zelfs pianistukken te horen die nog door de componist zelf zijn gespeeld. In dat geval mag men in meer dan één betekenis spreken van historische opnamen. Twee daarvan zullen zijn te horen in de aflevering van maandag 23 mei en nog één wordt voorgesteld in de laatste aflevering, van vrijdag 27 mei.

Robert Schumann in Nachtkonzert van Radio 4

Sopraan Sally Matthews

Simon Rattle leidt het Radiokoor en het Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks in een uitvoering van Das Pardies und die Peri, opus 50, van Robert Schumann (1810-1856).
In die uitvoering wordt de rol van de Peri gezongen door de sopraan Sally Matthews; Kate Royal, eveneens sopraan, vervult de rol van de Maagd. De Engel in het verhaal komt in deze versie voor rekening van de mezzosopraan Magda Kozena; de tenor Topi Lehtipuu fungeert als Verteller. Voorts zingen nog een tenor: Andrew Staples, en een barition: Davis Wilson-Johnson.
Maartje Stokkers presenteert het programma op Radio 4 in de nacht van zondag 1 op maandag 2 mei, tussen 01:02 uur en 02:30 uur.
Over deze compositie is op deze site een artikel gepubliceerd op woensdag 26 december 2007.

Vijf jonge meesters in Componist van de week

In de serie Componist van de week — die wekelijks op werkdagen, 's avonds tussen 19:30 uur en 20:00 uur,wordt uitgezonden door de Vara via Radio 4 — wordt de lading deze week echter niet geheel door d vlag gedekt, dat wil zeggen dat deze programmareeks deze week maar liefst vijf jonge componisten voorstelt: elke avond een andere. De aanleiding daartoe bestaat in het feit dat deze week de Young Composers Meeting wordt gerealiseerd.
Op maandag 14 februari is Christian Richter een half uur protgaonist in genoemd programma, dat deze keer niet aan de vaste presentator is voorbehouden; hij wordt voor deze gelegenheid vervangen door Jan Rot. Van de jonge componist is onder meer het stuk Metal Grinding Machine te horen.
Dinsdag 15 februari kunnen belangstellenden kennis nemen van een gedeelte uit het oeuve van Trevor Grahl, zoals diens Mechanical Miniatures.
Woensdag 15 februari kan men luisteren naar Am Rande, een kwintet voor piano, twee violen, altviool en cello, geschreven door Janco Verduin.

Natalia Dominguez Rangel is de enige vrouw in het gezelschap van jonge componisten, die deze week in het programma Componist van de week op Radio 4,'s avonds tussen 19:30 uur en 20:00 uur worden voorgesteld.

Philemon Mukarno is de vierde onder de reeks jongeren die in dit aloude, vertrouwde klassieke muziekprgramma wordt voorgesteld, onder meer met het stuk voor stem: Kamaloka.
De reeks wordt afgesloten op vrijdag 18 februari, met de enige vrouw in het gezelschap: Natalia Dominguez Rangel.Van haar wordt een Song Cycle voorgesteld.

George Enescu is Componist van de Week

Componist George Enescu.

Twee Rapsodieën
De Roemeense musicus George Enescu (1881-1955) is voor de 'gemiddelde muziekliefhebber' — wie dat dan ook met welke eigenschappen mag zijn — eigenlijk alleen maar bekend gebleven door zijn beide Roemeense rapsodieën opus 11, beide gereedgekomen in 1901. Tot nu toe zijn deze twee werken onvergankelijk gebleken, en dat zal niet in de laatste plaats te maken hebben met het feit dat daarin traditionele Roemeense zigeunermuziek voorkomt.
Na de Tweede Wereldoorlog overheerste de Sovjetunie het vaderland van Enescu, en kon hij alleen nog op afstand aan Roemenië denken, hetgeen tot gevolg had dat zijn werk sedertdien werd overheerst door nostalgie en verlangen. Naast zijn functioneren als componist heeft Enescu eveneens — en dat terecht — een uitstekende naam opgebouwd als violist en dirigent.
Op 4 mei 1955 is de veelzijdige meester-muzikant overleden.

Dirigent Gennadi Rozjdestvenski.

Vijf keer een half uur
De tweede van de hierboven aangehaalde Roemeense rapsodieën opus 11, uit 1901, wordt in het programma Componist van de Week — dat gedurende de vijf werkdagen van deze week, steeds tussen 19:30 uur en 20:00 uur via Radio 4 zal worden uitgezonden, hetgeen betekent dat er tussen maandag 31 januari 19:30 uur tot en met vrijdag 4 februari 20:00 uur vijf maal een half uur aan deze musicus zal worden gewijd. 
De genoemde rapsodie zal worden gespeeld door het BBC Philharmonic Orchestra onder leiding van Gennadi Rozjdestvenski (geboren op de latere sterfdag van Enescu: 4 mei 1931), die een tijdlang — begrijpelijkerwijs — gold als de beste dirigent ter wereld. 
Verder staan er nog twee andere Enescu-stukken op het programma van de eerste avond. Voor nadere informatie raadplege men de website van het radioprogramma in kwestie.

Nederlands Blazers Ensemble en fadiste Ana Moura

Fado-zangeres Ana Moura.

In het NTR-muziekprogramma De donderdagavondserie wordt op 27 januari tussen 20:02 uur en 23:00 uur een nieuwe aflevering via Radio 4 uitgezonden. Daarin zal het Nederlands Blazers Ensemble live uit het Muziekgebouw aan 't IJ in Amsterdam een optreden verzorgen met de jongste fadiste die ooit werd genomineerd voor een Edison: de Portugese Ana Moura, thans zesentwintig jaar oud.
De wijze waarop zij de fado presenteert, wordt gekenmerkt door zuiverheid: van onnodige mooimakerij houdt ze niet.
De zangeres heeft, samen met het Nederlands Blazers Ensemble, gekozen voor het heden als uitgangspunt, om in omgekeerde richting de ontwikkeling van de fado te volgen naar de oorsprong.

Rachmaninovs Vespers vrijdagavond op Radio 4

Componist Sergej Rachmaninov.
Tekening van Eildert Beeftink, 1987.

Concert vanuit Utrecht
Hoezeer wij ook bezwaar aantekenen tegen delen van het oeuvre van de Russische componist Sergej Rachmaninov (1873-1943) en dat zijn vooral de werken voor orkest, met of zonder toegevoegde pianosolist. Gelukkig heeft diezelfde componist niet alleen maar dergelijke abjecte stukken aan de wereld geschonken, maar ook andere werken. Hoogtepunt in zijn ouevre is zonder meer opus 37 voor koor, bekend onder de titel Vespers, gerealiseerd in 1915. Een enkele keer komen we het tegen met de Nederlandse titel Avondwake.
Op vrijdag 20 januari kunt u luisteren naar dat aangrijpende stuk muziek dat tot het beste uit het fin de siècle behoort. Het wordt gezongen door het Groot Omroepkoor onder leiding van Sigvards Klava.
Voorafgaande aan dat briljante opus worden twee andere meesterstukken, eveneens van Oost-Europese componisten gespeeld, beide voor koor a capella: Drei geistliche Gesänge van Alfred Schnittke (1934-1998), gevolgd door Triodion (Het Boek van de Drie Odes) van de Estlandse componist Arvo Pärt (geboren 1935).

Tweemaal Pelléas et Mélisande heden in de ether

In het programma Muziek aan tafel dat door Radio 4 op vrijdag 14 januari — tussen 18:03 uur en 19:30 uur — als laatste onderdeel wordt uitgzonden, kunt u luisteren naar drie delen, van de vier, uit de suite Pelléas et Mélisande van de Franse componist Gabriel Fauré (1845-1924), gereedgekomen in 1898. 

Dirigent Jean Fournet (1913-2008).

Het is een oudere opname van het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van Jean Fournet (1913-2008).
Een van de diverse andere versies van composities met dezelfde titel zal diezelfde avond eveneens via een radiozender de ether in worden gestuurd: daarbij gaat het om opus 5 uit 1902/03 van Arnold Schönberg (1874-1951), gespeeld door het WDR Sinfonieorchester onder leiding van Juka-Pekka Saraste. Die uitvoering valt te beluisteren in het programma Konzert live van de regionale Duitse radiozender WDR 3, tussen 20:05 uur en 22:00 uur. Het opus wordt voorafgegaan door een interpretatie van het Vioolconcert van Johannes Brahms.

Morton Feldman: "In het landschap van de tijd"

Componist Morton Feldman.
Foto: Jan Williams; overgenomen
 van de Morton Feldman-site

Opvallend musicus
De Nederlandse zender voor klassieke muziek, Radio 4, komt op donderdag 13 januari in het vaste programmaonderdeel De donderdagavondserie — tussen 20:02 uur en 23:00 uur — met, als middelste van drie eigentijdse composities, het stuk Rothko Chapel van de vijfentachtig jaar geleden op 12 januari geboren Amerikaanse musicus, die één der interessantste componisten van zijn generatie zou worden: Morton Feldman (1926-1987).
Rothko Chapel zal worden uitgevoerd, net als de beide andere composities, door Asko/Schönberg en het Nederlands Kamerkoor onder leiding van Emilio Pomário.
In tegenstelling tot diverse andere werken van dezelfde meester der muziek — waaronder het zes uur onafgebroken voortdurende String Quartet II  uit 1983, dat tot op heden als het langste strijkkwartet uit de geschiedenis van de muziek geldt — is het een rustig werk dat door de componist tijdens de repetities als "verdomd veel te luid en verdomd veel te snel" werd gekwalificeerd.
Ten opzichte van zijn eigen composities in het algemeen was de maker van mening dat deze "niet te lang" waren, maar dat de meeste ervan "juist te kort" zouden zijn. "Ze voegen zich in het landschap van de tijd."

Rothko Chapel te Houston,
Texas (USA), geopend in
1972. Hier bevinden zich
veertien schilderijen van
Mark Rothko (1903-1970).

Rothko Chapel
Algemeen wordt Rothko Chapel geacht te passen in de tijd. Het twintig minuten durende stuk is geschreven voor altviool, koor en percussie. [1] Het stuk werd gecomponeerd in 1972 naar aanleiding van de opening van de gelijknamige kapel in Houston (Texas, VS), een filantropisch artistieke ontmoetingsplek voor mensen van alle gezindten.
Feldman heeft zich laten inspireren door de vormgeving van de kapel [2] en de daarin tentoongestelde veertien schilderijen van Mark Rothko (1903-1970), met wie hij zeer bevriend was. [3] Laat ieder het bijzondere stuk een kans geven door te luisteren naar een werk waarin een "bloemrijk idioom" voor de componist onmogelijk was gebleken, vanwege de verschrikkingen van de twintigste eeuw, en met name de periode tijdens de Tweede Wereldoorlog.
__________
[1] Hier en daar wordt dit werk aangekondigd met de 'toevoeging' van een sopraanstem.
[2] Een ontwerp van architect Philip Johnson (1906-2005).
[3] De in Letland geboren schilder bleek begin 1970 aan het eind van zijn Latijn en hield daarom het leven voor gezien. Zijn levenloze lichaam werd gevonden op 25 februari 1970.

Vrijdag van Vredenburg: tweemaal Chatsjatoerjan

Balletmuziek
Tijdens het concert van vrijdag 17 september in Utrecht, in de reeks De Vrijdag van Vredenburg, dat rechtstreeks door Radio 4 zal worden uitgezonden, en waarover we, voor het gedeelte vóór de pauze hier verwijzen naar het artikel van heden, gepubliceerd op onze zustersite Muziek en mensen.

Na de pauze zal het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van Kirill Karabits — in dit concert met in totaal vijf werken van drie Russische meesters — nog twee werken uitvoeren: beide van de Armeense componist Aram Chatsjatoerjan (1903-1978). Daarbij gaat het in beide gevallen om balletmuziek. Eerst klinkt een suite uit Spartacus uit 1955, gevolgd door de tot in alle uithoeken van dit ondermaanse bekende Sabeldans uit de derde suite van Gayaneh, uit 1943.

Chatsjatoerjan in Nederland
Al is het bijna veertig jaar geleden dat de componist Aram Chatsjatoerjan toestemming kreeg, van de chicanerende sovjet-apparatsjiks die het voor het zeggen hadden, om naar Nederland te reizen voor enkele concerten met uitsluitend eigen werken, uit te voeren onder leiding van de componist, door het (toenmalige) Amsterdams Philharmonisch Orkest — het lijkt nog heel dichtbij.
Na optreden in de hoofdstad werd het concert herhaald in cultureel centrum De Muzeval te Emmen, op 2 oktober 1972. Op het programma stond als eerste het Concert voor viool en orkest in d-klein, gereedgekomen in 1940. Solist was Viktor Pikaisen. [1] Na de pauze kwam het zeer zwaar aangezette werk uit de jaren 1943/44: de Tweede Symfonie in e-klein met de klok, een te groot bezet stuk voor de (toen) relatief kleine concertzaal in Emmen. Als toegift kregen we viermaal de Sabeldans te horen.
____________
Afbeeldingen
1. Dirigent Kirill Karabits (Foto © Sussie Ahlburg.)
2. De Armeense componist Aram Chatsjatoerjan.

Aandacht voor pianist Edwin Fischer op Radio 4

In het Vara-programma Pianistenuur, dat door Radio 4 op zaterdag 28 augustus tussen 17:02 uur en 18:00 uur wordt uitgezonden, wordt de aandacht gericht op één der meest roemruchte pianisten uit de twintigste eeuw: Edwin Fischer (1886-1960). Tijdens die uitzending wordt de tijd verdeeld tussen twee componisten: Franz Schubert (1797-1828) en Ludwig van Beethoven (1770-1827). Van de eerst genoemde worden twee Impromptu's uitgevoerd: D899, nr. 1 en D899, nr. 2. Daartussenin hoort u het Concert voor piano en orkest nr. 4 — in G grote terts, opus 58 uit 1807 — van de Weense Titaan met die ietwat Nederlands aandoende familienaam. Die laatste compositie wordt door Edwin Fischer gespeeld met ondersteuning van het Philharmonia Orchestra.