Vara-Componist van de week: Aram Chatsjatoerjan

Vereerd en verguisd

Aram Chatsjatoerjan

Aram Chatsjatoerjan (1903-1978), de Armeense musicus, die net als collega en tijdgenoot Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) eveneens tamelijk heeft geleden onder de dictatuur van het stalinistische regime, maar in de beginperiode na de Revolutie van 1917 eerst wel kansen had gehad doordat hij uit de Kaukasus afkomstig was en daardoor flink wat "volkse muziek" kende en tevens kon verwerken. Hoe het tijdens de dictatuur van de Grote Krankzinnige Dzoegasjvili ─ zich noemende en schrijvende Stalin, die nog enige miljoenen meer slachtoffers heeft gemaakt dan zijn mede- en tegenstander inéén, Adolf Hitler ─ deze componist en zo menig ander in de wereld der kunsten is vergaan, mag bij geïnteresseerden in de materie bekend worden verondersteld.

Vijf avonden achtereen
Gedurende vijf avonden, steeds tussen 19:30 uur en 20:00 uur, fungeert Aram Chatsjatoerjan (dit is de enig juiste Nederlandse transliteratie; laat u niets anders wijsmaken; klemtoon op de laatste lettergreep in de achternaam) als Componist van de week in het gelijknamige Vara-programma dat via de klassieke zender Radio 4, zoals gewoonlijk vijf avonden achtereen: van maandag 30 mei tot en met vrijdag 3 juni, zal worden uitgezonden.
Daarin komt de man en zijn werk vijf keer een half uur aan bod. Zo ver als BBC Radio 3 zijn we nog niet, waar de Britse tegenhanger steeds een uur duurt, en ─ gedurende het winterseizoen ─ elke avond die middaguitzending wordt herhaald.
Zie ook ons artikel over (muziek van) deze Armeense musicus op deze site, gepubliceerd op 15 september 2010.

Vrijdag van Vredenburg: tweemaal Chatsjatoerjan

Balletmuziek
Tijdens het concert van vrijdag 17 september in Utrecht, in de reeks De Vrijdag van Vredenburg, dat rechtstreeks door Radio 4 zal worden uitgezonden, en waarover we, voor het gedeelte vóór de pauze hier verwijzen naar het artikel van heden, gepubliceerd op onze zustersite Muziek en mensen.

Na de pauze zal het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van Kirill Karabits — in dit concert met in totaal vijf werken van drie Russische meesters — nog twee werken uitvoeren: beide van de Armeense componist Aram Chatsjatoerjan (1903-1978). Daarbij gaat het in beide gevallen om balletmuziek. Eerst klinkt een suite uit Spartacus uit 1955, gevolgd door de tot in alle uithoeken van dit ondermaanse bekende Sabeldans uit de derde suite van Gayaneh, uit 1943.

Chatsjatoerjan in Nederland
Al is het bijna veertig jaar geleden dat de componist Aram Chatsjatoerjan toestemming kreeg, van de chicanerende sovjet-apparatsjiks die het voor het zeggen hadden, om naar Nederland te reizen voor enkele concerten met uitsluitend eigen werken, uit te voeren onder leiding van de componist, door het (toenmalige) Amsterdams Philharmonisch Orkest — het lijkt nog heel dichtbij.
Na optreden in de hoofdstad werd het concert herhaald in cultureel centrum De Muzeval te Emmen, op 2 oktober 1972. Op het programma stond als eerste het Concert voor viool en orkest in d-klein, gereedgekomen in 1940. Solist was Viktor Pikaisen. [1] Na de pauze kwam het zeer zwaar aangezette werk uit de jaren 1943/44: de Tweede Symfonie in e-klein met de klok, een te groot bezet stuk voor de (toen) relatief kleine concertzaal in Emmen. Als toegift kregen we viermaal de Sabeldans te horen.
____________
Afbeeldingen
1. Dirigent Kirill Karabits (Foto © Sussie Ahlburg.)
2. De Armeense componist Aram Chatsjatoerjan.